Кіріспе

Estrela Mountain Dog (cão da Serra da Estrela) – Португалияның Эстрела тауларында мал мен үй шаруашылықтарын күзету үшін селекцияланған ірі тұқымды ит. Ол "Иберия түбегіндегі ең ежелгі тұқымдардың бірі" болып саналады.

Жамылғы

Эстрела тау итінің екі түрі бар. Екі түрінің де жүні ешкі жүнінің текстурасына ұқсас болуы керек. Ұзын жүнді: Тығыз, сәл кедір-бұдыр сыртқы жүні денеге жақын жатыр, тегіс немесе сәл толқынды болуы мүмкін, бірақ ешқашан бұйраланбауы керек. Ішкі жүні өте тығыз және әдетте сыртқы жүнінен ақырқырақ түсті болады. Аяқтардың алдыңғы жағы мен басының жүні қысқа және тегіс. Құлақтардағы жүннің ұзындығы құлақтың табанынан ұшына қарай азаяды. Мойын, иық, құйрық және артқы аяқтардағы жүні ұзақ болады, нәтижесінде мойында қалың жүн, иықта шалбар және құйрықта қауырсын пайда болады. Еркектерде "арыстан жүні" болуы мүмкін. Қысқа жүнді: Сыртқы жүні қысқа, тығыз және сәл кедір-бұдыр, ал ішкі жүні қысқарақ және тығыз. Қауырсын пропорционалды болуы керек.

Түсі

Жаңа туған күшіктердің түсі – ақыртық, қасқыр сұр және сары, жолақты немесе жолақсыз, ақ белгілермен немесе қара түстің көлеңкелерімен бүкіл денесінде. Барлық түстерде қараңғы бет маскасы болуы керек, ең жақсысы қара. Көк түсге бояу өте ұнамсыз.

Өлшемі

Ересекті еркектер үшін қалыпты биіктік 25½ – 28½ дюйм, ал ересекті әйелдер үшін 24½ – 27 дюймді құрайды. Жақсы жұмыс жағдайындағы ересекті еркектердің салмағы 88-ден 110 фунтқа дейін, ал жақсы жұмыс жағдайындағы ересекті әйелдердің салмағы 66-дан 88 фунтқа дейін болады.

Тендерлік

Ірі, денелі Эстрела тау иті кез келген жыртқышқа қарсы тұруға қабілді мықты қарсылас. Ол тыныш, бірақ батыл және қауіп сезгенде тез әрекет етеді, сондықтан ол тамаша күзетші және керемет қарауылшы ит. Ол ақылды, адал, сенімді және таныс адамдарға мейрімді, бірақ бейтаныс адамдарға күдікпен қарайды. Ол отбасындағы балаларды инстинктивті түрде қорғайды. Кішкентай үй жануарларымен және басқа иттермен арада сенімді қарым-қатынас орнату үшін оны ерте жасынан бастап әлеуметтендіру қажет. Серра-да-Эстрела итін бала кезінен бастап тәрбиелеу және әлеуметтік ортаға бейімдеу, түрлі жағдайларды қабылдауына көмектеседі. Бұл – тәуелсіз мінезді, күшті тұқым, сондықтан оған тұрақты жаттығу мен берік басшылық қажет. Ол, әсіресе, өз аумағын қорғағанда, көп сөйлейді (қайқайып тұрады). Басқа мал күзетші иттер сияқты, Серра-да-Эстрела иті де әркімге қолайлы жануар емес. Оның иесінің күшті болуы аса маңызды.

Тарих

Бұл тұқым қазіргі Португалияның Серра-да-Эстрела тауларында дамытылды. Эстрела тау иттері Португалиядағы ең көне тұқымдардың бірі. Эстреланың алғашқы ата-бабалары Серра-да-Эстреладағы мал бағушыларының күзетшілері болған. Олардың тарихы туралы жазбаша мәліметтер жоқ. ХХ ғасырдың басына дейін аймақтағы адамдар мен иттердің өмірінде көп өзгеріс болған жоқ. Аймақтың шалқаруы тұқымның 1900 жылдардың басына дейін сыртта танымал болмауына себеп болды, тіпті сол кезде де олар ертедегі иттер көрмелерінде назарсыз қалды. Португалдықтар өз тұқымдарынан гөрі шетелдік тұқымдарды көбірек бағалады. Малшылар иттерін көбінесе қақпалап, олардың қораларын жұптасу үшін тастап кетпеуі үшін шара қолданды. Бұл факторлар Эстрела тұқымына кері әсер етті. Сондықтан 1908 жылдан 1919 жылға дейін Эстрела тұқымын дамыту және сақтау мақсатымен арнайы көрмелер – конкурстар өткізілді. Осы кезеңде тұқымды тіркеуге қатысты бірнеше әрекет жасалды (бірақ оның қалдықтары сақталған жоқ). Бұл көрмелерге мал күзетушілердің жұмыс сынақтары енгізілді. Сынақ иесінің/малшының көптеген қойлар бар кең далаға итін алып кіруінен тұрды. Төрешілер иттің далаға кіргендегі және малшыға отарды жылжытуды бұйырғандағы реакциясын бақылады, бұл сөзсіз артта қалған қойларды тудыратын еді. Иттің күзетшіліктен шығып, артта қалған қойларды қайтаруы және отардың алдында басшылықты қолға алуы күтілді. Тұңғыш, алдын ала жазылған тұқымдық стандарт 1922 жылы жарияланды. Бұл стандарт тек сол кездегі ең жақсы иттерде табиғи түрде кездесетін функционалдық ерекшеліктерді көрсетті, сонымен қатар "жетілген" иттерде шөл тырнақтарының болуын атап өтті. Кейіннен ресми стандартқа енген, ерекшелігі – ілгек тәрізді иілген құйрық пен артқа бұрылған (қызғылт) құлақтар бұл алдын ала стандартта айтылмаған. Тұқымның алғашқы ресми стандарты 1933 жылы жазылды. Бұл стандарт Эстрела тұқымын ерекше тұқым ретінде ажыратуға бағытталған. Бұл құйрықтың иілген болуы мен қос шөл тырнақтарының болуын талап етуге әкелді. Барлық түстерге рұқсат етілді. Содан бері стандартқа шағын түзетулер енгізілді. Мысалы, шөл тырнақтары 1955 жылы міндетті емес деп белгіленді, ал рұқсат етілген түстер бүгінгі күнгі жиынтыққа жету үшін бірнеше рет шектелді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Эстрела тұқымын көбейтетін негізгі адамдар аймақтың малшылары мен фермерлері болды. Олар көбінесе сауатсыз болғандықтан, ресми тұқымдық стандартты білмесе, оған сәйкесуге тырыспады. Бірақ 1950 жылдардың басында тұқымға қызығушылық қайта жанданып, жыл сайынғы конкурстар қайтадан басталды. Бұл жолы мақсат Серра тұрғындарының қызығушылығын ояту және оларды ресми стандарттарды сақтауға ынталандыру болды. Осы кезеңде ұзын шашты сорт көрмелерде ең танымал болды, бірақ "көрме иттері" Португалиядағы Эстрела тұқымының аз бөлігін ғана құрады (және қазір де солай). Көптеген жұмысшы иттер қысқа шашты болды (және әлі де солай). 1970 жылдардың басында қызығушылық күрт төмендеді. Тұқымның деградацияға ұшырауы және тіпті жойылуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туды. Бірақ 1974 жылғы португал төңкерісі Эстрела тұқымын сақтауға көмектесті. Бұл оқиға Португалиядағы иттер көрмелеріне және португалдық ит тұқымдарына қатысты өзгерістерге әкелді. Төңкеріске дейін иттер көрмелері көбінесе байлардың ойын-сауығы болды, олар португалдық емес тұқымдарды мәртебе белгісі ретінде бағалады. Жұмысшы адамдар өздері ұнататын жергілікті иттерді көрсете алды. Сонымен қатар, төңкеріс қылмыстың өсуіне және осыған байланысты күзетші иттерге деген қызығушылықтың артуына әкелді. 1972 жылға дейін Эстрела тұқымы Португалиядан тыс жерде тіркелмеген. Кейбіреулері елден шыққан болуы мүмкін, бірақ олар тұқымды сақтауға тырыспағандықтан, басқа тұқымдармен шағылысқан болуы мүмкін. 1972 және 1973 жылдары АҚШ-қа жұптар әкелінді. Басқалары да сол кезден бастап АҚШ-қа әкелінген болуы мүмкін, бірақ 1998 жылға дейін АҚШ-қа алғашқы тіркелген ит әкелінді. Ұлыбритания 1972 жылы тұқымды Португалиядан тыс елдерде таратуды алғаш рет жүзеге асырды. Бүгінде Эстрела тұқымын көптеген елдерде кездестіруге болады. Бүгінде Эстрела тау иттері өздерінің күзетшілік мұрасын сақтап келеді. Ол әлі де жұмыс істейтін ит, туған Португалияда және басқа жерлерде мал бағушыларын күзетіп жүр (португалдық теңізшілер тіпті оларды қарауыл иттері ретінде пайдаланған). Сондай-ақ, ол сергектігі, адалдығы, ақылдылығы және жас ұрпақты қорғауға бейімділігі арқасында үй жануары ретінде де тамаша. Бұл қасиеттер оған ең алғашқы күндерінде қажет болған.