Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Матай 2:22 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының екінші тарауының жиырма екінші аяты. Жас Иса және Киелі Отбасы Ирод патшаның қайтысы туралы естіп, Мысырдан қайтып келді.
Matthew 2:22 is the twenty second verse of the second chapter of the Gospel of Matthew in the New Testament. The young Jesus and the Holy Family have just left Egypt after hearing of the death of King Herod.
Талдау
Ирод өлгеннен кейін оның патшалығы үшке бөлінді. Яһудея оның ұлы Архелайға бұйырды. Архелай да әкесі сияқты тирандық жасады. Ол таққа отырғаннан кейін дереу 3000-ға жуық көтерілісшіні өлтірді. Оның қатыгездігі соншалықты халықтың ашуын туғызды ki, 6 жылы римдіктер Архелайды оның азаматтарының шағымдарына жауап ретінде тақтан түсірді. Осының нәтижесінде римдіктер аймаққа тікелей әкімдерді тағайындай бастады, олардың ішінде Понтий Пилат ең танымал болды. Осылайша, Жүсіптің осы жолда айтқан сөзі сол кездегі тарихтан белгілі болған жағдайларға сәйкес келеді. Ғалилеяға бару шешімі де орынды болды. Өйткені бұл аймақты Иродтың әлдеқайда салмақты ұлы Ирод Антипа басқарды, және бұл аймақ Архелайдың немесе римдіктердің билігінен қашқандарға пана болғандығына куәліктер бар. Бір қайшылық – «билік етті» деген сөз нақтырақ айтқанда «патша ретінде билік етті» дегенді білдіреді. Бұл дұрыс емес, өйткені оның әкесі Архелайдан айырмашылығы, ол тек этнорх болды, патша емес. Көптеген ғалымдар, тіпті евангелисттер де, Матай жазбасының авторының дәлдіксіздігі деп қабылдауға дайын. Бұл айырмашылықты түсіндіруге да бірнеше әрекеттер жасалған. Джонс Августың Архелайға тек этнорх атағын беру туралы шешімі оның билікке келгеніне алты ай толғанда қабылданғанын атап өтті. Осылайша Джонс Архелайдың осы алғашқы айларда өзін патша деп атағаны және Жүсіптің Мысырдан қайтып келгені осы кезеңде болған болуы мүмкін деп санайды. Жүсіпке тағы бір маңызды ақпарат түс көріп беріледі. Бірақ бұл жолы Матай жазбасының авторы оның қандай себептен келгені туралы ештеңе айтпайды. Бұл жолдың сөздік қоры және бұрынғы оқиғалар көптеген ғалымдарды осы хабарламаның Құдайдан келген тағы бір хабар екеніне сендіреді. Лұқаның Ізгі хабарында мұның ешқайсысы айтылмаған. Көптеген ғалымдар мұның себебі Лұқаның Назаретті Жүсіптің туған жері деп есептегендіктен, оның қайта оралған себебін түсіндірудің қажеті болмады деп санайды. Исаның дүниеге келген кезде отбасының Бетлехемде болуына көп мән беріледі. Матай 2:11-де үйлері болғанын көрсеткендей, Матай Бетлехемді отбасының туған жері деп қарастырады, сондықтан олардың Назаретке көшкенін түсіндіруге егжей-тегжейлі мәліметтер келтіреді. Маңызды сөз – WEB нұсқасында «қайтарып алды» деп аударылған сөз. Гандри егер Назарет Жүсіптің туған жері болса, Матайдың авторы «қайта оралу» деген сөзді қолданған болар еді дейді, ал «қайтып кету» жаңа орынға кетуді білдіреді. Швайцер мұны Матайдың Жүсіптің Бетлехемнен шыққандығын дәлелдейтін нақты дәлел деп санайды. Әрине, евангелисттер бұл көзқарасқа қарсы. Франс былай дейді: «Матайдың жазбасында Жүсіптің Назареттен шыққандығы туралы ештеңе айтылмаған, өйткені ол «қажетсіз бұлшық еттерді» келтірмейді». Осы үзіндіге сілтеме жасап, Glossa Ordinaria сұрақ қойып, жауап береді: «Архелайдың да сол жерде билік етіп отырғанын білсе, неге ол Ғалилеяға барудан қорықпады? Ол патшалықтың астанасы және Архелайдың тұрақты мекені болған Иерусалимге қарағанда Назаретте жақсырақ жасырынуы мүмкін еді».
Upon Herod's death his kingdom was divided in three. Judea went to his son Archelaus, who was as great a tyrant as his father. Most notably he killed some 3000 rebels soon after ascending the throne. His cruelty aroused such popular anger that in 6 AD Archelaus was deposed by the Romans in response to complaints from his subjects. As a result, the Romans began directly appointing a governor for the area, with Pontius Pilate being a notable example. The concern Joseph expresses in this verse thus fits with what is known from the history of the period. The decision to go to Galilee was also a reasonable one. That region was ruled by Herod's far more even tempered son Herod Antipas and there is evidence that the region had become a refuge to others fleeing the rule of Archelaus or the Romans. One incongruity is that the word translated as reign, more precisely means "reign as a king." This is incorrect, unlike his father Archelaus was only an ethnarch, not a king. Most scholars, even evangelical ones, are content to accept this as the author of Matthew simply being imprecise. There have also been several attempts to explain the discrepancy. Jones notes that Augustus' decision that Archelaus would only be granted the title of ethnarch occurred six months into his reign. Jones thus thinks it possible that during these first months Archelaus did call himself king, and it would have been during this period that Joseph returned from Egypt. Joseph is again given important information in a dream. However, this time the author of Matthew does not report on its origin. The vocabulary of the passage and the previous instances make most scholars accept this to be another message from God. The Gospel of Luke mentions none of this. Most scholars believe this is because Luke sees Nazareth as Joseph's original home, and thus sees no reason to explain why he returns there. Much time is spent explaining why the family was in Bethlehem at the time of Jesus' birth. Matthew has the opposite view seeing Bethlehem as the family's original home, as demonstrated by them having a house in Matthew 2:11. It thus needs to go into some detail explaining why they eventually move to Nazareth. The important word is that translated as "withdrew" in the WEB. Gundry notes that the author of Matthew would have used return if Nazareth was Joseph's original home and "withdrawing" implies leaving for a new location. Schweizer sees this as unambiguous proof that Matthew has Joseph originally from Bethlehem. Evangelicals, of course, reject this view. France states that the author of Matthew does not discuss Joseph's origin in Nazareth because of his "typical avoidance of unnecessary detail." Referring to this passage the Glossa Ordinaria asks and answers: "why was he not afraid to go into Galilee, seeing Archelaus ruled there also? He could be better concealed in Nazareth than in Jerusalem, which was the capital of the kingdom, and where Archelaus was constantly resident."
Чиркесі аталарының түсініктемелері
Иосиф Флавий: Иродтың тоғыз әйелі болды, олардың жетісінен көптеген балалары болды. Жосидадан – Антипатер, Мариамнан – Александр мен Аристобул, самариялық әйел Матукадан – Архелай, Иерусалимдік Клеопатрадан – кейін тетрарх болған Ирод және Филипп. Ирод алғашқы үш ұлын өлімге жіберді. Ол қайтыс болғаннан кейін Архелай әкесінің өсиетімен таққа отырды, ал мұрагерлік мәселесі Август Цезарьға жеткізілді. Біраз уақыттан соң, ол Сенаттың кеңесіне сәйкес Иродтың барлық иеліктерін бөліп берді. Архелайға Идумея және Иудея аймақтарын, тетрарх атағын берді, егер лайық болса, патша атағын да уәделеді. Қалғанын екі тетрархияға бөлді: Галилеяны Ирод тетрархқа, Итурая мен Трахонитті Филиппке берді. Осылайша Архелай әкесінің қайтысынан кейін дуарх болды, мұндай билік осы жерде патшалық деп аталады.
Josephus: Herod had nine wives, by seven of whom he had a numerous issue. By Josida, his first born Antipater—by Mariamine, Alexander and Aristobulus—by Mathuca, a Samaritan woman, Archelaus—by Cleopatra of Jerusalem, Herod, who was afterwards tetrarch, and Philip. The three first were put to death by Herod; and after his death, Archelaus seized the throne by occasion of his father's will, and the question of the succession was carried before Augustus Cæsar. After some delay, he made a distribution of the whole of Herod's dominions in accordance with the Senate's advice. To Archelaus he assigned one half, consisting of Idumæa and Judæa, with the title of tetrarch, and a promise of that of king if he showed himself deserving of it. The rest he divided into two tetrarchates, giving Galilee to Herod the tetrarch, Ituræa and Trachonitis to Philip. Thus Archelaus was after his father's death a duarch, which kind of sovereignty is here called a kingdom.