Кіріспе

ДНК-ны қамтитын вакцина

ДНК-вакцинасы – бұл организм жасушаларына белгілі бір антигенді кодтайтын ДНК тізбегін енгізу арқылы иммундық жауапты тудыру механизмі болып табылатын вакцина түрі. ДНК-вакциналары иммундық жауапқа қол жеткізілгісі келетін антиген(дер)ді кодтайтын ДНК тізбегін қамтитын, генетикалық инженериялық плазмидті инъекциялау арқылы жұмыс істейді, соның салдарынан жасушалар антигенді тікелей өндіреді, осылайша қорғаныш иммунологиялық жауап туындайды. ДНК-вакциналарының дәстүрлі вакциналарға қарағанда теориялық артықшылықтары бар, соның ішінде «иммундық жауаптың кең ауқымын тудыру қабілеті». Ветеринариялық қолдану үшін бірнеше ДНК-вакциналары сынақтан өтті. ДНК жасушаға енуді жеңілдету үшін протеинмен капсулаға салынуы мүмкін. Егер бұл капсидтік белок ДНК құрамына енгізілсе, нәтижесінде алынған вакцина тірі вакцинаның тиімділігін, кері қайтару қаупі болмастан ұсынуы мүмкін. 1983 жылы Нью-Йорк қаласының денсаулық сақтау департаментінде Энцо Паолетти мен Денис Паникали генетикалық инженерияны қолдану арқылы рекомбинантты ДНК-вакциналарын өндіру стратегиясын жасады, бұл вакциналар басқа аурулардың алдын алуға қабілетті болуы мүмкін. Олар басқа вирустардың (атап айтқанда, Herpes simplex вирусы, гепатит B және грипп) генін енгізу арқылы сиыр шешегі вирусының ДНК-сын өзгертті. 1993 жылы Джеффри Ульмер және Мерк зерттеу зертханаларындағы әріптестері грипп антигенін кодтайтын плазмидтік ДНК-ны егешқұйрықтарға тікелей инъекциялаудың осы жануарларды грипп вирусымен келесі тәжірибелік инфекциядан қорғағанын көрсетті. 2016 жылы Ұлттық денсаулық сақтау институттарында Зика вирусына қарсы ДНК-вакцинасын сынау адамдар арасында басталды. Зерттеуге 18 мен 35 жас аралығындағы 120-ға дейін қатысушыны тарту жоспарланған. Inovio Pharmaceuticals және GeneOne Life Science компаниялары Майамиде Зика вирусына қарсы басқа ДНК-вакцинасын сынақтан өткізе бастады. NIH вакцинасы қолдың жоғарғы бөлігіне жоғары қысыммен инъекцияланады. 2016 жылдың тамызына қарай вакциналарды көп көлемде өндіру мәселесі шешілмеді. ДНК-вакциналарын қолдану арқылы ЖИТС-тің алдын алу бойынша клиникалық сынақтар жүргізілуде. 2021 жылдың тамызында Үндістан билігі ZyCoV D вакцинасына шұғыл мақұлдау берді. Cadila Healthcare компаниясымен әзірленген бұл вакцина COVID-19-ға қарсы алғашқы ДНК-вакцинасы болып табылады.

Векторлық жобалау

ДНҚ вакциналары жоғары экспрессиялы векторлар қолданғанда ең жақсы иммундық жауапты тудырады. Бұл плазмидтер әдетте қызығушылық тудыратын геннің (немесе комплементарлы ДНҚ) in vivo транскрипциясын және аудармасын қамтамасыз ету үшін күшті вирустық промотордан тұрады. mRNA тұрақтылығын жақсарту және осылайша белок экспрессиясын арттыру үшін кейде Intron A қосылуы мүмкін. Плазмидтерге сондай-ақ күшті полиаденилирлеу/транскрипциялық тоқтату сигналы, мысалы, сиырдың өсу гормоны немесе қоянның бета глобулинінің полиаденилирлеу тізбектері де кіреді. Бірнеше қызығушылық тудыратын гендері бар полицистрондық векторлар кейде бірнеше иммуногенді экспрессиялау үшін немесе иммуноген мен иммуностимуляциялық белокты экспрессиялау үшін құрастырылады. Плазмид шамамен 200 Кб дейінгі салыстырмалы түрде кішкентай генетикалық кодты алып жүреді және иммуногеннің экспрессиясы жүзеге асырылатын "көлік құралы" болып табылады, сондықтан максималды белок экспрессиясы үшін вектордың дизайнын оңтайландыру маңызды. Тағы бір қарастырылатын мәселе – промотордың таңдалуы. SV40 промоторы Rous Sarcoma Virus (RSV) промоторымен қозғалған векторлардың экспрессия деңгейі әлдеқайда жоғары екені көрсетілгенге дейін кеңінен қолданылып келді. Экспрессия деңгейін жақсарту үшін қосымша модификацияларға энхансер тізбектері, синтетикалық интрондар, аденовирустың үш бөлікті лидер (TPL) тізбектері және полиаденилирлеу және транскрипциялық тоқтату тізбектерінің модификациялары кіреді. Плазмидтік тірекке қатысты қосымша аймақтар кең ауқымды құрылымдық тұрақсыздық құбылыстарына қатысуы мүмкін. Генетикалық тұрақсыздықтың жақсы белгілі катализаторларына тікелей, инвертті және тандемдік қайталанулар жатады, олар көптеген коммерциялық қолжетімді клондау және экспрессия векторларында жиі кездеседі. Сондықтан, қажетсіз кодтамайтын тіректік тізбектерді азайту немесе толық жою мұндай оқиғалардың болу мүмкіндігін және, демек, плазмидтің жалпы рекомбинациялық потенциалын айтарлықтай төмендетеді.

Плазмидтердің механизмі

Плазмид трансфекцияланған жасуша ядросына енген соң, ол шетел антигенінің пептидтік тізбегін кодтайды. Жасуша бетінде I және II класты гистоқоғамдылық кешені (ГКК) молекулалары арқылы шетел антигенін көрсетеді. Антигенді ұсынатын жасуша лимфа түйіндеріне жетеді де, T жасушасына сигнал беретін антиген пептиді мен костимуляторлық молекуланы ұсынады, осылайша иммундық жауап басталады.

Вакцинаның инсерті

Иммуногендер антиденелер немесе цитотоксикалық Т-клеткалардың жауабын жақсарту үшін әртүрлі жасушалық бөлімдерге бағытталуы мүмкін. Секрецияланатын немесе плазмалық мембранаға байланысқан антигендер, цитозолдық антигендерге қарағанда антидене жауабын тудыруда тиімдірек, ал цитотоксикалық Т-клеткалардың жауабын цитоплазмалық деградацияға және одан кейін негізгі гистоүйлесімділік кешенінің (МГК) I классына енуге бағытталған антигендер арқылы жақсартуға болады. Ақуыздың конформациясы да антидене жауабына әсер етуі мүмкін. "Реттелген" құрылымдар (вирустық бөлшектер сияқты) ретсіз құрылымдардан тиімдірек. Әртүрлі патогендерден алынған минигендердің (немесе МГК I классы эпитоптарының) тізбектері кейбір патогендерге цитотоксикалық Т-клеткалардың жауабын күшейтеді, әсіресе TH эпитопы да қосылған жағдайда. Содан бері тағы да бірнеше техникалар құжатталды.

Тұздық инъекция

Тұзды ерітіндімен инъекция әдетте скелет бұлшық етіне интрамускулярлық (ИМ) жолмен немесе теріге (ІД) енгізіледі, бұл ДНК-ны клеткадан тыс кеңістіктерге жеткізуге мүмкіндік береді. Бұған қолдау көрсетуге болады: 1) электропорация арқылы; 2) бупивакаин сияқты миотоксиндермен бұлшық ет талшықтарын уақытша зақымдау арқылы; немесе 3) тұзды немесе сахароздың гипертоникалық ерітінділерін қолдану арқылы. Сондай-ақ, қынап шырышты қабығына да қолданылады. Ішек қабығына ауыз арқылы беру үшін шигелла немесе листерия векторлары, ал рекомбинантты аденовирус векторлары қолданылады.

ЭЛИ иммундау

ДНК вакцинациясының тағы бір тәсілі – экспрессиялық кітапханамен иммундау (ELI). Осы техниканы пайдалану арқылы қоздырғыштың барлық гендерін бір уақытта жеткізуге болады, бұл әлсірету немесе өсіру қиын қоздырғыштар үшін тиімді болуы мүмкін.

Дозалау

Емдеу әдісі тиімді иммундық жауапты қоздыру үшін қажетті дозаны анықтайды. Тұзды сумен инъекция жасау үшін 10 мкг-дан 1 мг-ға дейін ДНК-ның әртүрлі мөлшері қажет, ал гендік тапанша арқылы жеткізу үшін 100-1000 есе аз мөлшерде ДНК қажет. Әдетте 0,2 мкг – 20 мкг қажет, бірақ кейде 16 нг сияқты төмен мөлшерлер де қолданылған. Әрбір әдіс лимфокин және хемокин экспрессиясының ерекше үлгілерін, иммуноглобулиндердің нақты түрлерін, лимфоциттердің қозғалыс жолдары мен туа біткен иммундық жауаптардың түрлерін көрсетеді.

Т-күҙәндектердің басқа да түрлерінің көмегі

Т-клеткаларының қоздырылатын түріне жеткізу әдісі мен иммуногеннің түрі, сондай-ақ әртүрлі лимфоидты бөліктерге бағытталған әсері ықпал етеді. Жалпы алғанда, физиологиялық тұзды инемен жасалатын инъекциялар (IM немесе ID) TH1 жауабын тудырады, ал гендік тапанша арқылы жеткізу TH2 жауабын күшейтеді. Әдетте, қоздырылған Т-клеткаларының түрі уақыт өте келе тұрақты болады және қайталама иммундау кезінде немесе қарсы жауапты тудыруға тиіс жаңа үлгіде өзгермейді. Инемен енгізілген pДҚ дендриттік жасушаға эндоцитоз арқылы сіңіріледі, содан кейін ол TH1 цитокинін (IL 12) өндіру үшін дифференциацияланады, ал гендік тапанша ДНК-ны тікелей жасушаға жібереді, осылайша TH1 стимуляциясын айналып өтеді.

Поляризацияланған Т-күҙәнделердің практикалық қолданылуы

Т-клеткаларының поляризациясы аллергиялық реакциялар мен аутоиммундық ауруларға әсер етуде пайдалы. Аутоиммундық аурулардағы мақсат – өзін-өзі жоятын TH1 жауабын (цитотоксикалық Т-клеткалардың белсенділігімен байланысты) бұзылмаған TH2 жауабына ауыстыру. Бұл, клиникалық емделуге дейінгі дайындық кезеңінде, қажетті жауап түрін алу үшін клиникалық алдындағы модельдерде сәтті қолданылған.

Цитотоксикалық Т- клеткалар жауабы

ДНҚ вакциналарының бір артықшылығы – олар тірі вакциналарға тән қауіпсіздіксіз цитотоксикалық Т лимфоциттерін (CTL) тудыра алады. CTL жауаптары иммунды басым және иммунды төмен эпитаптарға, сондай-ақ басымдылықтан төмен CTL эпитаптарына қатысты қозғалуы мүмкін. Ген өнімдерін тікелей ER-ге (N-ұшына ER енгізу сигналдық тізбесін қосу арқылы) бағыттау CTL жауаптарын күшейтуге тиіс. Бұл грипп ақуыздарын экспрессиялейтін рекомбинантты вакцина вирустарын қолдану арқылы, немесе егеуқұйрық маляриясының P. yoelii үлгісіне қарсы ДНҚ вакциналары үшін GM-CSF қолдану арқылы сәтті көрсетілді. IL-12 және TCA3 костимуляторлы молекулаларын кодтайтын плазмидтермен бірге егу, HIV-1 және грипп нуклеопротеин антигендеріне қарсы CTL белсенділігін арттыратыны дәлелденді.

Гумеральдық (антителолық) жауап

ДНҚ вакцинациясынан туындайтын антидене жауаптары антигеннің түрі, антигеннің орналасуы (яғни жасуша ішінде ме, не секрецияланатындығы), саны, жиілігі және иммундау дозасы, сондай-ақ антигенді жеткізу орны мен әдісі сияқты көптеген факторларға тәуелді.

Антителолық жауаптың кинетикасы

Бір рет ДНК инъекциясынан кейін пайда болатын гуморальдық жауап, рекомбинантты ақуызбен бір рет инъекция жасағаннан кейін пайда болатын жауапқа қарағанда ұзаққа созылуы мүмкін. Гепатит B вирусының (HBV) қаптама ақуызына (HBsAg) қарсы антидене жауабы 74 аптаға дейін күшейтілместен сақталады, ал гендік қару арқылы енгізгеннен кейін егешқұйрықтарда тұмау гемагглютининіне қарсы қорғаныш жауабы өмір бойы сақталуы көрсетілді. Антитело бөліп шығаратын жасушалар (АБЖ) ұзақ мерзімді антитело өндіру үшін сүйек миы мен көкбауырға миграциялайды және әдетте бір жылдан кейін онда орналасады. + 4-кесте. ДНҚ иммундау, ақуыз егу және вирус инфекциясы арқылы шақырылған Т-тәуелді антидене жауаптарының салыстыруы. Иммундау әдісі ДНҚ вакцинасы Рекомбинантты ақуыз Табиғи инфекция Индукциялайтын антиген мөлшері ng μg ? Антигеннің көрсетілу ұзақтығы бірнеше апта < 1 апта бірнеше апта Антидене жауабының кинетикасы баяу өсім жылдам өсім жылдам өсім Жоғары авидті IgG алу және АБЖ-ның (антиген бөлетін жасуша) сүйек миына миграциясы үшін қажетті егулер саны бір екі бір Ab изотипі (егешқұйрық моделі) C’ тәуелді немесе C’ тәуелсіз C’ тәуелді C’ тәуелсіз. Сонымен қатар, ДНК вакцинациясы арқылы алынған спецификалық антиденелердің титрі рекомбинантты ақуызбен вакцинациядан кейін алынған титрлерге қарағанда төмен. Дегенмен, ДНК иммундау арқылы индукцияланған антиденелер рекомбинантты ақуыз арқылы индукцияланған антиденелерге қарағанда табиғи эпитоптарға жоғары жақындық көрсетеді. Басқаша айтқанда, ДНК иммундау сапалы жауапты индукциялайды. Антиденелер ДНК-мен бір рет вакцинацияланғаннан кейін индукциялануы мүмкін, ал рекомбинантты ақуыз вакцинациясы көбінесе күшейтуді қажет етеді. ДНК иммундау иммундық жауаптың TH профилін, демек антидене изотипін өзгерту үшін қолданылуы мүмкін, бұл табиғи инфекциямен немесе рекомбинантты ақуыз иммундаумен мүмкін емес. ДНК арқылы туындаған антидене жауаптары дайындық құралы ретінде пайдалы. Мысалы, поликлоналды және моноклоналды антиденелерді реагенттер ретінде пайдалану үшін жасауға болады.

ДНҚ қабылдау механизмі

ДНҚ қабылдануы және одан кейінгі экспрессия алғаш рет бұлшық ет жасушаларында in vivo көрсетілгенде, осы жасушалар кең Т-түтікшелер желісіне ие болғандықтан ерекше деп есептелді. Электрондық микроскопияны қолдану арқылы ДНҚ қабылдануына пещералардың (немесе клатринмен қапталмаған шұңқырлардың) көмектесетіні болжалды. Алайда, кейінгі зерттеулер кератиноциттер, фибробластар және эпителийлік Лангерханс жасушалары сияқты басқа жасушалар да ДНҚ-ны ішке сіңіре алатынын көрсетті. ДНҚ қабылдану механизмі әлі белгісіз. ДНК-ның in vivo қабылдануы фаго- немесе пиноцитозға ұқсас, ерекшеленбес әдіспен жүреді деген екі теория басым. Бұларға 30 кДа беткі рецептор немесе 30 кДа беткі рецептордың 4500 жұп базалық ДНҚ фрагменттеріне (содан кейін ішке сіңіріледі) ерекше байланысып, кәсіби APC және Т-жасушаларында кездесуі жатады. Макрофагтардың қоқыс жинағыш рецепторлары полирибонуклеотидтер сияқты әртүрлі макромолекулаларға байланысады, сондықтан ДНҚ қабылдануына үміткер болып табылады. Рецептор арқылы ДНҚ қабылдануы гендік қару жеткізу жүйелері, катиондық липосомалық қаптама және басқа жеткізу әдістерімен жеңілдетілуі мүмкін, бірақ оны түсіну шығындарды азайтуға көмектесуі мүмкін (мысалы, цитофектиндерге қажеттілікті азайту арқылы), бұл мал шаруашылығы үшін маңызды болуы мүмкін.

Сүйек майынан алынған жасушалардың антигендік көрсетілімі

Химерлі тышқандарды қолданған зерттеулер антигенді дендриттік жасушалар, макрофагтар және кәсіби антигенді ұсынатын жасушалар (АЖЖ) деп аталатын мамандандырылған В жасушаларын қамтитын сүйек миынан алынған жасушалар ұсынады. Теріге гендік қару арқылы енгізгеннен кейін, трансфекцияланған Лангерханс жасушалары антигендерді ұсыну үшін дренаждық лимфа түйініне миграциялайды. Дендриттік жасушалар мен макрофагтардың тікелей трансфекциясынан өзге, IM, ID және гендік қару ДНК жеткізілімінен кейін кросс-приминг жүреді. Кросс-приминг – бұл сүйек миынан алынған жасушада басқа жасушада синтезделген ақуыздан пептидтер MHC I классының контекстінде ұсынылғанда болатын құбылыс. Бұл цитотоксикалық T-жасушаларының жауабын қозғауы мүмкін және толық бастапқы иммундық жауап үшін маңызды болып көрінеді.

Мақсатты сайттың рөлі

IM және ID ДНК жеткізу иммундық жауаптарды әртүрлі жолдармен іске қосады. Теріде кератиноциттер, фибробластар және Лангерханс жасушалары антигендерді қабылдап, экспресс жасайды және біріншілік антидене жауабын тудырады. Трансфекцияланған Лангерганс жасушалары теріден (12 сағат ішінде) дренаждық лимфа түйіндеріне миграциялайды, онда олар В және Т жасушаларының екіншілік жауабын күшейтеді. Скелеттік бұлшық етте жолақты бұлшық еттер көбінесе трансфекцияланады, бірақ иммундық жауапқа ықпалы аз көрінеді. Керісінше, IM инъекциясы арқылы енгізілген ДНК бірнеше минут ішінде дренаждық лимфа түйініне таралып, онда алыс орналасқан дендриттік жасушалар трансфекцияланады және иммундық жауапты іске қосады. Трансфекцияланған миоциттер кәсіби антигенпрезентациялаушы жасушаларды (APC) тасымалдау үшін антигеннің "қоймасы" ретінде қызмет етеді. ДНК вакцинациясы IFN-мен бұзылмаған бақылау арқылы вирустық инфекцияларды шектеуге қолданылуы мүмкін. Бұл гепатит В вирусы үшін көрсетілген. IFN γ малярия инфекциясын бақылауда маңызды рөл атқарады және малярияға қарсы ДНК вакциналарын әзірлеуде ескерілуі керек.

Иммуностимуляторлық CpG мотивтері

Плазмидтік ДНК-ның өзі иммундық жүйеге қосымша әсер етеді. Бұл иммуностимуляциялық әсер ететін белгілі бір CpG динуклеотидтік тізбектерді тануына байланысты. CpG стимуляциялық (CpG S) тізбектері бактериялық ДНК-да эукариоттарға қарағанда жиырма есе жиі кездеседі. Бұл эукариоттарда "CpG-ні басу" құбылысы бар екенін көрсетеді, яғни CpG динуклеотидтік жұптар күтілгеннен гөрі әлдеқайда сирек кездеседі. Сонымен қатар, CpG S тізбектері гипометилденген. Бұл бактериялық ДНК-да жиі кездеседі, ал эукариоттардағы CpG мотивтері цитозин нуклеотидінде метилирленеді. Керісінше, иммундық жауапты белсендіруді тежейтін нуклеотидтік тізбектер (CpG нейтралдайтын, немесе CpG N деп аталады) эукариоттық геномдарда көптеп кездеседі. Оптималды иммуностимуляциялық тізбек – екі 5’ пурин және екі 3’ пиримидинмен шектеуленген метилденбеген CpG динуклеотиді. Стимуляцияланған макрофагтар IL 12, IL 18, TNF α, IFN α, IFN β және IFN γ бөліп шығарады, ал стимуляцияланған B жасушалары IL 6 және бірқатар IL 12 бөліп шығарады. ДНК вакциналарының плазмидтік негізіндегі CpG S және CpG N тізбектерін өзгерту, кодталған антигенге иммундық жауаптың табысқа жетуін қамтамасыз ете алады және иммундық жауапты TH1 фенотипіне қарай бағыттайды. Бұл патогенді қорғау үшін TH жауабы қажет болған жағдайда пайдалы. CpG S тізбектері ДНК және рекомбинантты ақуыз вакцинациясында сыртқы адъюванттар ретінде де қолданылған, бірақ әртүрлі нәтижелер алынған. Гипометилденген CpG мотивтері бар басқа организмдер поликлоналық B жасушаларының кеңеюін стимуляциялайды. Бұл механизм қарапайым метилирлеуден гөрі күрделі болуы мүмкін – гипометилденген егешкі ДНК иммундық жауапты тудырмағаны анықталды. Иммуностимуляциялық CpG тізбектері туралы көптеген мәліметтер егешкілерде жүргізілген зерттеулерден алынған. Бұл деректерді басқа түрлерге ауыстыруда сақтық тану қажет, өйткені түрлерге қарай скрайверлік рецепторлардың байланысу ерекшеліктері әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан әртүрлі түрлерге әртүрлі шектеу тізбектері қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, қарамал сияқты түрлер үлкен асқазан-ішек жүктемесіне байланысты иммуностимуляциялық тізбектерге сезімтал болмауы мүмкін.

Баламалық қуаттандыру

ДНҚ-мен басталган иммундық жауаптарды рекомбинантты ақуыз немесе рекомбинантты поксвирустарды қолдану арқылы күшейтуге болады. Рекомбинантты ақуызбен "алдын ала күшейту" стратегиясы, әсіресе ВИЧ-1 қабықша ақуызы сияқты нашар иммуногендер үшін, бейтараптандыратын антидене титрін, антиденелердің байланысу қабілетін және тұрақтылығын сәтті арттырды. Рекомбинантты вирустардың күшейтуі ДНҚ-мен басталган CTL жауаптарын күшейтуде өте тиімді екені көрсетілді. ДНҚ-мен алдын ала өңдеу иммундық жауапты қажетті иммуногенге бағыттайды, ал рекомбинантты вирусты күшейту экспрессияланған антигеннің көп мөлшерін қамтамасыз етеді, нәтижесінде нақты CTL жауаптарының айтарлықтай өсуіне әкеледі. Бірнеше зерттеуде алдын ала күшейту стратегиясы безгекке қарсы қорғаныс тудыруда сәтті болды. *Plasmodium yoelii* циркумспорозоиттік беттік ақуызын (PyCSP) кодтайтын плазмидтік ДНҚ-мен алдын ала өңделген және содан кейін сол ақуызды экспрессиялейтін рекомбинантты вакцина вирусымен күшейтілген тышқандарда антидене деңгейі, CTL белсенділігі және IFN γ деңгейі, тек плазмидтік ДНҚ-мен иммундалған және күшейтілген тышқандарға қарағанда едәуір жоғары болды. Бұл реакцияны рекомбинантты вакцина вирусымен күшейтуден бұрын PyCSP және егешкі GM-CSF-ті кодтайтын плазмидтер қоспасымен алдын ала өңдеу арқылы одан әрі жақсартуға болады. Резус маймылдарына екі бауыр сатысының антигенін – циркумспорозоиттік беттік ақуызын (PkCSP) және спорозоиттік беттік ақуызын 2 (PkSSP2) – және екі қан сатысының антигенін – апикалды мерозоиттік беттік ақуызын 1 (PkAMA1) және мерозоиттік беттік ақуызын 1 (PkMSP1p42) – кодтайтын көпкомпонентті, көпсатылы ДНҚ вакцинасы енгізілді. Содан кейін оларға барлық төрт антигенді кодтайтын рекомбинантты канаршашақ вирусы (ALVAC 4) енгізілді. Иммундалған маймылдарда спорозоидтарға және жұқтырылған эритроциттерге қарсы антиденелер пайда болды, сондай-ақ PkCSP-дан алынған пептидтерге қарсы IFN γ шығаратын T-жасуша жауабы байқалды. Спорозоидтарға шабуылдан ішінара қорғанысқа қол жеткізілді және орташа паразитемия бақылау тобындағы маймылдармен салыстырғанда едәуір төмендеді. Бұл модельдер, адамдардағы *P. falciparum*-ға экстраполяция үшін идеалды болмаса да, клиникалық сынақтар алдында маңызды болады.

ДНҚ

ДНҚ иммундаудың тиімділігін ДНҚ-ның ыдырауына қарсы тұрақтандыру және антигенді ұсынатын жасушаларға ДНҚ жеткізу тиімділігін арттыру арқылы жақсартуға болады. Бұл биологиялық ыдырайтын катиондық микробөлшектерді (мысалы, цетилтриметиламмоний бромиді қосылған поли(лактив-ко-гликолид) сияқты) ДНҚ-мен қаптау арқылы көрсетілді. Мұндай ДНҚ-мен қапталған микробөлшектер рекомбинантты вирустармен салыстырылатын CTL жауабын тудыруда тиімді болуы мүмкін, әсіресе алюминмен қосылғанда. Антигенді ұсынатын жасушалардың сіңіруі үшін 300 нм диаметріндегі бөлшектер ең тиімді болып көрінеді.

Альфавирустың векторлары

ДНК вакцинасының тиімділігін арттыру үшін рекомбинантты альфавирустық векторлар қолданылған. Қызығушылық тудыратын антигенді кодтайтын ген альфавирустың репликонына енгізіліп, құрылымдық гендерді алмастырады, бірақ құрылымдық емес репликаза гендері бұрынғысынша сақталады. Синдбис вирусы және Семлики орман вирусы рекомбинантты альфавирустық репликон құру үшін пайдаланылды. Дәстүрлі ДНК вакцинациясынан өзгеше, альфавирустық векторлар трансфекцияланған жасушаларды өлтіреді және тек уақытша экспрессияланады. Вакциналық инсертпен қатар альфавирустың репликаза гендері де экспрессияланады. Альфавирустық репликон иммундық жауапты қалай тудыратыны әлі анық емес, бірақ бұл вектормен экспрессияланатын жоғары деңгейдегі ақуызға, репликонмен шақырылған цитокин жауаптарына немесе дендриттік жасушалардың антигенді сіңіруін күшейтетін репликонмен шақырылған апоптозға байланысты болуы мүмкін.