Кіріспе

1956 жылы түсірілген Ральф Томастың "Темір шапан" (сондай-ақ, "Ақша үшін емес") – 1956 жылғы британдық Ұлы Суық Соғыс комедиялық фильмі. Боб Хоуп пен Кэтрин Хепберн бас рөлдерде ойнаған, ал режиссерлігі Ральф Томасқа тиесілі. Бен Хехттің сценарийі фильмнің тууына байланысты даулы тарихтың орталық нүктесіне айналып, Хоуптың кейіннен оны жасыруына себеп болды. Хехт бұрынғы, ұқсас тақырыбы бар "Комрадес Х" (1940) фильмінің сценарийшілерінің бірі болған. Хепберн Батыс Германияға қонған кеңес әскери ұшқышының рөлін сомдайды, ал Хоуптың майор Чак Локвудтың серіктестігінде Батыс өмірін танып, капитализмге көшкеннен кейін. Арқа сюжеттерде Локвудтың британдық жоғарғы сынып өкіліне үйленуге тырысуы және Хепберннің кейіпкерін Кеңес Одағына қайтаруға мәжбүрлеуге тырысқан коммунистік агенттердің әрекеттері көрсетіледі. Басты сюжет желісі Эрнст Любичтің 1939 жылғы "Ниночка" фильмінен (басты рөлде Грета Гарбо) көп нәрсені алса, ал Джозеф фон Штернбергтің "Жет-пилоты" фильмімен (басты рөлдерде Жанет Ли – орыс ұшқышы, Джон Уэйн – АҚШ Әуе күштерінің офицері) өте ұқсас. Нақты өмірдегі Ұлы Суық Соғыстағы ұшқыштардың елдерін тастап кету оқиғаларынан шабыттанған "Жет-пилоты" фильмінің түсірілімі 1950 жылы аяқталған, бірақ "Темір шапаннан" кейін 1957 жылға дейін жарық көрген жоқ.

Сюжет

Капитан Винка Коваленко (Кэтрин Хепберн) Батыс Германия аумағына Кеңес Әуе күштерінің ұшағын қондырады, бұл АҚШ Қарулы күштерін таң қалдырады, олар оны тұтқынға алады. Бірақ ол ешқандай тапсырмамен келмеген, дезертирлік те жасамайды, жай ғана үйдегі жеке мәселесіне ренжіген. Капитан Чак Локвуд (Боб Хоуп) Лондонға барып, бай нике қызы Конниді (Ноэль Миддлтон) көруге асығады. Тарбелл (Алан Гиффорд) есімді жоғары шенді офицер өзінің демалысын тоқтатып, Чакқа кеңес авиаторын Американың барлық жақсы тұстарын түсіндіріп, оны өз жақтарына көндіруді тапсырады. Полковник тіпті 100 мың долларлық сыйлық чек ұсынады, егер Локвуд сәтті аяқтаса, оны Винкаға беруге болады. Винканың бұрынғы сүйіктісі, инженер Иван (Роберт Хелпман) оны қуалайды. Ол Чакқа қызығушылық танытпайды, керісінше, оны орыс құндылықтарына көндіруге тырысады, ол оған әсер етуге ұмтылады. Ол оны суық және ұнамасты деп сипаттайды, бірақ Конни күтпеген жерден келгенде, Винка Чактың бөлмесіне пижама үсті мен әскери медальдерін ғана киіп кіреді. Конни ашуға толады, одан да ашуланады, Чактың қаржылық жағдайы оның айтқандай жақсы емес екенін білгенде. Винка көрінеу тартымды киімдер кие бастайды. Бір күні кешке орыс мейрамханасында оның жолдастары оны ұрлап әкетуге келеді. Чакқа арналған ұйқы таблеткасы Тарбеллдің ішімдігіне түседі. Конниді де киім бөлмесінде Винка деп жаңылыстырып, тұтқынға алады. Орыстар Винканың ниеттерін дұрыс түсінбей, оны мемлекетке опасыздық жасады деп айыптайды. Чак қауіпті әуедегі қашқындау операциясын жүргізеді, олар бір-біріне ғашық болады. Ақша Винка үшін Конни үшін ғана маңызды. Олар Америкаға аттанғанда, оған 100 мың долларлық чек ұсынған орыс шпионы келеді. Ол бас тартады, бірақ Локвуд оны алып қояды.

Боб Хоуп

Бокстың айтуынша, Хепберн бастапқыда ер адам рөлін Кэри Грант, Уильям Холден немесе Джеймс Стюарт ойнайтынын көріп тұрған. "Біз бәріміз бұл идеяны алғашқыда өте абсурдты деп ойладық", - деді Box Хоуптың кастингі туралы. "Сосын бәріміз ойланып: "Неге емес?" дедік. Мен айтуым керек, бұл дұрыс екенін бірінші болып Кэти көрді." Бір кезде Кей Кендалл Хоуп пен Хепбернге көмектесуге тиіс болған.

Сценарийді қайта жазу

Фильмнің түсірілімі қарашада басталуы тиіс еді, бірақ Хоуп қол жетімді болмады. Ол 1955 жылдың 7 желтоқсанында ғана Лондонға келді. Содан кейін ол Бокс пен Томасқа сценарий оған ұнамайтынын айтып, фильмнен бас тартуға ниеттенгенін мәлімдеді. Хепберн мен Хект Хоупты фильмде ұстап тұру үшін өзгерістер енгізуге келісті. Хоуп сценарийді өзінің стильіне бейімдеу үшін оны әдеттегідей әзіл жазушыларына тапсырды. Хепберннің көптеген ең жақсы көріністері қиылып, фильмнің атауы "Ақша үшін емес" деп өзгертілді. Хоуп өзінің рөлін тартымды басты рөлден әдеттегідей өткір әзілші рөліне өзгертуді жоспарлаған. Хепберн комедиялық номерлерге толы әріптесімен жұптасуды "қиындық" деп санады.

Атыс

Хоуп пен Хепберннің түсіру кезіндегі қарым-қатынастары күдікпен толған болды; фильмді Хоуптың әдеттегі комедиясына айналдырғаннан кейін Хепберн Гарбо сияқты рөлді сомдау арманынан бас тартуға мәжбүр болды. Хепберн Хоупты «өмірімде жұмыс істеген ең үлкен эгоман» деп сипаттады. Ол фильмді «арзан водевильдік қойылым» деп есептеді, онда ол «марионетка» рөлінде болды. «Соңында бұл Хоуптың комедиясы болды», - деп еске алды Томас. «Оның жеті сценарийшісі болды, ал оның біреуі де жоқ. Мен осы фильмді түсірдім деп айта алмаймын. Мен тек төреші болдым. Әр актер әр күні әртүрлі сценариймен келіп, өздеріне ұнаған көріністерін ойнады – олар пікір алмасып, салыстырғанша ғана». Ұлыбританиядағы қиын жағдай Хепберннің көз инфекциясымен күрделенді, ол міндеттемелерін орындады, бірақ көп жыл бойы фильм туралы сөйлегісі келмеді. Кейін ол «Темір шапанды» қате рөлдерге түскен екі басты актердің сәтсіз жұбы ретінде еске алды. Ол Хоуптың оның юмор сезімін «мүлдем жоқ» деп ойлағанын айтты. Өндіріс негізінен Пайнвуд студиясында өтті, сонымен қатар Бэкингем сарайы және Пикадилли циркі сияқты ерекше фондық орындар, сондай-ақ Ұлыбританиядағы әуе базалары пайдаланылды. Сюжетте дезертир ұшқыш болғанына қарамастан, өндірісте ұшақтардың саны азаз болды, 1950 жылдардағы Кеңес Әуе күштерінің негізгі ұшағы болған МиГ-15 истребителінің орнына Republic F 84F Thunderstreak пайдаланылды. F 84F және C 47 екі ұшағының да қызыл жұлдыз белгілері кеңестік аналогтарына ұқсату үшін жапсырылды. Ковеленконың МиГ-і Батыс Германияның әуе кеңістігіне кіргенде, екі АҚШ Әскери-әуе күштерінің F 86D Sabre истребителі оны тосқауылдайды. Ресейге қайту үшін Дуглас C 47 Skytrain (советтік Лисунов Ли 2 аналогы ретінде) пайдаланылады, ал Боинг Вашингтон B.1 бомбалаушысы мен Авро Ансон көлік ұшағы да көрінеді, бірақ көбінесе фон ретінде.

Кассалық жинақ

MGM деректеріне сәйкес, фильм шағын табыс әкелді, АҚШ және Канадада 1,260,000 доллар, ал басқа елдерде 125,000 доллар табалдырысын өтті. Төмен өндіріс шығындары нәтижесінде 109,000 доллар пайдаға қол жеткізілді.

Ұсынылған ілгерілеу

Фильм түсірілімдері аяқталған соң, Солцман, Хект және Томас Роберт Хелпманның басты рөлде ойнауымен "Қиялға берілген науқас" туындысын бейімдеуді жоспарлап жариялады, бірақ бұл фильм ешқашан іске аспады.