Кіріспе
Папаның қысқа мерзімді тергеуге арналған өкілі Католик шіркеуінде апостолдық келуші (немесе Апостольдық келуші; италия тілінде: Visitatore apostolico) – салыстырмалы түрде қысқа мерзімді каноникалық тексеру жүргізу үшін уақытша миссиясы бар Папаның өкілі. Келуші дін аймағында немесе елде туындаған ерекше жағдайды тергеуге және тергеу аяқталған соң Ватиканға есеп беруге жіберіледі.
In the Catholic Church, an apostolic visitor (or Apostolic Visitator; Italian: Visitatore apostolico) is a papal representative with a transient mission to perform a canonical visitation of relatively short duration. The visitor is deputed to investigate a special circumstance in a diocese or country, and to submit a report to the Holy See at the conclusion of the investigation.
Тарих
Апостолдық келушілер – шіркеу қызметкерлері, оларды канониктер көбінесе папаның легаттарымен бірге жіктейді. Келушілердің ерекшелігі, басқа Апостолдық делегаттардан айырмасы, олардың миссиясы уақытша және салыстырмалы түрде қысқа мерзімді болады. Көне заманда папалар әртүрлі елдердегі дін аймақтарын (епархияларды) өздерінің нунциулары немесе делегаттары арқылы тексеру құқығын пайдаланған (c. 1, Extravag. Comm. de Consuet. I, 1; c. 17, X, de Cens. III, 39), бірақ олар кейде, тіпті ерте дәуірлерде де, арнайы келушілер жіберген. Қазіргі кезде папалық нунциулердің миссиясы көбінесе келушілерге қарағанда дипломатиялық сипатта болады. Дегенмен, келушілер папа тарапынан белгілі бір аралықпен емес, ерекше жағдайларда жіберіледі. Олардың міндеті – оларға сеніп тапсырылған елдегі шіркеудің жағдайын тексеру және одан кейін Қасиетті Таққа есеп беру. Кейде мұндай келу, дінбасының (епископтың) сапарындай, егжей-тегжейлі жүргізіледі.
Тұрақты дінбасылар
Сондай-ақ, Папаның пікірінше, бұл пайдалы немесе қажетті болған жағдайда, діни тәртіптің әртүрлі провинцияларын тексеру үшін Апостольдық визитаторлар тағайындалады. Барлық Апостольдық визитация жағдайларында, Папа өзінің өкілдері арқылы, Шіркеудің кез келген бөлігіне қатысты оның жоғары және тікелей билігін іске асырады. Визитатордың нақты өкілеттіктері оның өкілеттік хатынан ғана білінеді. Оның қызметі, есебін Консисториялық конгрегация арқылы Қасиетті Таққа ұсынғаннан кейін тоқтатылады.
Апостолдық сапар жөніндегі комиссия
Рим қаласының өзінде тұрақты Апостольдық Визитация комиссиясы бар. Урбан VIII кардинал викарий төрағалығымен Рим конгрегацияларының бірі ретінде құрылған, ол Папа Пий X-тің "Sapienti Consilio" Конституциясымен (1908 жылдың 29 маусымы) комиссияға өзгертілді. Бұл Апостольдық визитаторлар жыл сайын Римдегі приходтар мен мекемелерді тексеріп, олардың рухани және қаржылық жағдайы туралы баяндайды. Олар ізгі ниетпен құрылған қорлар мен мұралардан туындайтын міндеттердің орындалуына ерекше мән береді.
Шығыс католик елшілері
Шығыс католик (латын емес) шіркеулерінде апостолдық қонақ қызметі мерзімі шексіз болуы мүмкін және әлі ешқандай тұрақты юрисдикцияға ұйымдастырылмаған аймақтардағы қауымдар үшін ординарийге ең жақын рөлді атқарады. Белоруссия грек-католик шіркеуінде апостолдық қонақтардың тарихы болғанымен, Шығыс католик апостолдық қонақтары көбінесе ірі Шығыс католик шіркеулерінде кездеседі.
Беларуссия грек-католик шіркеуіндегі елшілік қонақтар
Беларусь грек-католик шіркеуі (Византиялық ғұрып) 1960 жылдан бері құрылымдық тұрғыдан ұйымдастырылмаған және өз юрисдикциялары құрылмағандықтан, Папа Беларусь грек-католиктерінің рухани қамқорлығын бірқатар Апостолдық келушілерге тапсырды. Осы келушілер осы кезеңде Беларусь грек-католик шіркеуінің жалғыз иерархтары болды. Епископ Чеслаус Сипович 1960 жылдан 1981 жылы қайтыс болғанға дейін Беларусьтен тыс жерлердегі (шет елдегі) беларусь грек-католик сенушілеріне Апостолдық келуші болып қызмет етті. Епископ Уладзімір Тарасевіч 1983 жылдан 1986 жылы қайтыс болғанға дейін шет елдегі беларусь грек-католик сенушілеріне Апостолдық келуші болып қызмет етті. Александр Надсон 1986 жылдан 2015 жылы қайтыс болғанға дейін шет елдегі беларусь грек-католик сенушілеріне Апостолдық келуші болып қызмет етті. Сергіуш Гаек 1994 жылдан бері Беларусьтегі грек-католик сенушілеріне Апостолдық келуші болып қызмет етеді.
Шығыс католик шіркеулерінің елшілері
Соңғы жылдары барлық Патриархтық және Бас Архиепископтық Шығыс Католик шіркеулері (копт шіркеуінен басқа) апостолдық келушілерді пайдаланды, көбінесе Еуропа мен Америкада. Бұл кейде апостолдық экзархат немесе епархия құруға дайындық ретінде болды. Апостолдық келушілер көбінесе епископтар болып табылады, бірақ олардың тек азы ғана апостолдық келуші ретінде толық уақытпен жұмыс істейді. Көпшілігі тұрақты епископ, көмекші епископ, курия епископы немесе Римдегі өз шіркеуінің өкілі ретіндегі басқа маңызды шіркеулік қызметтерімен қатар келушілік міндетін атқарады.