Кіріспе

Украин-канад тіл білімі маманы (1910–1995)

Ярослав Богдан Антонович Рудницький (Ярослав Богдан Антонович Рудницький,; 18 қараша 1910 – 19 қазан 1995) – украин-канад тіл білімі маманы және лексикограф, этимология мен ономастика саласындағы маман, фольклоршы, библиограф, саяхат жазушы және публицист.

Мансап

Габсбургтер Галициясының Пшемысль қаласында, Украина шекарасына жақын, қазіргі Польшаның шығысында дүниеге келген. 1934 жылы славистика бойынша магистр дәрежесін, ал 1937 жылы Львов университетінен Витольд Тащицкийдің жетекшілігімен осы салада философия докторы (Ph.D.) ғылыми дәрежесін алған. 1938-1940 жылдары Берлиндегі Украина ғылыми институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген. 1941-1945 жылдары Прагадағы Украина еркін университетінде профессор болды, ал 1945-1948 жылдары Гейдельберг университетінде оқытумен айналысты. 1949 жылы Канадаға эмиграциялап, Манитоба университетінде славян зерттеулері кафедрасын ұйымдастырып, оның меңгерушісі болды. 1976 жылы зейнетке шыққанға дейін сонда қызмет етті. Тарихшы Дмитро Дорошенко және әдебиеттанушы Леонид Билецкиймен бірге Уинипег қаласында орналасқан Украин еркін ғылым академиясының (Українська вільна академія наук) Канадалық бөлімшесін құрған. 1955-1970 жылдары академияның үшінші президенті болды.

Филолог

Оның кітаптарына «Украин тілі және оның диалектілері» (украин тілінде, 1937; 5-ші қайта қаралып толықтырылған басылымы 1978), украин тілінің неміс тіліндегі оқулығы (1940; 4-ші басылымы 1964), ағылшын тілінде сөйлейтіндерге арналған қазіргі заманғы украин грамматикасы (1949; жеті рет қайта басылды) және украин тілінің етимологиялық сөздігі (2 томдық, 22 бөлімшеден тұрады, 1962–1982) кіреді. Ол сондай-ақ Галисия, Волынь және Украина сияқты украин жер-су аттарының шығу тегі туралы бірнеше кішкентай украин кітабын жазды. Бұған қоса, ол украин текті канадалық, әсіресе Манитоба жер-су аттары туралы да жазған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол төрт басылымнан өткен қысқа украин-неміс сөздігін шығарды (1940; 1941; 1942; және 1943). Зенон Кузелиямен бірлесіп, ол әлдеқайда ірі украин-неміс сөздігін жариялады (1943; 1983 жылы қайта басылды). (Онда 100 000-нан астам сөз болды.)

Саяхат жазушысы

Оның украин тіліндегі кітаптарының ішінде "Жарты әлемді шарлап саяхат" (1955), "Америка бойынша саяхат" (1956) және "Канада бойынша саяхат" (1959?) кіретін шығармалар бар.

Фольклоршы

"Украин канадалық фольклоры және диалектологиялық мәтіндері" атты дереккөздер жинағы 1956 жылдан бастап бірнеше томдық украин тілінде жарық көрді. Бір том ағылшын тіліне аударылды. Суық соғыс кезінде ол совет үкіметі тұсында украин тілінің болашағына қабілетсіздікпен қарады, оның жағдайын саяси қысымға ұшыраған басқа тілдермен салыстырып, "тіл өлтіру" (лингвицид) деген ұғымды атап өтті. Манитоба университетінен зейнетке шыққаннан кейін Монреальге көшіп келген соң, ол 1920 жылы Украинадан бәсекелес совет үкіметімен қуылған Украина Халық Республикасының эмигранттық үкіметінің жұмысына белсенді қатысты.

Канадалық

1963 жылдан 1971 жылға дейін Рудныкж Канаданың екі тілділік және көпмәдениеттілік жөніндегі корольдік комиссиясының мүшесі болды. Оның нәтижесінде Канаданың федералды үкіметі "Көпмәдениеттілік" жаңа саясатын қабылдады. 1992 жылы ол Канада орденінің офицері болып тағайындалды.

Мұра

Рудницкийдің библиографиясы 1975 жылдан бастап төрт бөлімге бөлініп жарық көрді; соңғы бөлігі 1995 жылы «J. Б. Рудницкий: 1984–1994 жылдарға арналған библиографиялық қосымша» деген атаумен жарияланды.