Польша қаласы Пшисуха тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Призуха – Польшаның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан қала. Тарихи Кіші Польша аймағында орналасқан, ол Мазовия воеводствосының құрамына кіреді, Варшавадан оңтүстік-батысқа қарай 100 шақырым, ал Радомнан батысқа қарай 40 шақырым қашықтықта жатыр. Призуха – Призуха округінің орталығы және 2004 жылғы мәлімет бойынша 6 762 тұрғыны бар. Иврит тілінде оның атауы – פּשיסכע немесе פשיסחא немесе פשיסכא (Pshiskhe деп айтылады). Бұрын бұл қала бірнеше хасидтік раввиндердің мекені болған, мысалы, Киелі еврей және Пешишалық Симха Буним. Призуха Радомка өзенінің жағасында, №12 республикалық тас жолы бойында орналасқан (болашақта бұл жол S12 тас жолына айналады). Przysucha теміржол станциясы Skrzyńsko ауылында, Радомнан Łódź қаласына дейінгі бағытта орналасқан.

Тарих

Пржесушаның алғашқы айқасы 1415 жылы тіркелген. 16 ғасырдың басында ауыл Морштындар әулетіне тиесілі болған. Пржисухада қонақ үй, су диірмені және ұстахана болған, ол Скшиньско приходына қарасты. 1710 жылдың 11 желтоқсанында Август II күшті патшаның жарлығымен, қолөнершілерге қалаға қоныстануға рұқсат берілді және апталық базар ашылды. Кейіннен аптасына екі базарға рұқсат беріліп, Радомка өзенінің жағасында фабрика құрылды. 18 ғасырдың басында Силезия мен Саксониядан келген неміс қолөнершілері Чермно деген елді мекенді құрды, ол бүгінде Пржисуханың бір бөлігі. Пржисухада еврейлердің саны жылдам өсті. Сол кезде қала хасидтік діннің маңызды орталығы болды. 1777 жылы Пржисухада 39 неміс, 85 еврей және 29 поляк үйі болған. Қала үш бөлікке бөлінді: немістер Чермнода, еврейлер Пржисухада, ал поляктар Урсулинде тұрды. Пржисуха ерте заманғы өнеркәсіп орталықтарының бірі болды. 18 ғасырдың соңында қалада домен пеші, ағаш кесетін тісті ара және қағаз фабрикасы болған. 1795 жылға дейін Пржисуха Сандомирск воеводствосына қарасты. Польшаның бөлінісінен кейін гүлдену кезеңі аяқталды. Пржисуха жеке қала болып қала берді, бірақ оның өнеркәсібі тоқырады. 1870 жылы патша үкіметі Пржисуханы қала құқығынан айырды. Пржисуха хасидтік яһудиліктің орталығы болды. Қаланың еврей зиратында, 1713 жылы еврейлер аймаққа қоныстанғаннан кейін құрылған, жеті маңызды хасидтік раввин жерленген. Пржисуха синагогасы 1764 және 1777 жылдар аралығында салынды және Польшадағы ең ірі барокко стиліндегі синагога болып табылады. 1939 жылы 4850 тұрғынның 2980-і еврейлерді құрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1939 жылдың 6 қыркүйегінде Пржисуха бомбаланды, нәтижесінде 70 үй қирады. Немістер 5000-нан астам еврейді шоғырландырған гетто ашты және олардың көпшілігін Треблинка жойғы лагерінде өлтірді. Пржисуха және аудандағы астыртын қарсылық күшті болды. 1944 жылдың 6 қыркүйегінде Стефанув ауылының жанындағы шайқаста неміс әскері 140 сарбазын жоғалтып, 230-ы жараланды. 1945 жылдың 17 қаңтарында кеңес әскері қалаға кірді.

First mention of Przesucha, as it was known then, comes from 1415. In the early 16th century, the village belonged to the Morsztyn family. Przysucha had a public house, a watermill, and a forge, and it belonged to the parish of Skrzyńsko. On December 11, 1710, upon a royal privilege, issued by King Augustus II the Strong, artisans were allowed to settle in the town, and a weekly market was established. Later on, two markets a week were permitted, and a manufactory was opened in town, along the Radomka river. German artisans from Silesia and Saxony founded in the early 18th century a settlement called Czermno, which today is part of Przysucha. In Przysucha itself, the number of Jews rapidly grew. At that time, the town was a major center of Hasidism. In 1777, Przysucha had 39 German, 85 Jewish, and 29 Polish houses. The town was divided into three parts Germans lived in Czermno, Jews in Przysucha, and Poles in Urszulin. Przysucha also was one of centers of early industry. In the late 18th century, it had a blast furnace, a sawmill, and a paper mill. Since its origins to 1795 Przysucha belonged to Sandomierz Voivodeship. After the Partitions of Poland, the period of prosperity ended. Przysucha remained a private town, and its industry was obsolete. In 1870, Tsarist authorities deprived Przysucha of its town rights. Przysucha was a center of Chassidic Judaism. Seven important Hasidic rebbes are buried in the town's Jewish cemetery, established soon after Jews settled in the area in 1713. The Przysucha Synagogue was built between 1764 and 1777, and is the largest extant baroque synagogue in Poland. Jews numbered 2,980 out of 4,850 residents in 1939. During World War II, Przysucha was bombed on September 6, 1939, when 70 houses were destroyed. Germans opened a ghetto with more than 5,000 Jews and murdered most of them at the Treblinka extermination camp. Underground resistance was strong in Przysucha and the county. On September 6, 1944, German forces lost 140 soldiers, and 230 were wounded in a battle near the village of Stefanów. Soviet troops entered the town on January 17, 1945.