Кіріспе

Польша раввині (шамамен 1635 – 1682) раввин

Авраам Абель Гомбинер (шамамен 1635 – 5 қазан 1682), Маген Авраам деп белгілі, Польшаның Гомбин қаласында туған, раввин, талмудист және XVII ғасырда Польшаның Калиш қаласы еврей қауымының жетекші діни қайраткері. Оның толық аты – Авраам Абель бен Хаим Халеви, Гомбин қаласынан шыққан. Кейбір мәліметтерде оның тегі Калиш қаласынан екендігі айтылады. 1648 жылғы Хмельницкий қырғынынан кейін 1655 жылы ата-анасы қаза тапқаннан кейін, ол Лешно қаласына туысы Якоб Исаак Гомбинермен бірге тұрып, оқуға көшті. Содан кейін Калиш қаласына көшіп, раввин Израиль Спираның (раввин Натан Ната Спираның ұлы) трибуналында Рош Ешива және судья болып тағайындалды. Ол 1665 жылы жазып бастап, 1671 жылы аяқтаған раввин Иосиф Кароның «Шулхан Арух» кітабының «Орах Хайим» бөліміне жазған «Маген Авраам» түсіндірмесімен танымал. 1673 жылы оның інісі Иехуда осы еңбекті басып шығару үшін Амстердамға сапар шекті, бірақ қажетті қаражатты таба алмады және жолда қайтыс болды. Рабби Гомбинердің өлімінен кейін 1692 жылы Дихернфурт қаласындағы Шаббатай Басс баспасында жарық көрді. Оның ұлы Хаим кітапқа жазған алғы сөзінде әкесінің жиі ауырып, дені сау болмағанын айтқан.

Халаха, минхаг, әдет-ғұрып

Гомбинердің «Шулхан Арухқа» түсініктеме берудегі жаңа тәсілі – оның замандасы Польшаның әдет-ғұрыптарын кіргізу болды. Бұл еңбек қысқа да, күрделі, сондықтан кейінгі түсіндірушілерге қосымша түсініктер қажет болды. Оның халахаға тигізген ең маңызды әсері – Сафед қаласының каббалалық әдет-ғұрыптарын, әсіресе раввин Исаия Горовицтің «Шене Лухот ха-Брит» еңбегінде кездесетін дәстүрлерді енгізуі болды. Ол әдет-ғұрыптарға құрметпен қарау керектігін үйретті. «Жүрегі зәулімдерге күш беру» дұғасы туралы ол ескі дәстүрді бұзуға болмайтынын айтты және раввин Йосеф Каро сияқты қарсыластарының өмірінің соңында минахты өзгертуіне өкінгенін болжады. Жұма күні қауымдық жұмыстарға басқа ұлттан адамдарды жалдау кең таралған болғандықтан, ол былай деп жазды: «Олар көшедегі қоқысты шығарып тастау үшін басқа ұлттан адамды келісімшарт бойынша жалдауға рұқсат етеді, ал ол адам демалыс күні жұмыс істейді». Ол бұрынғы раввин бұл әрекетке рұқсат бергенін есептеді және «біз бұл үкімді қауымның игілігі үшін ұлы раввин шығарды деп қорытындылауымыз керек» деді. Көптеген жағдайларда өздерін коханим деп жариялаған адамдарға (мысалы, тамақты бірінші болып алуға) басымдық бермеудің себебі, қазіргі коханимдердің тегін дәлелдейтін ешқандай нақты құжаты болмауы екенін айтты. Ол алийотты ғалымдарға әрдайым емес, қауым мүшелерінің өміріндегі неке, туу, қайтыс сияқты оқиғаларға байланысты беру керектігін үйретті. Ол: «Әйелдер омерді санаудан босатылады, себебі ол уақытпен байланысты парыз. Дегенмен, олар өзіндік міндеттеме алған» деді. Ол бір баланың Тора оқу үшін минянға есептелуі мүмкін екенін айтты. Кейбір қазіргі раввиндер бұл пікірден әйелдерді серіктестік минянға қосуға болатынын тұжырымдайды, ал басқалары келіспейді. Бұл даулы мәселе жақында жарық көрген үкімдерде талқыланды. Раввин Гомбинер көбінесе жергілікті дәстүрлерді қолдағанмен, Симхат Тора мерекесіне арнап синагогқа фейерверктер мен салюттер сыйлау дәстүрі оның пікірінше, қарапайым адамдардың ғалымдар мерекесін тойлауына рұқсат етудің салдары еді.