Кіріспе

Ислам дініндегі бүлікші демон Марид (مارد DIN) – ислам дәстүрлеріндегі қуатты шайтанның бір түрі. Араб тіліндегі «мойынсұнбас» деген мағынаны білдіретін сөз осы сияқты табиғаттан тыс күштерге қолданылады.

Этимология

Марид сөзі – мрд (مرد) түбірінің белсенді атауы, оның негізгі мағынасы – қарсы келуге бейім, көтерілісшіл. Ибн Манзурдың классикалық араб тілінің энциклопедиялық сөздігі «Lisan al Arab» осы жалпы мағынаның түрлерін ғана көрсетеді. Бұл сипат Құранда зұлым рухтарға қатысты айтылады (аṣ Ṣāffāt, 37:7), онда «әрбір көтерілісші шайтаннан қорғаныс» (شيطان مارد) туралы сөз болады. Семит түбірінен еврей тіліндегі көтеріліс (מרד) және көтерілісші (מוֹרֵד) сөздері де шыққан. Қазіргі араб тілінің сөздігінде одан бөлек, жын мен алып (دیو) деген мағыналары да бар. Лейннің арабша-ағылшынша сөздігінде бір дереккөзден «бұл ең күшті санаттағы зұлым джинге қатысты айтылады» делінген, бірақ бұл ерекшелік барлық жерде де кездеспейді. Мысалы, «Мың бір түннің» стандартты Макнагтен басылымында марид және ифрит сөздері бір-бірінің орнына қолданылады (мысалы, Балықшының хикаясында). Константин Йиречек маридті араб-византия соғыстарындағы шабуылшы-жалдамалы әскерлерге, ал олардың аты Мърдита албан тайпасынан шыққан деп санайды.

Ерекшеліктері

Амира Эль Зейин маридты болашақты болжауға тырысатын, көкке көтеріліп, періштелердің сөздерін тыңдап білуге ұмтылатын жан ретінде сипаттайды. Құран бойынша, төменгі аспан бүлікші шайтандардан (шайтан марид) қорғану үшін жұлдыздармен жабдықталған. Малики Атари ғалымы Ибн Абд әл-Барр өз кітабында, "Әл-Тамхид" кітабында, маридтердің қарапайым джинндерден гөрі зұлым, бірақ ифриттен әлсіз болған демондар екенін айтады. Сәйкесінше, Сейф ибн Ди Язан патшасы маридті Сүлейменнің қазынасына жетелеуді талап етеді. Өзінің табиғатына сай, марид берілген бұйрықтың керісінше әрекет етеді. Кейіннен Сайф патша Хідрден өзі тілегеннің керісінше бұйрық беру керектігін біледі. Мұхаммед әл-Мұнажжид, Абд әл-Азиз ибн Баздың шәкірті және IslamQA.info сайтының негізін қалаушы, маридтер шайтаннан немесе Сатаннан өзгеше джин екенін айтады. Ол Ибн Хузайманың әл-Насаи хадисіне сілтеме жасайды, онда Рамазан айында маридтер шынжырланған джиннің бір түрі болса, шайтандар шынжырланбайды делінген. Дегенмен, хадистерде "бүлікші джинндер" (марид) және шайтандардың (шайтан) екеуі де шынжырланғаны айтылған: "Рамазан айының бірінші түні шайтандар мен бүлікші джинндер шынжырланғанда, тозақ есіктері жабылады және олардың біреуі де ашылмайды". (7-кітап, 5-хадис) Мысырдағы мұсылмандық сенімдерді зерттеуде, егер Алла тағала джинндерді байлап тастамаса, марид адамзатты жоқ етер еді делінеді. Осы ретте, маридтер мен ифриттердің екеуі де күшті шайтандар саналады, бірақ марид айлакер ифриттің қарама-қарсысы ретінде сипатталады. Ифрит сатқын және алдамшы ретінде сипатталса, маридті адамдар оңай алдауы мүмкін.