Жугославия Корольдік Армиясының 1-ші Армиясы және 1941 жылғы науқаны

Кіріспе

Корольдік Югославия армиясы құрамасы

1-ші армия – 1941 жылғы сәуірде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басқаруымен Югославия Корольдігіне жасалған шапқыншылық кезінде Армия генералы Милан Радженкович басқарған Корольдік Югославия армиясы құрамасы. Ол бір жаяу әскер дивизиясынан, бір атты әскер дивизиясынан және екі бригадалық құрамдағы жаяу әскер бөлімдерінен тұрды. 2-ші армия тобының құрамына кіріп, Дунай және Тиса өзендері арасындағы Югославия-Мажарстан шекарасын қорғауға жауапты болды. Шапқыншылық басталғаннан кейін алғашқы бірнеше күнде 1-ші армияға тікелей шабуыл жасалмады, бірақ оның қанаттарына жасалған шабуылдар Дунай, содан кейін Сава өзендеріне шегіну туралы бірнеше бұйрықтарға әкелді. Венгрлер 1-ші армияның жауапкершілігінде болған аймақтан шекараны кесіп өтті, бірақ югослав әскері бұл кезде шегініп жатқандықтан, венгрлерге ешқандай қарсылық көрсетілмеді. Одан кейін немістер Белградты және 1-ші армияның тыл бөлімдерін басып алды. 1-ші армияның қалдықтары Сава өзені бойында қарсылық көрсетуді жалғастырды, нәтижесінде бірнеше күн ішінде ондаған мың югослав әскері тұтқынға алынды. Немістер Сараевоға жақындап, 17 сәуірде Корольдік Югославия армиясының толық капитуляциясын қабылдады, ол келесі күні күшіне енді.

Өмірбаян

Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі 1918 жылдың 1 желтоқсанында, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Сербия, Черногория және Австрия-Мажарстанның оңтүстік славян халқы қоныстанған аймақтарының бірігуі арқылы құрылды. Жаңа мемлекетті қорғау үшін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің армиясы құрылды. Ол жеңіске жеткен Сербия Корольдік армиясының ядросы, сондай-ақ бұрын Австрия-Мажарстанның бақылауында болған аймақтарда құрылған қарулы күштер негізінде қалыптасты. Көптеген бұрынғы австро-венгерлік офицерлер мен сарбаздар жаңа армияның құрамына енді. Бастапқыда, жаңа корольдіктегі қоғамдық өмірдің басқа да салалары сияқты, армия да этникалық сербтердің басымдығында болды, олар оны серб саяси гегемониясын қамтамасыз ету құралы ретінде қарады. Армияның дамуы корольдіктің нашар экономикасымен шектелді, және бұл 1920 жылдары да жалғасты. 1929 жылы король Александр елдің атын Югославия Корольдігі деп өзгертті, сол кезде армия Корольдік Югославия армиясы (ВКЮ) деп аталды. Әскери бюджет тар болды, ал 1930 жылдары Еуропадағы жағдайдың шиеленісуіне байланысты, басқа елдерден қару-жарақ пен оқ-дәрі алу қиын болды. Осының салдарынан, 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде ВКЮ бірнеше күрделі кемшіліктерге тап болды, олардың ішінде көлік үшін жұмыс малдарына тәуелділік және құрамалардың үлкен саны болды. Жаяу әскер дивизияларының соғыс кезеңіндегі құрамы 26 000–27 000 адамды құрады, бұл сол кездегі британдық жаяу әскер дивизияларының жартысына тең болатын. Бұл ерекшеліктердің нәтижесінде баяу және қиын басқарылатын құрамалар пайда болды, ал қару-жарақ пен оқ-дәрінің жеткіліксіздігі тіпті Югославияның ірі құрамаларының да атыс қуатын төмендетті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың окоп соғысына бейімделген генералдар, Германияның Польша мен Францияға жасаған шабуылдарында қолданған жылдам және біріктірілген қаруларға қарсы тұруға жабдықталмаған және даярланбаған армиямен біріктірілді. ВКЮ-дың стратегиялық, құрылымдық, жабдықтармен қамтамасыз ету, жылдамдық және жабдықтаудағы әлсіздіктері Югославиядағы екі онжылдық серб гегемониясы және орталық үкіметтің саяси заңдылығының жетіспеушілігінен туындаған этникалық біртілдіктің жоқтығымен күшейді. Біртілдікті жоюға жасалған әрекеттер ВКЮ-дың біртұтас күшке айналуын қамтамасыз ету үшін тым кеш болды. Бесінші колоннаның әрекеттері де, хорват ұлтшылдарының усташаларынан ғана емес, сонымен қатар елдегі словен және этникалық неміс азшылықтарынан да үлкен алаңдаушылық тудырды.

The Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes was created with the merger of Serbia, Montenegro and the South Slav inhabited areas of Austria Hungary on 1 December 1918, in the immediate aftermath of World War I. The Army of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes was established to defend the new state. It was formed around the nucleus of the victorious Royal Serbian Army, as well as armed formations raised in regions formerly controlled by Austria Hungary. Many former Austro Hungarian officers and soldiers became members of the new army. From the beginning, much like other aspects of public life in the new kingdom, the army was dominated by ethnic Serbs, who saw it as a means by which to secure Serb political hegemony. The army's development was hampered by the kingdom's poor economy, and this continued during the 1920s. In 1929, King Alexander changed the name of the country to the Kingdom of Yugoslavia, at which time the army was renamed the Royal Yugoslav Army (, VKJ). The army budget remained tight, and as tensions rose across Europe during the 1930s, it became difficult to secure weapons and munitions from other countries. Consequently, at the time World War II broke out in September 1939, the VKJ had several serious weaknesses, which included reliance on draught animals for transport, and the large size of its formations. Infantry divisions had a wartime strength of 26,000–27,000 men, as compared to contemporary British infantry divisions of half that strength. These characteristics resulted in slow, unwieldy formations, and the inadequate supply of arms and munitions meant that even the very large Yugoslav formations had low firepower. Generals better suited to the trench warfare of World War I were combined with an army that was neither equipped nor trained to resist the fast moving combined arms approach used by the Germans in their invasions of Poland and France. The weaknesses of the VKJ in strategy, structure, equipment, mobility and supply were exacerbated by serious ethnic disunity within Yugoslavia, resulting from two decades of Serb hegemony and the attendant lack of political legitimacy achieved by the central government. Attempts to address the disunity came too late to ensure that the VKJ was a cohesive force. Fifth column activity was also a serious concern, not only from the Croatian nationalist Ustaše but also from the country's Slovene and ethnic German minorities.

11-12 сәуір

11 сәуірде таңертең Венгрия күштері, Везерезреденің (генерал-лейтенант) Элемер Горонди Новактың 3-ші армиясының Мобильді, IV және V корпустарынан құралған, Югославия шекарасын Осиектің солтүстігінде және Суботицаға жақын жерде кесіп өтіп, Югославия шекара күзетшілерін жеңіп, Суботица мен Паличке қарай жылжыды. XLVI Мотокорпус Драваның оңтүстігіне қарай жылжуын жалғастырды, 8-ші танк дивизиясы Дравадағы Нашице, Осиек және Дунайдағы Вуковарды басып алды, содан кейін Нашицеден шығысқа қарай 16-шы Мотожаяу әскер дивизиясы көпірлердің бұзылуына және жолдардың нашарлығына қарамастан жылжыды. 8-ші танк дивизиясы 11 сәуірге дейін 2-ші армия тобын тиімді түрде жеңгенін көрсетті. Сол күні 26-шы ауыр истребитель эскадрильясының (Zerstörergeschwader 26, ZG 26) I тобы Румада 1-ші әуе барлау тобының Breguet 19 ұшағын Messerschmitt Bf 110 ұшақтарымен жойды. Қалғандары Биелинаға ұшып келді, бірақ келесі күні I/ZG 26 әуежайға шабуыл жасап, науқанның ең тиімді шабуылдарының бірінде жойылды. 11-12 сәуір түнінде 8-ші танк дивизиясы 02:30-да Савадағы Сремска Митровицаны басып алды, Богееводағы Дунайдағы көпірді қиратты және Белградтан оңтүстікке қарай Лазаревацқа қарай жылжыды. Бұл жылжу Саваның оңтүстігіндегі 2-ші армия тобының шегінуін кешіктірді. 12 сәуірде 2-ші армия тобының сол жақтан шегінуіне қауіп төнді, 2-ші армияның "жауынгерлік маңызы мүлдем болмады". Оң жақтан 6-шы армия Белградқа қарай жылған 11-ші танк дивизиясының қысымымен қайта топтасуға тырысты. Белградтың батысында 2-ші армия тобының қалдықтары Сава бойында қорғаныс шебін құруға тырысты, бірақ XLVI Мотокорпусы көпірлерді бұрыннан басып алған еді. 8-ші танк дивизиясының бөлімдері ұрыссыз Жемунды басып алғанда, 1-ші армияның артқы аймақ бөлімдерін басып алды. 12 сәуірде 1-ші армияның 3-ші кавалерия дивизиясы Шабацқа қарсы шабуыл жасап, немістерді Савадан кері итерді. Венгрлер 1-ші армияны оңтүстікке қарай қуды және Дунай мен Тиза арасындағы аймақты, ешқандай қарсылықсыз басып алды. Серб четниктері оқшауланған ұрыстарда күресті, ал венгр штабы оларды жалғыз маңызды қарсылық күші деп есептеді. Венгрияның 1-ші парашют батальоны Врбас және Србобрандағы канал көпірлерін басып алды. Бұл Венгрия тарихындағы алғашқы әуедегі операция болды және оқиғасыз өткен жоқ. Батальонның ұшақтары бес итальяндық Savoia Marchetti SM.75 көлік ұшағынан тұрды, бұрын MALERT азаматтық авиакомпаниясында болған, бірақ Еуропа соғысының басында Корольдік венгр әуе күштеріне (Magyar Királyi Honvéd Légierő, MKHL) қосылды. 12 сәуір күні түстен кейін Веспрем-Ютас әуежайынан ұшып шыққаннан кейін, E 101 коды бар басқару ұшағы апатқа ұшырап, 19 десантшының ішінде 20 немесе 23 адам қаза болды. Бұл Югославия науқанында венгрлердің ең ауыр жоғалтысы болды. Осы уақытта Сомбор четниктердің қатал қарсылығына қарсы басып алынды, ал Суботица да басып алынды. 12 сәуір кешкісін XLI Мотокорпусының басқаруымен СС Мотожаяу әскер дивизиясының бөлімдері Дунайды пневматикалық қайықтармен кесіп өтіп, қарсылықсыз Белградты басып алды. Шамамен сол уақытта батыстан Белградқа жақындаған XLVI Мотокорпусының көп бөлігі астанадан алыстатылды. 8-ші танк дивизиясының бөлімдері Белградтың батысындағы Сава көпірлерін басып алу үшін шабуылын жалғастырып, түнде қалаға кірді. 8-ші танк дивизиясының қалған бөлігі оңтүстік-шығысқа бұрылып, Белградтың оңтүстік-батысындағы 1-ші танк тобының сол жақ қанатына қосылу үшін Вальевоға қарай жылжыды. 16-шы Мотожаяу әскер дивизиясы оңтүстікке Сава арқылы бағытталды және Зворникке қарай жылжыды.

At dawn on 11 April, Hungarian forces, consisting with the Mobile, IV and V Corps of Vezérezredes (Lieutenant General) Elemér Gorondy Novák's 3rd Army, crossed the Yugoslav border north of Osijek and near Subotica, overcame Yugoslav border guards and advanced on Subotica and Palić. The XLVI Motorised Corps continued to push east south of the Drava, with the 8th Panzer Division capturing Našice, Osijek on the Drava, and Vukovar on the Danube, followed by the 16th Motorised Infantry Division which advanced east of Našice, despite bridge demolitions and poor roads. The 8th Panzer Division had effectively routed the 2nd Army Group by 11 April. On the same day, Messerschmitt Bf 110's of I Group of the 26th Heavy Fighter Wing (Zerstörergeschwader 26, ZG 26) destroyed several 1st Air Reconnaissance Group Breguet 19s at Ruma. The rest were flown to Bijeljina, but were destroyed the following day when I/ZG 26 swept over the airfield in one of the most effective attacks of the campaign. On the night of 11/12 April, the 8th Panzer Division captured Sremska Mitrovica on the Sava at 02:30, destroyed a bridge over the Danube at Bogojevo, and advanced on Lazarevac about south of Belgrade. These advances delayed the withdrawal of the 2nd Army Group south of the Sava. By 12 April, the withdrawal of the 2nd Army Group was being threatened from the left flank, with 2nd Army having "no combat importance at all". On the right flank, 6th Army attempted to regroup while being pressed by the 11th Panzer Division as it drove towards Belgrade. West of Belgrade, remnants of the 2nd Army Group tried to establish a line along the Sava, but XLVI Motorised Corps had already captured the bridges. When elements of the 8th Panzer Division captured Zemun without a fight, they captured 1st Army's rear area units. On 12 April, the 1st Army's 3rd Cavalry Division counter attacked at Šabac and pushed the Germans back across the Sava. The Hungarians pursued the 1st Army south, and occupied the area between the Danube and the Tisza meeting virtually no resistance. Serb Chetnik irregulars fought isolated engagements, and the Hungarian General Staff considered irregular resistance forces to be their only significant opposition. The Hungarian 1st Parachute Battalion captured canal bridges at Vrbas and Srbobran. This, the first airborne operation in Hungarian history, was not without incident. The battalion's aircraft consisted of five Italian made Savoia Marchetti SM.75 transport aircraft formerly with the civilian airline MALERT, but pressed into service with the Royal Hungarian Air Force (Magyar Királyi Honvéd Légierő, MKHL) at the start of the European war. Shortly after takeoff from the airport at Veszprém Jutas on the afternoon of 12 April, the command plane, code E 101, crashed with the loss of 20 or 23 lives, including 19 paratroopers. This was the heaviest single loss suffered by the Hungarians during the Yugoslav campaign. Meanwhile, Sombor was captured against determined Chetnik resistance, and Subotica was also captured. On the evening of 12 April, elements of the SS Motorised Infantry Division Reich, under command of XLI Motorised Corps crossed the Danube in pneumatic boats and captured Belgrade without resistance. About the same time, most of the elements of XLVI Motorised Corps that were approaching Belgrade from the west were redirected away from the capital. Elements of the 8th Panzer Division did continue their thrust to capture the Sava bridges to the west of Belgrade, and entered the city during the night. The rest of the 8th Panzer Division turned southeast and drove towards Valjevo to link up with the left flank of the First Panzer Group southwest of Belgrade. The 16th Motorised Infantry Division was redirected south across the Sava, and advanced toward Zvornik.

Тағдыр

13 сәуірде мажарлар қарсылықсыз Баранжаны басып алды және Нови-Сад пен Үлкен Бачка каналына жету үшін Бачка арқылы оңтүстікке жылжыды. 14 сәуірдің таңында 1-ші армияны қоса алғанда, 2-ші армия тобының қалдықтары Сава өзені бойында 8-ші танк дивизиясымен және 16-шы мотопехота дивизиясымен шайқастыруды жалғастырды. 14 және 15 сәуірде немістер елдің орталығындағы Сараевоға шабуыл жасағанда ондаған мың югослав әскері тұтқынға алынды, оның ішінде Зворник маңында 30 000, ал Добой маңында 6 000 сарбаз тұтқынға түсті. 15 сәуірде 8-ші және 14-ші танк дивизиялары Сараевоға енді. Бас тарту құжатына қол қоюға лайықты тұлғаларды анықтауда кешігу болғаннан кейін, Югослав жоғары қолбасшылығы 18 сәуірде сағат 12:00-де Белградта толыққанды бас берді.