Кіріспе

Венгриялық-американдық шахматшы (1928–2019)

Пал Чарльз Бенко 1952 жылғы аймақаралық турнирге іліккенімен, Шығыс Берлинде өткен шахмат турнирі кезінде Батыс Берлиндегі АҚШ елшілігіне қашуға тырысқандығы үшін 1952 жылдың наурыз айында концентрациялық лагерьге жіберілген соң қатыса алмады. Ол аштықтан зардап шекті және айналасындағылардың қаза болғанын көрді. 16 ай түрмеде отырғаннан кейін, Сталиннің қайтыс болуынан соң босатылды.

Әлемдік чемпиондыққа үміткер

Бенконың ең үлкен жетістігі – 1959 және 1962 жылдары Кандидаттар турниріне іліккені және қатысқандығы. Бұл турнирлер әлем чемпионатына үміткерді анықтау үшін өткізілді. Екі турнирде де әлемнің үздік сегіз ойыншысы бақ сынасты. 1959 жылы ол сегізінші орынды, ал 1962 жылы алтыншы орынды иеленді. Келесі әлем чемпионаты айналымында ол 1964 жылғы Аймақаралық турнирге қатысты, бірақ Кандидаттар турниріне өте алмады. Бенко 1970 жылғы Аймақаралық турнирге де іліккен, бірақ өзінің орнын 1972 жылы әлем чемпионы атанған Бобби Фишерге ұсынды. Ол 1964 жылы Канаданың ашық шахмат чемпионатын жеңіп алды. 1957 жылы Рейкьявик қаласында өткен Студенттер Олимпиадасында Венгрия құрамасының құрамында өнер көрсетіп, 7½/12 ұпай жинады, ал Венгрия командалық есепте төртінші орынды алды. Ол бұрын 1956 жылы Мәскеу Олимпиадасында Венгрия ұлттық құрамасының үшінші тақтасында ойнап, 10/15 ұпай жинап, Венгрияның командалық қола жүлдесіне қол жеткізуіне көмектескен. Ол АҚШ-қа көшіп кетті, бірақ АҚШ құрамасының құрамында 1962 жылға дейін ойнамады. Ол қатарынан алты командаға кірді. 1962 жылы Варнада Бенко екінші тақтада ойнап, 8/12 ұпай жинап, осы тақтада күміс медаль жеңіп алды, ал АҚШ командасы төртінші орынды иеленді. 1964 жылы Тель-Авивте ол қайтадан екінші тақтада ойнап, 9½/14 ұпай жинады, ал АҚШ алтыншы орынды алды. 1966 жылы Гаванада Бенко үшінші тақтада ойнап, 8/12 ұпай жинады, ал американдықтар командалық күміс медальді жеңіп алды. 1968 жылы Луганода ол үшінші тақтада 6/12 ұпай жинады, ал АҚШ төртінші орынды иеленді. 1970 жылы Сигенде Бенко төртінші тақтада ойнап, 8½/12 ұпай жинады, ал американдықтар тағы да төртінші орынды алды. Оның соңғы Олимпиадасы 1972 жылы Скопьеде болды, онда ол үшінші тақтада ойнап, 9½/16 ұпай жинады, ал АҚШ тоғызыншы орынды иеленді. Бенко әлем чемпионы атағын бір кезде иеленген төрт ойыншыны жеңді. Олар – Бобби Фишер, Михаил Таль, Тигран Петросян және Василий Смыслов. Фишерге қарсы ойында ол үш рет жеңіске, сегіз рет жеңіліске және жеті рет тең түсті.

Кейінгі өмір және өлім

Өмірінің соңғы жылдары Бенко туған Венгриясынан көптеген жас дамып келе жатқан шахматшыларға ұстаздық етті; оның шәкірттерінің ішінде Полгар қарындастары (Сюзан, София, Джудит Полгар) және Питер Леко болды. Игорь Зайцев – Пал Бенко, Солнак 1974, Бенко Гамбиті (A57), 0–1. Пал Бенко – Яссер Сейраван, Лон Пайн 1978, Ағылшын дебюті, Симметриялық вариация (A34), 1–0.