Кіріспе
El Coyote (койот немесе дала қасқыры) – Zorro (El Zorro), түлкіге өте ұқсас, ойдан шығарылған кейіпкер, бірақ ол бірнеше жылдан кейін әрекет етеді (Калифорния АҚШ-тың "Жабайы Батысының" бөлігіне айналған кезде). Ол алғаш рет 1943 жылы Картер Мулфорд жазған, кейін Дж. Мальорки атымен шыққан испандық "Novelas del Oeste" ("Батыстың әңгімелері") жинағының 9-шы санында пайда болды. Мулфорд – испандық сәтті жазушы Хосе Мальорки и Фигероланың (1913–1972) көптеген псевдонимдерінің бірі. Романды испандық "Editorial Molino" баспасы шығарды. Мальорки енді "Ediciones Cliper" үшін "El Coyote" кейіпкері басты рөлде ойнайтын өте танымал романдар сериясын жазуға кірісті. 1944 жылдың қыркүйегінен 1953 жылдың соңына дейін батыр 192 томдық EL COYOTE романдарының сериясында пайда болды, және жылдар бойы бірнеше қайта басылымдары жарық көрді. Олар 1851 жылдан (немесе одан да ертерек) шамамен 1876 жылға дейін, мүмкін одан да кейінгі уақыттарды қамтитын 30 жылдық оқиғаларды баяндады (түпнұсқа "Cliper" романдары қатаң хронологиялық тәртіппен жарық көрмеген). Мұқабадағы суреттер әрқашан ішкі суреттермен сәйкес келмеген. Романдар (1947 жылы "Cliper" басылымы) және комикстер әдемі жинақтарда біріктіріліп, қатты мұқабамен шығарылған "шешілген кітап" түрінде сатылды ("Forum" барлық романдарымен және комикстермен бірге мұндай жинақтар шығарды).
El Coyote (the Coyote or prairie wolf) is the name of a fictional character very similar to Zorro (El Zorro), the Fox, although acting several years later (when California had transformed to be a part of the United States' "Wild West"). He first appeared in a Spanish Novelas del Oeste ("Stories of the West") Number 9 pulp novel in 1943, written by Carter Mulford, later as J. Mallorquí. Mulford was one of several pseudonyms of the successful Spanish author José Mallorquí y Figuerola (1913–1972). The novel was issued by the Spanish publishing house Editorial Molino. Mallorquí now started writing a series of extremely popular novels, with the character "El Coyote" in the head role, for Ediciones Cliper. Between September 1944 and late 1953 the hero appeared in a series of 192 pulp like EL COYOTE novels, with several revival editions throughout the years. They covered 30 years of chronological adventures from 1851 (and earlier) until around 1876, or possibly later (the original Cliper novels were not published in strict chronological order). Cover illustrators were not always identical to inside illustrators. The novels (a Cliper edition already in 1947) – and the comics – were also glued in nice collections and sold in hardbound "limited bookform" (Forum had one with all its novels, and also one with the comics).
Испан тіліндегі басылымдар
Клипер (1944–1953) – түпнұсқа басылымдары (оның ішінде алғашқы роман, El Coyote) – 192 роман (алғашқыда әрқайсысы 2,50 песета, кейін 3 және 4 песета), мұқабалары мен ішкі беттерін Франсиско Бате (Пеллехеро) салған. Алғашқы 120 "Эль Койота" 1944 жылдың қыркүйегінде "Ла Вуэльта дель Койота" ("Эль Койотаның оралуы") романымен басталды. Сондай-ақ 10 "Нумеро Экстра" (көбінесе 6 песета, төменде қараңыз, оның ішінде бір "Экстра Эспесиаль") және соңында 62 (4 және кейін 5 песета) "Нуэво Койота" жарық көрді. Сид (1961–1964) – жоғарыда аталғандардың қайта басылымдары бір серияда (18,4x10,8 см), суреттемелерін Жано (Франсиско Фернандес Зарза Перес) және басқалар жасаған. Бругера (1968–1971) – 110 ерте роман (оның ішінде тоғыз "Экстра", бірақ "Эспесиаль" емес) – соңғысы "El proscrito de las lomas" (17,5x10,5 см), суреттемесін Антонио Берналь (Ромеро) салған. Фавенсия (1973–1977) – 192 роман (18x11 см), суреттемелерін Жано, Карлос Прунес, Педро Альферес Гонсалес және басқалар жасаған. Форум (1983–1984) – 96 қайта өңделген екі томдық (19x14 см) – мұқабаларын Сальвадор Фаба салған, ал ішкі беттерін Хулио Бош және Хосе Мария Беллальта безендірген. Планета ДеАгостини (2003–2004) – жоғарыда аталған 96 томдық (21x15 см), суреттемелерін Тони Фейзула және Р. М. Гера салған.
Батыр мен романдар
Калифорния 1848 жылы Мексика-Америка соғысының (1846-1848 жж.) нәтижесінде АҚШ құрамына енді (Мексиканың бір бөлігі болған және тіпті екі рет қысқа мерзімге тәуелсіз республика болып құрылған шатақты жылдардан кейін), ал 1850 жылы АҚШ-тың 31-ші штаты ретінде ресми тіркелді.
Эль Койоттың жеке басы
Сезар де Эчагуэ (мексика және испандық тамыры бар III) Лос-Анджелестің солтүстік-шығысында орналасқан 40 000 гектар (100 000 акр немесе 400 км²) үлкен ранчода тұратын бай, сәнді калифорниялық дворян болды. Ол жағымды, тартымды сыртқы келбетке ие еді – жалқау, жайлы, күмәнданушы және пессимист, сырттай әдемі сөйлеуге бейім. Ол білімді, сөзді, практикалық және нәтижеге бағытталған адам еді. Сыртқы әдемілігінің артында ол «Эль Койота» ретінде де жұмыс істеді – маскалы қаһарман, әлсіздерді қорғайтын, бостандық, адалдық және әділдік үшін күресетін. Койота Калифорнияның түпкілікті испан халқын (және жергілікті үндістерді) англоамерикандықтардан және, әрине, барлық «жаман» адамдардан қорғады. Мальорки афроамерикандық мәселесіне тек қысқаша тоқталды. Бұл оқиғалар Робин Гуд, Дик Турпин және 1905 жылы жарық көрген «Қызыл пернел» сияқты мифтік дәстүрлерді жалғастырды, бұл «қос өмір» сюжеті бар алғашқы танымал роман болды. Детектив Ник Картер 1886 жылы дебют жасады. Тарзан 1912 жылы, ал Зорро 1919 жылы танымал болды, бірақ «Эль Койота» Испанияда одан да әйгілі болды. Басқа да ертедегі танымал, көбінесе маскалы американдық роман және/немесе радио батырларының арасында 1930 (және 1931) жылы дебют жасаған «Көлеңке», сондай-ақ «Құсқыр детектив», «Док Савидж», «Өрмекші» және «Жалғыз рейнджер» (1933), «Жасыл құйрық» (1936) болды. Алғашқы комикс-супербатырлардың (немесе костюмді қылмыспен күресушілердің) бірі – Бак Роджерс (1928), Дик Трейси (1931) және Флэш Гордон (1934) еді. Ең танымал комикс (немесе стрип) кейіпкері – Супермен 1933 жылы пайда болды (және 1938 жылы коммерциялық түрде жарық көрді). 1934 жылы «Мандраке» дебют жасады, ал 1936 жылы «Фантом» комиксі («Фантом») жарық көрді. Бэтмен және алғашқы Капитан Марвел 1939 жылы пайда болды. Капитан Америка және «Флэш», «Жасыл фонарь» және «Дэардевил» фильмдерінің алғашқылары 1940 жылы жарық көрді. 1941 жылы «Ғажайып әйел», «Қара бүркіт» және «Жасыл жебе» дебют жасады, ал 1947 жылы «Қара канария» сахнаға шықты.
Койоттың сыртқы түрі
Койота қара (көбінесе қара көк түсті, сондай-ақ комикстерде және кейде қоңыр) мексикалық, әшекейленген шарро костюмін киген. Оның биік қара буттары (көбінесе шалбардың сыртында) және әшекейленген сомбреросы, қара жейдесі болған, бірақ көптеген суреттерде ақ жейде (скандинавиялық жапқыштарда көк) көрсетілген, ал мойнында қара (кейде қызыл немесе көк) жібек шарф немесе қызыл галстук болған. Оның кең қара жібек белбеуі (кейде қызыл жібек ретінде суреттелген, бірақ көбінесе американдық қоңыр белбеу ретінде) және "қос" патрон белбеуінен төмен ілінген екі револьвері болған. Кейбір суреттерде патрон белбеуі мен қаптамасы бар бір ғана револьвер бейнеленген, ал басқаларында бір қаптамада екі револьвер бейнеленген. Оның сонымен қатар пышағы, мылтығы, лассосы, атымен бірге мексикалық сарапесі болған және ол қолғап киген. Маскасы Франсиско Бате (әсіресе басқа суретшілердің) салған көптеген суреттерде көрсетілгенге қарағанда, оның бетінің жоғарғы бөлігін көбірек жапқан. Скандинавиялық жапқыштар салыстырмалы түрде үлкен масканы көрсеткен (Харальд Дамслет салған). Бастапқыда Мальорки оның "мексикалық шаруа киімдерін" кигенін жазған (Батедің ең алғашқы суреттерінде қара түсті). Испандық (және ацтек) "койота" сөзі де нәсілдік санатын сипаттау үшін қолданылған. Эль Койотаның екі "белгісі" болған – біреуі оның жауларының құлақ қалқаншасына оқ атқан, екіншісі хабарламаларға қасқыр басын салған.
Испандық романның түпнұсқасы
Роман сериясы негізінен 1851 жылдың желтоқсанынан бастап (және Клипердің 6-шы нөмірімен 1865 жылдың басынан) шамамен 1875 жылға дейін қамтылған. Испанияда басылып шыққан, олар бастапқыда 120 томнан тұратын, 1944–1951 жылдар аралығында жарық көрді – соңғысы 1951 жылдың наурыз айында «Alias el Coyote» деп аталды. Романдар әрқашан қатаң хронологиялық ретпен жазылмаған. Мысалы, 1851/1853 жылдарға (ұзартылған, 6 песета) арналған «El diablo, Murrieta y el Coyote» (онда 1972 жылы Сезар мен Гуадалупа бізді Койоттың «жартылай зейнеткерлікке» кеткен екі жылында болған қызықты оқиғаларға алып кетеді, Сезар Леонорға үйленеді және Сезардың әкесі әлі тірі) Клипер романы №100 және оның жалғасы. Бұл романдарда Хоакин Мурриэта, «нағыз өмірдегі» Сонора, Мексика және кейін Калифорниядағы белгілі қарақшы, Мальорки стилінде бейнеленеді. Калифорния рейнджерлері оны 1853 жылы Фресно округінде өлтірді, бірақ романда ол Сезардың туысы Мария Еленаға үйленеді (және өлтірілмейді). Түпнұсқа 115-ші роман, «El hogar de los valientes» және оның жалғасы бізді 1855 жылға, яғни Джуниор туылмай тұрып, алып барады. Сондай-ақ, өте кеш жарық көрген «La gloria de don Goyo» (1865 жылдың сәуір айындағы оқиғаны баяндайды) – азамат соғысының соңғы кезеңі, Сезар Лос-Анджелеске «екінші рет келгеннен» кейін, Белла Юнион мен Форт Мур романда жиі кездесетін екі орын болды. Клипердің соңғы түпнұсқа романы, алты жылдық мерекелік роман «La casa de los Valdez» және оның жалғасы 1857 жылы Испанияда Сезар I туралы (оның атасы 1767 жылы Калифорнияға келген) әңгіме айтады. Бір мезгілде 10 «Numero Extra» (1945–1946) басылып шықты, оның ішінде 1943 жылғы түпнұсқаның қайта өңделген нұсқасы «El Coyote» (1945 жылы «Edicion Cliper Extra #0» ретінде жарық көрді) және төменде көрсетілген 1946 жылғы «Especial» (нөмірленбеген). «Extras» 1851 жылға дейінгі, 1850 жылдардың басында (сондай-ақ, соңында) және 1860 жылдардың ортасы/соңындағы оқиғаларды баяндайды. Кейін 62 «жаңартылған» «Nuevo Coyote» (әлі де Клиперде, 1951–1953) жарық көрді – алғашқысы 1951 жылдың ортасында («Vuelve el Coyote») жарық көрді және кейінірек жаңа оқиғаларды айтады – кейбіреулері ескі хронологияға араласады (кейбіреулері 1872 жылға қатысты) – және қалташа өлшеміне (19,7x14,7 см және 64 беттен 15,5x10,7 см және 128 бетке) өтті. Соңғы «Nuevo Coyote» «Los asesinos llegan a Monterrey», сондай-ақ «El Coyote Los asesinos van a Monterrey» деп аталды.
Халықаралық баспа
"Койотаның" алғашқы романдары 16 елде тоғыз түрлі тілде жарық көрді. Италия барлығы 192 романды жариялады, көбінесе Клипермен бірдей мұқабалармен, ал кейінгілерін (Клипер мұқабалары жоқ) Эмилио Уберти (әсіресе Серхио Таркинио) суреттеді. Германияда 84 роман жарық көрді, көбінесе Батедің түпнұсқа Клипер суреттерімен – қайта басылымдарды (әр түрлі баспагерлермен) және жаңа суретшілерді қоса. Финляндияда 78 том болды, көбісі Бате суреттерімен. Норвегия, Дания және Швециядағы алғашқы басылымдарда (ішінде сурет жоқ) көбінесе бірдей мұқабалар болды (бұл үш ел үшін арнайы жасалған бірегей 18x12 см мұқабалар). Скандинавиялық басылымдардағы Харальд Дамслеттің суреттерін көптеген адамдар ең жақсы деп санайды. Клипер мұқабаларының тек біреуі ғана Скандинавияда "қайта пайдаланылды" – "Huracán sobre Monterrey" романының түпнұсқа Клипер мұқабасын Дамслет швед (және норвегиялық) "Plomo en una estrella" нұсқасымен "жапты", бұл шындығында 1874 жылға жататын, Сан-Лоренцо аңғарындағы (қиялданған Фарш қаласы) әке мен оның есейген ұлы туралы әңгіме, ол хронологиялық тұрғыдан басқа швед романдарымен үйлеспейді. Бразилия, көбінесе Бате мен Берналь мұқабаларымен (бірақ басқалары да), барлық романдарды әртүрлі басылымдарда жариялады, егдеңгі Дон Сезар де Эчагуэ туралы жоғары сапалы (ұзартылған, 6 песеталық) Extra Especial басылымынан басқа.
Негізгі сюжет және кейіпкерлер
Сесар Лос-Анджелесте (бастапқыда "el Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles" деп аталған) дүниеге келді, ол 1843 жылдың соңында Мексикаға, содан кейін Гаванаға (Куба) оқуға және "еркек болуға" кетті. Ол "ресми түрде" 1851 жылдың желтоқсанында оралды, бұл оның алғашқы романы, "Эль Койоте" романында сипатталған, бірақ одан бұрын бірнеше рет Калифорнияда Эль Койоте ретінде әрекет еткен, шетелде жүрген жылдары Мексикадан құпия түрде шығып кеткен.
Сесар де Эчагуэ, "Эль Койота" деген лақап атымен
Мальоркидің алғашқы романы «El Coyote» романында, Сезар шамамен 1827 жылы туған болуы керек (романда ол 1851 жылдың соңында Лос-Анджелеске келген кезде 25 жаста болғаны айтылады, мүмкін «el Rio Porciuncúla» арқылы келген. Койоттың тұңғыш рет пайда болуы туралы «Койоттың алғашқы оқиғасы» кітабында оқуға болады, бұл «Екстра» романының ерте бөлігі, онда Сезар маска киген әйел актрисадан және «Зорро» аңызынан шабыттандырылып, «Эль Койота» ретінде әрекет етуді бастады. Кейін Койота 1872 жылдың соңындағы Сесардың кіші ұлының оқиғаларындағы әңгімелерде («Эль Куерво» деген ұлына, ол шамамен 17 жаста болғанда) «Эль Койота» өзінің ұлынан да ертерек, 20 жасқа толмас бұрын дебют жасағанын айтты.
Койоттың түпнұсқалық туысы
Койоттың әкесі, испандық және мексикалық Калифорнияның алабұрлы жылдарын бастан өткерген Дон Сезар де Эчагуэ (II) болды, ол Сезардың алғашқы некесінен кейін көп ұзамай қайтыс болғанға дейін Койоттың нағыз кім екенін білді. Сезардың әпкесі Беатриз (Беатрис деп те аталады) 1833 жылы туған. Ол Вашингтон тұрғыны, саяси қызметкер және АҚШ үкіметінің мүшесі Эдмонд Гринге (Эдмондс немесе Эдмонс деп те аталады, Эдмондо деп лақап аталған), испан тілін еркін білетін адамға үйленді. Эдмонд 1851 жылдың соңында Койоттың нағыз кім екенін білді, ал Беатриз сәл кейінірек білді. Олар 1853 жылы Вашингтонға қоныстанды (бірақ кейін Калифорнияға жиі қайтады). Сезардың бірінші әйелі Леонор де Асеведо (Леонора/Леонора деп те аталады) 1830 жылдары (Сан-Антонионың жанындағы тағы бір үлкен ранчода) дүниеге келді және бала кезінде Сезарға ұсынылды. Ол Койоттың екі жақты болмысын алғашқы жазылған романның соңында білді. Олар 1852 жылы Койот зейнетке шыққан шамамен екі жыл ішінде үйленді. Ол 1856/57 жылдары, Сесар кіші туған кезде қайтыс болды. Кіші Сесар шамамен 1872 жылдың соңынан бастап өзін "Эль Куерво" (маскасыз), "Қарға" деп атады, бірақ кейіннен бұл аттан бас тартты. Сезар (Койота) әйелі қайтыс болғаннан кейін бірнеше жылға Лос-Анджелестен қайта кетіп, тіпті Еуропа мен Испанияға да сапарлады (баланың күтімін қыз Гуадалупа Мартинеске тапсырып).
Койоттың екінші әйелі
1857 жылдың басында 1865 жылға дейін Цезарь тағы да шетелде болды (бұл жолы Еуропада). 1865 жылдың көктемінде ресми түрде оралғанға дейін Сезар жасырын түрде Койота ретінде жұмыс істеді, ал Калифорниядан тыс жерде бірнеше жыл шетелде болғаннан кейін Хосе Мартинес ретінде әрекет етті. Бір оқиға 1859 жылы болды, «La sombra del Coyote» (алға сөзі 1849 жылғы). Азамат соғысы (1861–65) кезінде кем дегенде біраз уақыт бойы Сезар Сан-Карлос, Сан-Диего бекінісінде «Делхарти» деген атпен бейтарап Одақ (солтүстік) командирі ретінде жасырын жұмыс істеді (1865 жылдың басында Лос-Анджелеске екінші рет оралуға дейін, Эдмонд Грин оны үйге қайтуға ынталанды), Калифорнияны соғыстан шетте ұстауға тырысып, солтүстік және оңтүстікке көмектесті, «El Capataz del Ocaso» және оның жалғасында (мұнда Сезар 1870-ші жылдардың ортасынан соғыстың соңғы жылына дейінгі кезеңді еске алады). 1865 жылы Сесар кіші сегіз жаста болған. Гваделупаны Лупе/Лупита деп лақап тағайындаған (сондай-ақ Гваделупе). Ол Джулианның (немесе Джулиан) Мартинестің қызы, Койоттың ең алғашқы жақын серігі (1851 жылдан бастап) және Сезардың әкесі Дон Сесардың ранчосындағы бас қызметшісі (және бригадир). Гуадалупа үйленуге аздай қалғанда Джулиан қайтыс болды. Лупе 1835 жылы дүниеге келді және 1870 жылдың соңында «El Diablo en Los Angeles» романында Сезарға үйленді. Ол және Джулиан Сезардың екі жақтан да танылғанын өте ерте білген – Джулианға Койот айтқан (мүмкін тіпті 1851 жылға дейін), ал Лупе 1853 жылы «кездейсоқ оқиға» арқылы білген («La vuelta del "Coyote"»). Сезар мен Лупенің баласы Леонорин 1871 жылы дүниеге келді, сондай-ақ сол жылы (Rapto романында) Эдуардито (Гомес де ла Мата) асырап алды. Гуадалупе кейін де Торрес атанды (Жулианның нағыз аты) және кенеттен 1872 жылдың басында/ортасында («El código del Coyote» және оның жалғасы) Сезардан әлдеқайда бай болды, солтүстік Мексикадағы Коахуила штатындағы үлкен ранчоны («Rancho del Todo») мұраға алды, онда ол өз құқықтарын растау үшін әр жылы бірнеше айын қызымен (заңды мұрагері) бірге өткізуге тиіс болды. Шамамен 1874 жылы ол ұл тауып, оны «Apostando su vida» (N° 87 роман) деп атады.
Койоттың одақтастары
Койоттың алғашқы жылдарында қызықты одақтастары (достары) болды. Біріншілердің арасында (Жулианнан басқа) Лугонес ағалары – los Lugones – Хуан, Тимотео, Эвилио және Леокадио (бастапқыда төртеу, бірақ Лео ерте қайтыс болды) және қарт үнді әйел Аделия (сонымен қатар Адела) болды. Олар Койотқа бастапқыда көмектесіп, жылдар бойы қолдады, бірақ оның нағыз кім екенін білмеді. Дегенмен, екі басқа кейіпкер білді – Рикардо Есарес және Матиас Альберес. Есарес (Сан-Луис-Обисподағы Пасо-Роблестен), 1865 жылдан бастап Койоттың көмекшісі/екілі (сол жылы Койот оны "әділсіз" асылудан құтқарған) – El otro "Coyote", ediciones Cliper No 6 басылымында дебют жасады, бұл Койоттың "екінші келгенінің" алғашқы оқиғасы болды. Рикардо шамамен 1839/40 жылдары дүниеге келді және 1866 жылы Лос-Анджелесте Серена Моралеске үйленді, сол жерде ол Posada (қонақүй) del Rey Don Carlos III иесі болды (Койоттың жаңа және "құпия штаб-пәтері"). Койоттың 1865 жылдан бергі ең жақын одақтасы Цезардың қызметшісі (және "қауіпсіздік күзетшісі"), үнсіз үнді Матиас Альберес болды (кейде үшінші Койот рөлін де атқарды және кем дегенде 1874 жылға дейін Койоттың одақтасы болды – тіпті Педро Бьенвенидомен бірге Лос-апурос де дон Цезарь және кейінгі романдарда да пайда болды). Қарулы Марио Лужан (бастапқыда "Койотаның қызметінде" Койоттың жауы болған) кейінірек жазылған романдарда бірнеше рет оған көмектесті (соңында Сан-Антонио ранчосында бригадир болып жұмыс істеді). Кесе Сезар (Асеведо шаруашылығының мұрагері) Жоао да Сильвейра және Сесар де Гусман есімді екі жақсы досы болды. Олармен шамамен 1872 жылдың соңында (El Cuervo en la pradera) танысты. Шебер үнді Педро Бьенвенидо (кейбір жағдайда ой оқуға қабілетті) Койот пен оның ұлы Цезар де Эчагуэ и Асеведоның маңызды одақтасы болды (алғаш рет La reina del valle және оның бұрынғы және кейінгі жалғауларында пайда болды, сондай-ақ Аналупе де Монреаль да қатысты).
Басқа да ертедегі Койота кейіпкерлері
Роман кейіпкерлерінің бірнешеуі серия бойына қайта-қайта пайда болды. Олардың ішінде Сан-Хуан-де-Капистрано миссиялық станциясындағы Фрай Хасинто болды, ол Койоттың кім екенін білді (және Сесарды Лупеге үйлендіруге тырысты – ол Джулианның нағыз өмірбаянын білетін жалғыз адам еді). Ол 1872 жылдың соңында өлтірілді. Кейін Сан-Бенито-де-Палермодағы Фрай Ансельмо болды. Дон Гойо Паз Мексика-Америка соғысында шайқасты және Сан-Антониодан алыс емес жерде ранчо иесі болды. Лугон семьясы Дон Гойоның жеке күзетшілері ретінде жұмысқа алынды, оның ұлы Грегорио Паз Гуадалупаға үйленуге тиіс еді, бірақ «Эль Диабло» Сезарды оған үйленуге мәжбүр етті. Заңгер Хосе Коваррубиас, доктор Гарсия Овиедо және Лос-Анджелес шерифі Теодомиро Матеос та болды – ол екі рет шериф болды (1860-жылдары және 1870-жылдары), ал кейінірек Сезардың ең жақсы достарының біріне айналды. Бұрынғы азаматтық соғыс тыңшысы Женевра Сент-Клэр 1869 жылы пайда болды («El exterminio de la Calavera» романында, онда Сезар оған ғашық болды, бірақ ол қайтыс болды). Сондай-ақ, бірнеше романда пайда болған тағы үш авантюрист болды – Крис Уорделл, «Эль Диабло» (Хуан Непомусено Мариньяс) және «Принцесса Ирина» (Одиль Гарсон – ол 1870 жылдың басында «Otra lucha» романында тұңғыш рет пайда болды, көп ұзамай Сезарды баурап алуға тырысты, бірақ Сезар үйленгеннен кейін «Эль Диаблоның» серігіне айналды). Үшеуі де бастапқыда Койоттың жауы болды. Анита Гуадалупаның қызметшісі болды, ал Сан-Франциско қаласының бас қазысы капитан Фаррелл Койоттың жақын досы болды. Тағы бір асыл ранчо иесі – Дон Ромуло Идальго (оның ұлы Джустомен бірге – оның әкесі шамамен 1871 жылы өлтірілді). Әрине, романда көптеген жаман адамдар да болды – Койоттың ең қатыгез және күшті жауы Роберт Тумбс болды («Гуадалупа» және оның жалғасы, шамамен 1872 жыл). Көптеген романдар тізбектей оқиғалар түрінде жазылған (олардың ішінде ерекше ұзыны – 1873 жыл шамасында Аналупе Де Монреалмен Койоттың басынан өткен оқиғалар).
Комикс және радио
El Coyote Испанияда комикстер сериясы ретінде бейімделді, «Клипер комикстері» – Хосе Мальорки мен Франсиско Батеттің бірінші сериясында 113 нөмір, 1947 жылдан 1953 жылға дейін көптеген оқиғалар, содан кейін 1954–1955 жылдары «2a Epoca» жарық көрді. 1983 жылы «Комикс Форумында» қайта жаңғырылып, тіпті кейінірек Батеттің түпнұсқалары «Агуаларга» баспасында қатты мұқабамен шықты. «SER» радиосында Висенте Муллордың қатысуымен көптеген эпизодтардан тұратын ұзаққа созылған испан радиосериалы да болды. «Клипер» 1946 жылы және одан кейінгі үш жылға төрт күнтізбе және 490 «Койота» суреттер жинағын жариялады.
Толық аудио файлдар
"Койоттың Оқиғалары" – ivoox.com-дағы kitsume арнасындағы барлық 192 романның толық аудио файлдары. Әр роман үшін қысқа мәтіндік кіріспе және аудио файлдар қысқа эпизодтарға бөлінген. Алғашқы роман Антонио Мартиннің (Форум басылымдары) қысқаша түсіндірмесімен басталады. "Жүктеу" түймесін басыңыз (арнаны таңдап, испан тілін және мүмкін каталон тілін үйреніңіз).