Кіріспе

Қирату. Норвегиядағы ортағасырлық бекіністің тағы бір орны.

Сверресборг (норв. Sverresborg i Trondheim) немесе Сверре Сигурдссонның қамалы (Kong Sverres borg) – король Сверре Сигурдссонның ортағасырлық Нидарос (кейін Тронхейм) қаласында салған бекініс және резиденциясы. Бұл нығам Сверре Сигурдссонның Норвегия тағы үшін бәсекелесі король Магнус Эрлингссонға қарсы күресіне көмек көрсету мақсатымен салынған. Қазіргі таңда бұл орын Тронделаг аймақтық ашық аспан астындағы халықтық мұражайының (Sverresborg Trøndelag Folk Museum) бөлігі болып табылады.

Хеклун соғысы

1177 жылы Сверре Сигурдссон, кейіннен 1184 жылдан 1202 жылға дейін Норвегия королі болып билік еткен, көтерілісші Біркебейнер (Birkebeinerne) күштерін Трёнделагқа бастап келді. Онде Сверре Трёнделагтың Thing (жиыны) Øretinget-те патша ретінде жарияланды. Бұл маңызды символдық оқиға болды, себебі дәстүрлі түрде жаңа норвегиялық патшалар осы жерде сайланды. Осыдан кейін Біркебейндер оңтүстікке қарай жылжып, Østerdalen аймағында қыстады. Келесі көктемде Біркебейндер Трёнделагқа қайтып оралып, Нидарос қаласына (қазіргі Тронхейм) шабуыл жасады. Жеңіліске ұшырағаннан кейін олар оңтүстікке қашты, содан кейін Рингерикеде биліктегі король Магнус Эрлингссонның әскерімен кездесіп, оны жеңді. Осы жеңіс Біркебейндерді рухтандырып, оларды тағы да солтүстікке, Трёнделагқа жылжуға итерді, және олар 1178 жылдың қысын Нидароста өткізді. 1179 жылдың көктемінде Магнус әскерімен келді. Екі әскер 19 маусымда Кальвскиннет шайқасында (Slaget på Kalvskinnet) кездесті, нәтижесінде Сверре толық жеңіске жетіп, Трёнделагтағы билігін нығайтты. Магнус Эрлингссон 1180 жылдың көктемінде тағы да Трёнделагқа шабуыл жасады. Сверре Нидаростан Трёнделагты қорғады, ал қала материкке жалғасқан жарым аралының таңғы жағында, өзеннен фьордқа дейін созылған ағаш қоршаулармен қоршалған еді. Илеволен шайқасында (Slaget på Ilevollene), Нидаростың сыртында Хеклунгтар тағы да жеңіліске ұшырады. Екі күш 1181 жылы Норднесте (Slaget i Bergen 1181) тағы да кездесті, бұл Сверре үшін шағын жеңіс болды. Бірақ Магнус Сверренің Трёнделагтан кеткенін пайдаланып, қараша айында онда орналасқан Біркебейнер флотын шабуылдап, өртеп жіберді. Сверре қайтуға мәжбүр болды, әйтпесе ол өзінің жалғыз бекінісінен айырылып қалу қаупі бар еді. 1182 жылдың жазында Магнус Нидаросты қоршау арқылы басып алуға тырысты, бірақ Біркебейндер түнгі күтпеген шабуыл жасағанда ол ауыр шығынға ұшырады.

Қалдық құрылысы

1182/1183 жылдың қысында Сверре Сверресборгты (норвегиялық ең алғашқы бекіністердің бірі) салуды бастады. Бұл бекініс одан тұруға және әрекет етуге қауіпсіз, қорғанысы оңай база болсын деген мақсатта салынды. Таңдалған жердің қорғанысы оңай, жақындасу қиын, және оны аз күшпен қорғауға болатын. Бекініс үшін қажетті тас Нидарос соборының құрылысында қолданылған карьерде, 0,6 км қашықтықта ғана теріс болды. Нидарос архиепискобы 1180 жылдан 1183 жылға дейін Англияда эмиграцияда болғандықтан, тас шеберлері де қолжетімді болды. Жұмыс жылдам жүрді, Сверре өзінің бір топ серіктерімен бірге 1183 жылы ораза айында қамалға көшіп келді. 1184 жылғы Фимрейте теңіз шайқасы Биркебейндер мен Хеклунгерлер арасындағы соңғы күрес болды; король Магнус суға батып қайтыс болды. Сверре патша алты жылдық күреснен кейін Норвегияның даусыз патшасы атанды. Бірақ бейбітшілік ұзаққа созылмады.

Баглер соғысы

1188 жылы патша Сверренің әскері тастап кеткен Нидарос қаласына шабуыл жасалды. Оның қарсыластары қалаға кіріп, қанды қырғын ұйымдастырды. Ағаш қамал бұзылып, қамал өртеніп, қиратылды. Ол қашан қайта жаңартылғаны нақты белгісіз, бірақ Сверре сағасы 1197 жылға дейін қамал қалпына келтірілгенін көрсетеді. Сверре патша 1202 жылдың 8 наурызында Бергенде қайтыс болды. Сверресборг соңғы рет 1263 жылы Сверренің немересі, Хакон Хаконсон патшаның тұсында еске алынды, ол Сверресборг қабырғаларын бұзуға рұқсат берді.

Сверресборг Тронделагтың халық мұражайы

1914 жылы патша Сверренің ортағасырлық қамалының қираған жері жаңа ашық аспан астындағы мұражай құру үшін пайдаланылды. Бүгінде қамалдың қираған жері Sverresborg Trøndelag Folk Museum мұражайымен жалғасқан. Мұражай 1909 жылы бір топ әуесқойлардың аймаққа тән ғимараттар мен заттарды сақтау мақсатында жинау туралы шешім қабылдауымен басталды. Қамалдың қираған жерінің маңындағы аумақ мұражай салу үшін бөлінді және содан бері мұражай жинағы үнемі кеңейіп келеді. Sverresborg Trøndelag Folk Museum – Норвегиядағы ең ірі мәдени-тарихи мұражайлардың бірі. Қазіргі таңда мұражай аумағында 60-тан астам ғимарат бар, олар этнографиялық саланың кең спектрін қамтиды.