Кіріспе

Прясниш – Польшаның солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан қала. Мазовия воеводствосында, Варшавадан шамамен 110 км солтүстікке және Ольштындан шамамен 115 км оңтүстікке қарай орналасқан, Прясниш ауданының орталығы болып табылады. 2004 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 18 093 адамды құрайды. Орта ғасырларда Мазовияның ең маңызды қалаларының бірі болған. Прясниш 1427 жылы қала құқығын алды.

Тарих

Прясныйш ауданындағы ең көне қоныстану іздері қола және темір дәуірінің тоғысқан кезеңіне (шамамен б.з.д. 700 жыл) жатады. 13 ғасырда Прясныйште, Веньгерка өзенінің жағасында базарлық елді мекен болған. Генрих Сенкевичтің "Тәуірлер кресі" романында сипатталған Мазовия князьдерінің аң аулау орталығы да осы жерде орналасқан. Халық мұраларындағы аңызға сәйкес, қаланың аты Пжасьник шаруасынан шыққан, ол Мазовия герцогы Конрад I-ге қонақжайлық жасап, одан кейін айналасындағы жерлермен бірге иелік алған. Прясныйштің қарқынды дамуы екі экономикалық маңызды аймақ – Курпиовская жазығы мен Цехановская үстірттің шекарасында орналасқандығымен байланысты болды. 1427 жылдың 10 қазанында Прясныйш Мазовия герцогы Януш I Варшавскийден Чехмин заңы бойынша қала құқығын алды. Қала 16 ғасырда, әсіресе 1526 жылы Мазовияның Польша тәжімен біріккеннен кейін гүлденді. Прясныйш – Польша Корольдігінің Ұлы Польша провинциясындағы Мазовия воеводтығындағы Цеханув жеріндегі корольдік қала және округ орталығы болды. 1576 жылы Прясныйш қалалық емес староствоның (елді мекеннен тыс басқару орталығының) орталығына айналды. 1648 жылы Прясныйш староствосы Збараж қорғаушысы, князь Ереми Вишневецкийге табысталды.

Польшаның бөлінісі

Костюшко көтерілісі мен Польшаның үшінші бөлінісі (1795) жеңілгеннен кейін, Прясныш Пруссия Корольдігінің құрамына енді, Цьехановты да қамтитын үлкен округтің орталығы болды. 1807 жылдың 30 қаңтарында Наполеон Бонапарт Пряснышке келді. 1807–1815 жылдары Прясныш Варшава Герцогтығының құрамында болды, ал Вена конгресінен кейін Ресей империясының бөлігі болған Конгресс Польшасының бір бөлігіне айналды. 1863 жылдың қараша айында Праснышта қаңтар көтерілісі кезінде солтүстік Мазовияда күрескен поляк көтерілісшілерінің командирі Стефан Циелецкий орыстар тарапынан атқыланды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1914 жылдың қараша және желтоқсан айларында Прясныш маңында Ресей және Германия армиялары арасында қызу шайқастар болды. Қала көп рет қолдан-қолға өтті. 1915 жылдың 24 ақпанында немістер қаланы басып алды, бірақ 27 ақпанда Бірінші және Екінші Сібір корпусының әскерлері оларды ығыстырып шықты.

Жақсылық аралығы

Польша 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тәуелсіздігін қайта алды, ал Прясниц қайта жаратылған мемлекетке қайта қосылды. 1920 жылдың тамызында Прясниц маңында большевиктердің 15-ші армиясымен аса қатал шайқастар болды. Екі апта бойы қала совет әскерлерімен басылып алынды. 21 тамызда полковник Адам Коцтың еріктілер дивизиясының 202-ші жаяу әскер полкі Прясницті азат етті. Ұлы Отан соғысы аралығында Прясниц Варшава воеводиясындағы повяттың орталығы болды. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында соғыс салдарынан келтірілген зиянды жою жұмыстары жалғасты. Көптеген әлеуметтік нысандар салынды: электр станциясы, гимназия және бастауыш мектеп, ауыл шаруашылығы мектебі, қалалық театр, стадион және спорт үйі. Прясниц тұрғындарының басты кәсіптері ауыл шаруашылығы, қолөнер және ұсақ сауда болып табылды. 1938 жылы Прясницте 8000 тұрғын болды, оның ішінде шамамен 3000-ы еврейлер.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғысты басталған Польшаға неміс басқыншылығының алғашқы күндері полковник Ян Карч басқаратын Мазовецка атты бригадасы мен немістер арасында қала маңында ауыр шайқастар болды. Кейін қала Германияның бақылауына өтіп, үшінші рейхке тікелей қосылды. Ол Прашниц деп атау өзгертілді. 1939 жылдың 10 қыркүйегінде Эйнзацгруппа V қалаға кіріп, жергілікті тұрғындарға қарсы түрлі қылмыстар жасады. Олар дереу поляк кеңселерiн, соттарын және ұйымдарын жаппай тінту жасап, ондаған поляктарды тұтқындады және 70 еврейді қуды. Неміс полициясы қалада поляктарға арналған түрме және арнайы сот құрды. 1939 жылдың қазан және қараша айларында немістер жергілікті зиратта 11 полякты атып тастады. Құрбандардың отбасылары «Генерал Губернаторлық» деп аталатын аймаққа жер аударылды. Маутхаузен концлагерінде қаза тапқан поляк мұғалімдері мен мектеп директорларының арасында жергілікті мұғалімдер мен мектеп директорлары да болды. 1940 жылы Катынь тауларында 18 поляк, соның ішінде соғысқа дейінгі староста Зыгмунт Млот Пшепалковский және жергілікті полиция бастығы Зыгмунт Пампуч қаза тапты. 1940 жылдың 3-4 желтоқсанында неміс жандармериясы 500-ге жуық полякты, оның ішінде қарттарды, науқастарды және мүгедектерді қуды. Олар бірнеше күн Дзялдоводағы лагерьде ұсталды, содан кейін жүк вагондарында Краков округіне депортацияланды. 1941-1943 жылдары қалада жазалау-еңбек лагері жұмыс істеді. Лагерьде аштықтан, аурулардан, азаптаулардан және өлім жазаларынан өлім көрсеткіші жоғары болды. 1945 жылдың 17 қаңтарында шегініп келе жатқан немістер 31 ашқан поляк тұтқынын Прясництен Млаваға, содан кейін Дзялдово, Рыпин, Сиерпце және ақырында Плоцкке депортациялады, онда олар 19 қаңтарда басқа поляктармен бірге гестапо тарапынан атып тасталды. 1945 жылдың 18 қаңтарында Кеңес әскері қаланы басып алғаннан кейін көп ұзамай НКВД поляк патриоттарын жаппай тұтқындап, жер аударуды бастады. Қала Польшаға қайтарылды, бірақ советтік коммунистік режим орнатылды, ол 1980 жылдары коммунизм құлағанға дейін билікте болды.

Соңғы кездері

1945–1951 жылдары Прясныш қаласының жанында антикоммунистік қарсылық қозғалысының көптеген қарулы топтары әрекет етті. 1960 жылдары қала қарқынды даму кезеңін бастан өткерді, бірақ 1975 жылғы әкімшілік реформа салдарынан бұл даму баяулады. 1966 жылы Георгий Димитров атындағы Шаруашылық Аппаратура Зауытының филиалы ашылды, онда молниядан қорғайтын құрылғылар шығарылды. Осы зауыттың қажеттіліктері үшін кәсіптік-техникалық училищенің және техникумның орналасқан жері ретінде мектеп кешені құрылды. 1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап Прясныш Мазовия воеводалығындағы аудан орталығы болып табылады.

Спорт

Жергілікті футбол клубы – МКС Прясниш. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.

Елтаңба

Прясныйш қаласының гербінде күміс (ақ) қалқанда қызыл кірпіштен салынған қорғаныс қабырғасы бейнеленген, оның үстінде үш тең биіктіктегі мұнара орналасқан. Әрбір мұнара конус тәрізді қызыл шатырмен жабылған. Әрбір мұнарада кіреберіс қақпасы және оның үстінде бір қанатын созған тесік бар, екеуі де қара түсті. Геральдикалық қалқанның жиегі қара. Геральдикалық бейне 16 ғасырға дейін жетеді.