Кіріспе

Лисмор қамалы (Caisleán an Lios Mhóir) – Ирландия Республикасындағы Уотерфорд графтығының Лисмор қаласында орналасқан қамал. Бұл қамал бұрын Дезмонд графына тиесілі болған, ал 1753 жылдан бастап Кавендиш отбасының меншігіне өтті. Қазіргі таңда бұл Девоншир герцогының Ирландиядағы резиденциясы. Ол көбінесе 19 ғасырдың ортасында Девонширдің 6-шы герцогы үшін готикалық стильде қайта жаңартылды.

Ерте тарих

1185 жылы Ирландияның Лорды, Англияның ханзадасы Джон өзен өткелін қорғау үшін Ардфиннан қамалының інісі ретінде салды. Қамал орнында бастапқыда маңызды монастырь және білім орталығы болған Лизмор аббаттығы орналасқан. 7 ғасырдың басында құрылған бұл орын Англия королі Генрих II 1171 жылы мұнда болған кезде де діни орталық болып қалды. 1185 жылдан кейін қысқа ғана уақытқа (ол ұлы Англия королі Джонға мұнда 'castellum' салуды тапсырғаннан кейін) жергілікті епископтың резиденциясы ретінде қызмет етті. 1583 жылы Джеральд Фицджеральд, Десмонд графының 14-ші графы өлтірілгеннен кейін болған жер бөлісі кезінде бұл жер Десмонд графтарының иелігінде болды. 1589 жылы Лисморді жалға алып, кейін Сэр Уолтер Рэли сатып алды. Рэли 1602 жылы мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен түрмеде отырғанда мүлікті тағы бір белгілі отаршыл саяхатшы, кейіннен 1620 жылы Корк графы атанған Ричард Бойлге сатты.

Корк және Берлингтон графтары

1588 жылы Бойль Англия Корольдігінен Ирландия Корольдігіне тек 27 фунт стерлинг капиталымен келді және ерекше байлық жинады. Лисморды сатып алғаннан кейін ол оны өзінің негізгі резиденциясына айналдырды және оны ауланың екі жағында әдемі қабырғалы жиектері бар сәнді үйге айналдырды. Ол сонымен қатар сыртқы қабырғасын қамал етіп, "Ат қақпасы" деп аталатын қақпа ғимаратын салдырды. Басты бөлмелер ою-өрнектелген гипстен жасалған төбелермен, гобелендермен, кестеленген жібек және барқытпен безендірілген. 1626 жылы осы жерде Роберт Бойль, қазіргі химияның негізін қалаушы, графтың он бес баласының он төртіншісі дүниеге келді. Қамал ақырында 3-ші Берлингтон және 4-ші Корк графтарына (1694-1753) тиесілі болды, ол георгиан сәулет өнеріне елеулі әсер еткен (және әдетте сәулет тарихында Берлингтон графы деп танылады). Лисмор 1645 жылы лорд Кастлехейвен басқарған католик конфедерациясының күштері қала мен қамалға шабуыл жасаған кезде Кромвель соғыстарының оқиғасына тартылды. 1-ші Берлингтон графы және 2-ші Корк графы (1612-1698) оны қайтадан тұруға жарамды ету үшін қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді, бірақ ол да, оның ұрпақтары да Лисморда тұрмады.

Девоншир герцогтері

Қамал (Чизвик үйі, Берлингтон үйі, Болтон аббаттығы және Лондонсборо залы сияқты басқа Бойл мүліктерімен бірге) 1753 жылы Кавендиш отбасының меншігіне өтті. Бұл Берлингтонның 3-ші графы мен Корктың 4-ші графының қызы және мұрагері, леди Шарлотта Бойл (1731-1754) Хартингтон маркизіне үйленген кезде болды. Кейіннен 1755 жылы ол Девонширдің 4-ші герцогы (1720-1764) атанды, болашақта Ұлыбритания Корольдігінің премьер-министрі болды. Олардың ұлы, 5-ші герцог (1748-1811) Лисморда жақсартулар жасады, ең бастысы 1775 жылы Корк қаласында туған сәулетші Томас Айвори жобалаған Blackwater өзені арқылы салынып аяқталған көпір. 6-шы герцог (1790-1858), көбінесе «бакалавр герцогы» деп аталады, қамалдың қазіргі күйіне жауапты. 1811 жылы әкесінен мұрагерлікке ие болғаннан кейін ол қаланы сәнді «жартылай феодалдық, аса зәулім бекініске» айналдыруға кірісті. 1812-1822 жылдары Дербиширден әкелінген тас қолданып, қаланы готикалық стильде қайта құру үшін архитектор Уильям Аткинсонды жұмысқа алды. Лисмор бакалавр герцогы үшін әрқашан сүйікті орын болды, бірақ ол өскен сайын оған деген сүйіспеншілігі құмарлыққа айналды. 1850 жылы ол Кристалл сарайының авторы, сэр Джозеф Пакстонды қамалға керемет масштабта жақсартулар мен қосымшалар енгізу үшін шақырды. Нәтижесінде қазіргі көрінісінің көп бөлігі Пакстонның еңбегі. Осы кезде Лондондық готикалық жаңғыру жиһаздарын жасаудағы жетекші шебер Дж. Г. Крейс және оның серігі, белгілі сәулетші А. В. Н. Пугинге ескі Епископ сарайының қираған шіркеуін ортағасырлық стильдегі банкет залына айналдыру тапсырылды. Залда үлкен перпендикулярлы терезелер, хор орындары және қабырғалар мен шатырдың ағаш конструкцияларында готикалық суреттер болды. 1851 жылғы Ұлы көрменің ортағасырлық бөлімінде көрсетілген пешті Пугин (және Майерс) жобалаған, бірақ бастапқыда ол Сассекстегі Хорстед Плейс үшін арналған еді. Пеш тым әсем болғандықтан қабылданбады және кейіннен Лисморға сатып алынды. Барчард отбасының эмблемалары қазіргі ирланд жазуымен ауыстырылды: «Cead Mille Fáilte» – «жүз мың сәлем». Пугин қамал ішінде басқа да пештер мен жиһаздарды жобалады және 1851 жылы қайтыс болғаннан кейін де Крейс Пугин стилінде жиһаздарды жеткізуді жалғастырды. 1858 жылы Кавендиштер отбасы 1775 жылы салынған көпірдің орнына Blackwater өзені арқылы жаңа көпір салуға қаржылай көмек көрсетті. Жаңа құрылысты Чарльз Таррант жобалап, E. P. Nagle және C. H. Hunt салған. 6-шы герцог 1858 жылы қайтыс болғаннан кейін Лисмор көбінесе өзгеріссіз қалды. Ол 9-шы герцогтың кіші ұлы, Лорд Чарльз Кавендиштің үйі болды. Ол Фред Астердің әпкесі және бұрынғы би серіктесі Адель Астерге үйленді. 1944 жылы күйеуінің қайтыс болуынан кейін және 1947 жылы қайта үйленгеннен кейін Адель өзінің 1981 жылы қайтыс болуына дейін қамалға келіп-кетіп тұрды. Девонширдің 11-ші герцогы қамалға жыл сайынғы, көбінесе Пасха мерекесіндегі қысқа сапарлар үшін ғана келді. Оның биліктегі соңғы жылдары қамал қысқа мерзімге жалға берілді. 2004 жылы таққа отырған 12-ші герцог негізінен отбасының Чатсворт иелігінде тұруын жалғастыруда. Оның ұлы және мұрагері, Лорд Берлингтон, қамал ішінде пәтері бар, оған басқару құқығы берілді. 2005 жылы ол құлай бастаған батыс жақ бөлігін қазіргі заманғы өнер галереясына айналдырды, ол Лисмор Касл Артс деп аталады. Қалған интерьері көпшілікке ашық емес, бірақ жиырма үш адамға дейін сыйымды топтарға жалға беріледі. Қамалдың бақтары бар, олар көпшілікке ашық. Жоғарғы бақ 17 ғасырдағы қабырғалы бақ, ал төменгі бейресми бақтың көп бөлігі 19 ғасырда жасалған. Лорд Берлингтонның басшылығымен бақтың өсімдіктері жақсартылып, қазіргі заманғы мүсіндер қосылды, соның ішінде сэр Энтони Гормли, Марзия Колонна және Эйлис О'Коннеллдің туындылары.