Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық авиацияның алғашқы дамушысы, әскери офицер, полярлық саяхатшы және кәсіпкер Хьяльмар Райзер Ларсен (7 маусым 1890 – 3 маусым 1965) – норвегиялық авиацияның алғашқы дамушысы, әскери офицер, полярлық саяхатшы және кәсіпкер. Оның ең маңызды жетістіктерінің бірі – Норвегия Корольдік әуе күштерінің негізін қалаушы саналады.
Norwegian aviation pioneer, military officer, polar explorer and businessman
Hjalmar Riiser Larsen (7 June 1890 – 3 June 1965) was a Norwegian aviation pioneer, military officer, polar explorer and businessman. Among his achievements, he is generally regarded a founder of the Royal Norwegian Air Force.
Өмірбаян
Рийзер Ларсен Норвегияның Кристиания қаласында дүниеге келген. 1909 жылы он тоғыз жасында Норвегия Әскери-теңіз академиясына қабылданды. 1915 жылы ол жаңа құрылған Норвегия Корольдік Әуе Әскери-теңіз қызметінің (RNoNAS) 1-дәрежелі лейтенанты болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол RNoNAS фабрикасының міндетін атқарушы басшысы болды, жоғары шенді офицер тағайындалғанға дейін. 1921 жылы ол Норвегия Қорғаныс министрлігі құрамындағы Авиациялық кеңеске хатшы болып кірді. Бұл оған кеңес жауапты болған, дамып келе жатқан әскери және азаматтық авиация инфрақұрылымын зерттеуге мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ жаңа авиакомпаниялар пайдаланатын әуе жолдарында жиі ұшқыш болды.
Riiser Larsen was born in Kristiania, Norway. In 1909, aged nineteen, he joined the Norwegian Naval Academy. In 1915 he became a 1st lieutenant in the newly formed Royal Norwegian Navy Air Service (RNoNAS). After World War I, he served as the acting head of the RNoNAS's factory until a more senior officer was appointed. In 1921, he joined the Aviation Council, then part of the Norwegian Ministry of Defence, as a secretary. This gave him the opportunity to study the fledgling military and civil aviation infrastructure for which the council was responsible. He also became a frequent pilot on the air routes used by the new aviation companies.
Солтүстік полюс үстінен ұшу
Рийзер Ларсеннің полярлық экспедициялардағы тәжірибесі 1925 жылы оның отандасы, белгілі поляр зерттеушісі Роалд Амундсеннің Солтүстік полюстен ұшуға жасаған әрекетіне оның орынбасары және ұшқышы болуды сұрауымен басталды. Рийзер Ларсен келісіп, екі Dornier Do J Wal гидроұшағын қолдануға мүмкіндік алды, ал Карл Фёхт экспедицияның екі ұшу механігінің бірі болды. Бірақ экспедиция полюске жақын жерге қонуға мәжбүр болды, нәтижесінде бір ұшаққа ауыр зақым келді. Мұздық үстінде жиырма алты күн өткен соң, алдымен әуежай жасау үшін тонна-тонна қарды қазуға тырысты, бірақ біреу қардың үстімен жүрудің оңайырақ жолын ұсынды. Содан кейін экспедицияның алты мүшесі қалған ұшаққа сығысып кірді. Рийзер Ларсен артық жүктелген ұшақты әуеге көтеріп, экспедицияны Солтүстік Шпицбергеннің жағалауына жеткізді. Келесі жылы Рийзер Ларсен Амундсенмен бірге полюстен тағы бір рет ұшуға тырысты, бұл жолы итальяндық авиациялық инженер Умберто Нобиле өзінің жаңадан аталған дирижаблі «Норге»-мен бірге. 1926 жылдың 11 мамырында Шпицбергеннен аттанған «Норге» екі күннен кейін Аляскадағы Теллер қаласының жанына қонды, осылайша сапарды аяқтады. Көптеген адамдар бұл ұшуды Солтүстік полюске жасалған алғашқы сәтті ұшу немесе кез келген саяхат деп санайды, себебі Фредерик Кук, Роберт Пири және Ричард Бёрд сияқты басқа талапкерлер өздерінің әрекеттерін толыққанды растай алмады. 1928 жылы Рийзер Ларсен Сибір аралдарына сәтті ұшып, Солтүстік полюске тағы бір рет барғаннан кейін Нобилені Арктикада іздеуге қатысты, бірақ ол Свалбардтың Солтүстік-Шығыс бөлігінің жағалауында апатқа ұшырады. Рийзер Ларсен Амундсенді іздеуге де қатысты, ол француз әскери-теңіз ұшағының жолаушысы ретінде Нобилені іздеуге бара жатқанда жоғалып кетті. Ақырында Нобиле мен оның командасының көп бөлігі табылды, бірақ Амундсен табылмады.
Riiser Larsen's years of polar exploration began in 1925 when his compatriot Roald Amundsen, the famed polar explorer, asked him to be his deputy and pilot for an attempt to fly over the North Pole. Riiser Larsen agreed and secured the use of two Dornier Do J Wal seaplanes, with Karl Feucht as one of two expedition flight mechanics. The expedition, however, was forced to land close to the Pole, badly damaging one of the planes. After twenty six days on an ice shelf, first trying to shovel tons of snow to create an airstrip, until someone suggested the easier way of tramping the snow surface, the expedition's six members squeezed themselves into the remaining plane. Riiser Larsen somehow managed to coax the overloaded plane into the air and flew the expedition back to the coast of Northern Svalbard. The following year, Riiser Larsen rejoined Amundsen for another attempt to fly over the Pole, this time with Italian aeronautical engineer Umberto Nobile in his recently renamed airship, the Norge. Leaving Spitsbergen on 11 May 1926, the Norge completed the crossing two days later, landing near Teller, Alaska. The flight is considered by many to be the first successful overflight or journey of any kind to the North Pole, as the other claimants, Frederick Cook, Robert Peary and Richard Byrd, were unable to verify their attempts in full. In 1928, Riiser Larsen became involved in searching the Arctic for Nobile after he had made a successful flight to the Siberian islands and visited the North Pole once more, but crashed near the coast of the North Eastern part of Svalbard. Riiser Larsen also became involved in a search for Amundsen, when he as passenger in a French naval flying boat went missing while he was en route to join the search for Nobile. Eventually Nobile and most of his team were found, but Amundsen was not.
Норвегия экспедициялары
Norvegia экспедициялары – 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдары норвегиялық кеме иесі және кит аулау саудагері Ларс Кристенсен қаржылаған Антарктика экспедицияларының тізбегі. Ресми түрде олардың мақсаты ғылыми зерттеулер жүргізу және жаңа кит аулау аймақтарын табу еді, бірақ Кристенсен Норвегия Сыртқы істер министрлігінен жаңадан ашылған, картада белгіленбеген территорияны Норвегияның меншігіне беруге рұхсат сұрады. Екінші экспедицияның соңына қарай Оңтүстік мұхитындағы екі шағын арал – Буве аралы мен Петр I аралы аннексияланды. 1929 жылы Кристенсен келесі экспедицияға ұшақтарды қосуға шешім қабылдады және Рийзер Ларсенді оның жетекшісі етіп тағайындады. Рийзер Ларсен одан кейін Антарктиканың көп бөлігін картографиялауға жетекшілік етті және осы және үш келесі экспедицияға қатысты. Осы жолы континенттің үлкен аумағы – Королева Мод жері аннексияланды.
The Norvegia expeditions were a sequence of Antarctic expeditions financed by the Norwegian shipowner and whaling merchant Lars Christensen during the late 1920s and 1930s. Ostensibly their goal was scientific research and the discovery of new whaling grounds, but Christensen also requested permission from the Norwegian Foreign Office to claim for Norway any uncharted territory that was found. By the end of the second expedition, two small islands in the Southern Ocean, Bouvet Island and Peter I Island, had been annexed. In 1929 Christensen decided to include aeroplanes in the next expedition and appointed Riiser Larsen its leader. Riiser Larsen then supervised and took part in mapping most of the Antarctic in this and three further expeditions. More territory was also annexed, this time the large area of the continent known as Queen Maud Land.
Сауда және соғыс
1939 жылы Норвегия әскері қысқартылды, және Рийзер Ларссен жұмысынан босатылған офицерлердің қатарында болды. Бірақ, оған «Фред. Олсен & Co.» кеме компаниясы жаңа қызмет ұсынды – жаңа құрылған DNL әуе компаниясын басқарушы болып. Ол бұрынғы әскери-теңіз флотының ұшқыштарын шақырып, оны Норвегиядағы ең табысты әуе компаниясына айналдырды. 1946 жылы DNL қазіргі Скандинавия әуе компаниялар жүйесін (SAS) құру үшін біріктірілген төрт скандинавиялық әуе компаниясының біріне айналды. Норвегия нацистік Германияның оккупациясы кезінде Рийзер Ларссен Норвегия Корольдік әскери-теңіз флотының әуе қызметіне қайта оралды. Алайда, Норвегия армиясы мен Норвегия Корольдік әскери-теңіз флотының әуе қызметі Вермахттан жеңіліске ұшырады, тіпті ол соғысқа қатысуға үлкермеді. Оның орнына ол Норвегия үкіметі мен әскери жетекшілерді Лондонға жер аударып, содан кейін Канадаға көшіп, Онтариодағы «Кішкентай Норвегия» деп аталған Норвегия Корольдік әуе күштерінің оқу лагеріне алғашқы командир болды. 1941 жылдың басында Рийзер Ларссен Лондонға оралып, Әскери-теңіз әуе қызметінің, содан кейін Біріккен қару-жарақ әуе күшінің бас қолбасшысы болды, ал 1944 жылы толыққанды біріктірілген Норвегия Корольдік әуе күшіне жетекшілік етті. Соғыс аяқталған кезде оның басшылығындағы көптеген ұшқыштар оның басшылығын сынады. 1946 жылы ол әуе күшінен ашумен отставкаға кетті.
In 1939, the Norwegian military was downsized and Riiser Larssen was among those officers finding themselves out of work. However, he was quickly offered a new job by the shipping company Fred. Olsen & Co. as manager of its newly formed airline, DNL. He invited some former naval pilots to join the airline and soon made it the most successful in Norway. In 1946, DNL would be one of the four Scandinavian airlines merged to create the present day Scandinavian Airlines System (SAS). During the Nazi German occupation of Norway, Riiser Larsen rejoined the Royal Norwegian Navy Air Service. However, both the Norwegian Army and Royal Norwegian Navy Air Services were quickly overwhelmed by the Wehrmacht before he saw combat. Instead, he accompanied the Norwegian cabinet and military leaders into exile in London, before moving on to Canada, to become the first commander of the Royal Norwegian Air Force training camp dubbed Little Norway in Ontario. At the beginning of 1941, Riiser Larsen returned to London to take up the post of Commander in Chief of the Naval Air Service; then of the Combined Arms Air Force; and finally, in 1944, of the fully amalgamated Royal Norwegian Air Force. By the end of the war, however, many of the pilots under his command had become critical of his leadership. He resigned, bitterly, from the Air Force in 1946.
Іске кірісу
1947 жылы Райзер Ларсен DNL компаниясының басшысы болды, ал бірнеше айдан кейін ол DDL, SIL және ABA компанияларымен бірігіп SAS құрылды. 1950–1955 жылдары ол «Скандинавия әуе жолдары» (SAS) жүйесінің Норвегия аймағының директоры қызметін атқарды. Содан кейін ол SAS басшылығының кеңесшісі және трансконтинентальдық әуе бағыттарына жауапты аймақтық менеджер болды. Оның зейнетке шыққаннан кейін, 1955 жылы құрылған бағыттарының бірі, Солтүстік полюстен Солтүстік Америкаға қатысты, «көзқарастың іске асуы» болды. 1951 жылы Райзер Ларсен Федералдық Әлемдік Үкімет үшін Әлемдік қозғалыстың президенті болып сайланды. Райзер Ларсен 1965 жылы, жетпіс бесінші туған күніне төрт күн қалғанда қайтыс болды және Ослодағы Вяр Фрельсерс зиратында жерленді.
In 1947, Riiser Larsen again became the head of DNL, a few months before it merged with DDL, SIL and ABA to create SAS. He was the director of the Norwegian region of Scandinavian Airlines Systems (SAS) 1950–55. He then became an advisor to the SAS executive and a regional manager with responsibility for transcontinental air routes. One of these routes, although established after his retirement in 1955, represented the "fulfilment of a vision" : the route to North America over the North Pole. In 1951 Riiser Larsen was chosen as the president of the World Movement for Federal World Government. Riiser Larsen died in 1965, four days before his seventy fifth birthday, and was buried at Vår Frelsers gravlund in Oslo.