Томас Фредрик Вейбье Барт: Норвеждік антропологтың өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Норвегиялық антрополог (1928–2016)

Томас Фредерик Вейбье Барт (22 желтоқсан 1928 – 24 қаңтар 2016) – норвегиялық әлеуметтік антрополог, формалистік көзқараспен бірнеше этнографиялық кітап жариялаған. Ол Бостон университетінің антропология кафедрасының профессоры болды, ал бұрын Осло университетінде, Берген университетінде (онда ол әлеуметтік антропология кафедрасын құрды), Эмори университеті мен Гарвард университетінде профессор қызметін атқарды. 1985 жылы ол мемлекеттік ғылымгер ретінде тағайындалды.

Өмірбаян және негізгі еңбектері

Барт Германияның Лейпциг қаласында геология профессоры Томас Барт пен оның әйелі Рэнди Томассеннің отбасында дүниеге келді. Олардың бір қызы да болды. Барт пен оның әпкесі Норвегияда ғылыми отбасында өсті. Олардың әйелінің інісі Эдвард Каурин Барт, зоология профессоры болды. 1949 жылы ол палеоантропология және археология саласында магистр дәрежесін алды. Магистрлік алғаннан кейін Барт Норвегияға оралып, Чикаго университетінің профессорларымен байланысын сақтап тұрды. 1951 жылы ол Роберт Брейдуд басқарған Иракқа археологиялық экспедицияға қатысты. Экспедиция аяқталған соң Барт қалып, күрд халқының этнографиялық зерттеуін жүргізді. Ол осы деректерді жазу үшін Лондон экономика мектебінде (LSE) бір жыл жұмыс істеді және 1953 жылы өзінің алғашқы кітабын – «Оңтүстік Курдистандағы әлеуметтік ұйымдастыру принциптері» жариялады. Осы кезде Барт пен оның әйелі «екеміз де қиын физикалық еңбекке толы экспедициялық жұмыстың үлесін атқардық» деп ойлап, Балиде этнографиялық жобаны бастауға шешім қабылдады. 1997 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды.

Жеке өмір

Барт 1949–1972 жылдары Мэри ("Молли") Аллиге (1926 жылғы 27 сәуір – 1998 жылғы желтоқсан) үйленген, ал 1974 жылғы 30 қаңтарда Норвегияның Осло университетінде әлеуметтік антропология профессоры Унни Виканға қайта үйленген. Ол 1963 жылы консервативтік партияның норвегиялық саясаткері Видкнун Хведингке (1921–2001) де үйленген. Барт 2016 жылғы 24 қаңтарда Норвегияда 87 жасында қайтыс болды.

Негізгі идеялар мен ұсыныстар

Антропологтар арасында ол Солтүстік Пәкістанның Сват аңғарындағы саяси процестерді трансакционалистік талдау және Суданның Дарфур аймағындағы микроэкономикалық процестер мен кәсіпкерлікті зерттеуімен танымал болды. Соңғысы экономикалық антропологиядағы формалистік талдаудың классикалық үлгісі ретінде қарастырылды. Өзінің ұзақ мансабында Барт Бали, Жаңа Гвинея және Таяу Шығыстағы бірнеше елдерде жүргізілген далалық жұмыстарға негізделген, тақырыптық тұрғыдан алуан түрлі мәселелерді қамтитын, танымал зерттеулер жариялады. "Этностық топтар мен шекаралар" (1969) атты еңбегінің редакторы ретінде Барт этностықты зерттеудің әдісін атап өтті, ол адамдар тобы арасындағы шекаралардың үнемі жүріп жатқан келіссөздеріне назар аударды. Барттың пікірінше, мұндай топтар үздіксіз мәдени оқшаулаулар немесе адамдар табиғи түрде жататын логикалық априорлар емес. Барт антропологиялық ұғымдардан бөлек, мәдениетті шектелген бірлік ретінде, ал этносты бастапқы байланыс ретінде қарастырды. Ол топтар арасындағы байланыс пен өзара әрекеттесуге назар аударды, бұл сәйкестіктердің қалыптасуына әкелді. Ол басқарған "Этностық топтар мен шекаралар" еңбегі этникалық сәйкестіктердің өзара байланысына шолу жасады. Барт кіріспесінде (9-бет) былай деп жазады: санаттық этникалық айырмашылықтар қозғалыстың, байланыстың және ақпараттың болмауына байланысты емес, бірақ жеке өмір тарихының барысында қатысу мен мүшеліктің өзгеруіне қарамастан, дискретті санаттарды сақтайтын әлеуметтік процестерді қамтиды. Ол топтардың категорияларды, яғни этникалық таңбаларды қолдануын баса айтады, бұл әдетте жеке мүшелер шекарадан өтіп кеткенде немесе бірнеше топтағы адамдармен ортақ сәйкестіктерді бөліскенде де сақталады. Этностық топтардың өзара тәуелділігі кіріспеде де, келесі тарауларда да маңызды аргумент болып табылады. Өзара тәуелділігі жағынан этникалық сәйкестіктер үздіксіз жүзеге асырылатын, атау (Cf. Аскриптивті теңсіздік) және өзін-өзі атау арқылы қалыптасады. Барт әлеуметтік антропологияның өзара әрекеттесу перспективасын, әлеуметтік-құрылымдық деңгейдің орнына, қатысатын адамдар деңгейінде атап көрсетеді. Этностық сәйкестік қатынастық процестер арқылы қалыптасады және сақталады.

He was well known among anthropologists for his Transactionalism analysis of political processes in the Swat Valley of northern Pakistan, and his study of micro economic processes and entrepreneurship in the area of Darfur in Sudan. The latter has been regarded as a classical example of formalist analysis in economic anthropology. During his long career, Barth has also published acclaimed studies based on field works in Bali, New Guinea, and several countries in the Middle East, thematically covering a wide array of subjects. As the editor of Ethnic Groups and Boundaries (1969), Barth outlined an approach to the study of ethnicity that focused on the ongoing negotiations of boundaries between groups of people. Barth's view was that such groups were not discontinuous cultural isolates, or logical a prioris to which people naturally belong. Barth parted with anthropological notions of cultures as bounded entities, and ethnicity as primordial bonds. He focused on the interface and interaction between groups that gave rise to identities. Ethnic Groups and Boundaries, which he edited, concentrates on the interconnections of ethnic identities. Barth writes in his introduction (p. 9):

categorical ethnic distinctions do not depend on an absence of mobility, contact and information, but do entail social processes of exclusion and incorporation whereby discrete categories are maintained despite changing participation and membership in the course of individual life histories. He emphasizes the use by groups of categories i. e. ethnic labels that usually endure even when individual members move across boundaries or share an identity with people in more than one group. The inter dependency of ethnic groups is a pivotal argument throughout both the introduction and the following chapters. As interdependent, ethnic identities are the product of continuous so called ascription (Cf. Ascriptive inequality) and self ascription, Barth stresses the interactional perspective of social anthropology on the level of the persons involved instead of on a socio structural level. Ethnic identity becomes and is maintained through relational processes of inclusion and exclusion.