Кіріспе

Иммундық құбылыс. Бастапқы антигендік күнә, сондай-ақ антигендік бейімделу, Хоскинс эффектісі, иммунологиялық бейімделу деп те аталады. Бұл иммундық жүйенің бұрынғы инфекцияға негіделген иммундық жадын, сол шетелдік патогеннің (мысалы, вирус немесе бактерия) екінші, сәл өзгеше түрі кездескенде пайдалануға бейімделу қабілеті. Бұл иммундық жүйені әр антигенге жасаған алғашқы жауабымен "шектеуге" алып келеді, соның салдарынан келесі инфекциялар кезінде тиімдірек жауап беруге мүмкіндік болмайды. Патогеннің алғашқы нұсқасымен жұқтыру кезінде туындаған антиденелер немесе Т-жасушалары репертуарлық тоңуға, яғни бастапқы антигендік күнәге ұшырайды. Бұл құбылыс тұмау вирусы, SARS-CoV-2, денге қызуы, адам иммуножеткіліксіздік вирусы (АИТВ) және басқа да бірнеше вирустарға қатысты сипатталған.

Тарих

Бұл құбылысты алғаш рет 1960 жылы Томас Фрэнсис кіші "Түпкі антигендік күнә туралы доктрина" деген мақаласында сипаттады. Атау алғашқы күнә туралы христиандық теологиялық ұғымға аналогия бойынша берілген. Ричард Крауздың келтіруінше, Францис былай деді:

Түпкі антигендік күнә вакцина әзірлеуде маңызды салдарға ие. Мысалы, денге безгегінде бір серотипке қарсы иммундық жауап қалыптасқаннан кейін, екінші серотипке қарсы вакцинация тиімді болмауы мүмкін. Бұл вакцинаның алғашқы дозасымен барлық төрт вирустың серотипіне қарсы теңдестірілген жауапты қалыптастыру қажеттігін білдіреді. Вирустың жаңа варианттарымен қайталап жұқтыру нәтижесінде жаңа эпитоптарды танитын наив B-жасушаларының белсенділігі төмендеуі мүмкін. Дегенмен, антигендік күнәнің қорғауға қатысты әсері толыққанды зерттелмеген және әрбір инфекциялық агентке арналған вакцинаға, географиялық орналасуға және жасқа байланысты өзгеше болуы мүмкін.

Цитотоксикалық Т жасушаларында

Цитотоксикалық Т-жасушаларында (ЦТЖ) ұқсас құбылыс сипатталған. Денге вирусының басқа штаммымен қайта жұқтырғанда, ЦТЖ жасушалардың лизисін тудырмай, цитокиндерді бөліп шығаруға бейім екені көрсетілді. Нәтижесінде, осы цитокиндердің өндірісі қан тамырларының өткізгіштігін арттырып, эндотелий жасушаларына зиян келтіруді күшейтеді, соның салдарынан денге геморрагиялық қызуы пайда болады. Бірнеше зерттеу тобы ЦТЖ жауабын қоздыруға негізделген ВИЧ және гепатит С-ге қарсы вакциналар жасауға тырысты. ЦТЖ жауабының бастапқы антигендік күнәмен бұрылып кетуі мүмкін екендігі осы вакциналардың тиімділігі шектеулі болуын түсіндіруге көмектеседі. АИТВ сияқты вирустар жоғары өзгергіштікке ие және жиі мутацияға ұшырайды; бастапқы антигендік күнәге байланысты, вирустармен шақырылған АИТВ инфекциясы, вакцинадағыдан сәл өзгеше эпитоптарды (қолданғанда) экспрессиялайтын вирустар вакцинамен бақылана алмайды. Егер бастапқы антигендік күнә кең таралған құбылыс болса, онда бір компонентті вакцина инфекцияны еш вакциналанбаған жағдайдан да нашарлатуы мүмкін. Бұл гипотеза бойынша, иммундық жауап тиімсіз жауапқа "тұсау кесілуі" мүмкін. Сондықтан, бірнеше компоненттен тұратын немесе сақталған эпитоптарға бағытталған вакциналар ұсынылды.