Кіріспе

Дублин қаласына жақын орналасқан, қайта жаңартылған ортағасырлық қамал, Ирландия.

Қилыстар қамалы – Дублин қаласындағы Қилыстарда орналасқан ерте ортағасырлық қамал. Алғашқыда 13-шы ғасырдың басында Уорд өзенінің жанында Дублин архиепископтары үшін салынған. 14-ші және 15-ші ғасырларда қамалдың бір бөлігі құлдырап, тозығы жеткен. 16-шы және 17-ші ғасырларда кем дегенде ішінара пайдаланылған қамал, 1641 жылғы көтеріліс кезінде ағылшын-ирландтық католик отбасыларының бас қосу орны ретінде қолданылды. 20-шы ғасырдың басында бұл орын ұлттық ескерткіш ретінде қорғауға алынып, Мемлекеттік жұмыстар басқармасының қамқорлығына берілді. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басында қамал "ұзақ мерзімді, кезеңдік қайта жаңарту" бағдарламасына ілесіп, ішінара саяхалықтарға ашылды. Бұл нысан Фингал округі кеңесінің қорғалатын құрылыстар тізіліміне енгізілген.

Сипаттама

Қала 1200 жыл шамасында немесе одан сәл кейінірек Дублиннің солтүстігіндегі Свордста, Дублиннің алғашқы англо-нормандық архиепискобы Джон Коминнің сарайлық резиденциясы ретінде салынған. Қала әскери жағынан күшті болған емес, бірақ 305 метрлік сыртқы қабырғасы ирландиялық қалалар үшін тым үлкен. Қабырғалар шамамен 6000 м² (1.5 акр) аумақты қоршап тұрады, бұл бесбұрышты қабырғалы кеңістік. Солтүстік жағында констебльдің резиденциясы болған мұнара орналасқан, ал оңтүстік жағында әсерлі қақпа кешені салынған. Қаланың ішінде архиепископтың пәтерлері, рыцарьларға арналған бөлмелер және банкет залы болды. Қақпаның сол жағында күзетшінің бөлмесі, оң жағында қақпашының бөлмесі, ал үстінде дін қызметкерінің бөлмесі орналасқан. 13 ғасырдың соңында салынған жанындағы шағын шіркеу, архиепископтың жеке ораториясы ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. 1326 жылғы тергеуде тіркелген басқа да ғимараттар, соның ішінде қоршаудың шығыс жағындағы үлкен зал, қазір жоғалып кеткен.

Тарих

Қасиетті Колумбаға (немесе Колмциллге) жатқызылатын монахтар орны 6 ғасырдан бері Свордста болған, ол 17 ғасырда Дублин архиепископының бақылауына көшкен. 1181 жылы Джон Комин Лоренс О’Тулдың орнына архиепископ болды және ол біраз уақытқа дейін Свордсты өзінің басты резиденциясы етіп таңдаған болуы мүмкін, себебі Свордс пребендінің мол байлығы мен жоғары сұранысы болған. Дәлелдерге сәйкес, 1192 жылы ол Свордста қоныс салған, өйткені сол күні оған бір жылдық жәрмеңке өткізуге рұқсат беретін патент берілді. Жалпы, қамал 1200 жылға қарай немесе одан сәл кейін архиепископтың резиденциясы ретінде салынған деп есептеледі. Архиепископтың Свордста жеке сенашары болған, сонымен қатар онда шіркеу соты да өткізілген. 1216 жылы Свордс иелігі екінші ағылшын архиепискобы Генри де Лаундреске берілді, ал 1220 жылы Вильям Галроттың қамалдың бас констеблі лауазымында болғаны тіркелген. Келесі жүз жыл бойы қала Дублин архиепископтарының басқаруында болды, бірақ 1324 жылы Таллахтта жаңа архиепископ сарайын салған Александр де Бикнор архиепископқа дейін. Осы кезде Свордс қамалы тасталып қалған сияқты. 1326 жылы де Бикнор қазынаны дұрыс пайдаланбағаны үшін айыпталды, оның кірісі корольге тәркіленді және 1326 жылдың 14 наурызында Дублин шерифінің алдында тергеу жүргізілді. Тергеудің мақсаты – архиепископтіктің кірісін анықтау болды, осының бір бөлігі ретінде Свордс қамалының егжей-тегжейлі сипаттамасы жазылды. Бұл сипаттамадан қамалдың құлауға айналғаны көрінеді. Брюстің 1317 жылғы Ирландияға жасаған жорығы кезінде келген зақымдардың салдарынан Свордс тасталып қалған болуы мүмкін, өйткені елдің Дундалдан Дублин қақпаларына дейінгі бөлігі қирағандығы белгілі. Брюстің әскері Свордс қамалына шабуыл жасағаны туралы тікелей дәлел болмаса да, ол шабуылға төтеп беруге жеткілікті бекітілмеген, сондықтан архиепископ қауіпсіздік үшін Таллахтқа көшіп кеткені мүмкін. Қамалдың барлық ғимараттары жөнделмеген болуы мүмкін, бірақ сатылы қабаттар 15 ғасырда қандай да бір тұру болғанын көрсетеді, сол кезде қамал зейнеткер архиепископтарға берілген. Алайда олардың онда тұрғанын көрсететін ешқандай құжат жоқ. Керісінше, 14, 15 және 16 ғасырларда қамалдың кем дегенде бір бөлігі констебльдің басқаруында болған сияқты. 1547 жылы Томас Фитцсимонс Свордс констеблі болып тағайындалды, ал кейіннен Барнуолл отбасы констебльдікке және қамалдың жалға алу құқығына мүдделі болды. Бірақ 1583 жылы голландтық протестанттар қысқа уақытқа қоныстанғаннан кейін, ол «бүлінген ескі қамал» деп сипатталды. Вице-король сэр Генри Сидней қамалдың бір бөлігін голландтық тоқымашылар колониясының пайдалануы үшін жөндеді, олар «еңбектің үлгісін көрсетуге» үміттенді. 1641 жылғы көтеріліс кезінде қамал Паледегі англо-ирландтық католик отбасыларының бас қосу орны ретінде таңдалды. Сол жылдың 9 желтоқсанында олар көтеріліске қосылу үшін қамалға қарумен жиналды, бірақ Лордтардың әмірімен сэр Чарльз Кут оларға шабуыл жасады. Кут оларды қашып құтылуға мәжбүр етіп, бекіністерінен қудырып, екі жүздейін өлтірді. Қамалдың қазба жұмыстары кезінде табылған кейбір жерлеулер осы оқиғамен байланысты болуы мүмкін. Содан кейін қамал туралы көп нәрсе белгілі емес, бірақ 1837 жылғы Орданс Survey картасы қамалдың жері немесе Баун баққа айналғанын көрсетеді. 1870 жылы Ирландия шіркеуі таратылғаннан кейін қамал Кобб отбасына сатылды, олар оны жергілікті дүкенші Роберт Савиджге жалға берді. Савидж қамалдың жерін жеміс бақшасына айналдырып, өнімдерін дүкенінде сатты. 1930 жылдары сайт Қоғамдық жұмыстар басқармасының қамқорлығына берілді, ал 1985 жылы Дублин округі кеңесі (кейін Фигал округі кеңесі) қаланы қалпына келтіру мақсатында сатып алды. Фингал округі кеңесінің парктер бөлімі бірқатар зерттеулер жүргізді, оның ішінде бүкіл аймақтың консервациялық зерттеуі, ал 1995 жылы кеңес қамалдың ұзақ мерзімді кезеңді қалпына келтіру жоспарын бекітті. 1996 жылы Констебль мұнарасын қалпына келтіру жұмыстары басталды, ал бұл 1998 жылы аяқталды. Қалған бөлігін қалпына келтіру жұмыстары әлі де жалғасуда, ал аяқталғаннан кейін Свордс қамалы туристік орталыққа айналады. Жаңадан жаңартылған қамал 2010 жылдың көктемінде «Тюдорлар» телесериалының түсірілімінде кино түсіру орны ретінде пайдаланылды. 2019 жылы шіркеу үйлену тойларына есігін ашты. Свордс сарайы мен ауласы сейсенбіден жексенбіге дейін жұртшылыққа ашық.