Кіріспе

Римдік бүлікші, император Галлиенді құлатуға тырысқан Кириад (басқа дереккөздерде Мареад немесе Мариад немесе Мариаднес деп аталған) 250 жылдары Антиохия қаласын Сасани әміршісі Шапур І-ге сатқан. Оның ең басты айрықшалығы – ол император Галлиенді құлатуға тырысқан отыз тиранның бірі ретінде танымал.

"Аугуста тарихы"

Кириадтар узурпаторлар тізімінде бірінші болып тіркелген, бұл Historia Augusta-дағы Отыз тиран туралы тарауда келтірілген (және Требеллиус Полионың құрамындағы ойдан шығарылған есіммен жазылған), оның әңгімесі қысқа, шашыраңқы және көбінесе дұрыс емес. Осы дереккөз бойынша, Кириад бай адамның ұлы болған, оның есімі де Кириад еді, және оның әдепсіз өмір салты әкесіне ұнамаған. Әкесінен ұрлық жасағаннан кейін ол парсыларға қашып, Шапур I-ді шығыс Рим провинцияларын басып алуға ынталандырып, Антиохия мен Кесарияның жаулануына көмектескен. Осы сәтте ол Август титулымен бірге императорлық мантиені киген, мүмкін, әкесін өлтіргеннен кейін, қысқа, қатыгез және қылмысқа толы билік еткен соң өзінің жақтастарынан өлтірілген. Historia Augusta бұл оқиғаны император Валериан парсылармен соғысу үшін шығысқа жолға шыққан кезде болған деп көрсетеді, сондықтан дәстүрлі пікір бойынша бұл көтеріліс 259 жылы болған. Алайда, Эдвард Гиббон бұл узурпацияны Валерианның 260 жылы жеңіліске ұшырап, тұтқынға алынуынан кейін болған деп санайды.

Басқа дереккөздер

Шығысқа жасалған парсы шабуылының оқиғалары басқа да дереккөздерде де кездеседі, бірақ олар Антиохияның құлауын Мареад немесе Мариад немесе Мариаднес атты адамдардың интригаларымен байланыстырады, олардың ешқайсысы императорлық мәртебеге ие болған жоқ. Аммиан Марцеллинның мәлімдемесіне сәйкес, Галлиеннің билігі тұсында Антиохияға жасалған шабуыл кезінде «өз халқының қырылуына себепкер болған Мареад тірідей өртеліп өлтірілді». Аммиан Марцеллин осы оқиғаның нақты уақытын көрсетпейді, бірақ кейбір ғалымдар оны 256 жылға жатқызады. Кассиус Дионың анонимді жалғастырушысы Мариаднес туралы айтады және осы оқиғаны сипаттайды, бірақ кейбір айырмашылықтар бар. Біріншіден, Антиохия халқы алдағы шабуыл туралы білген, және Антиохия халқының көп бөлігі қалада қалған, Мариаднеске жақсы қарым-қатынас танытып, римдіктерден парсыларға өтуді қолдаған. Бұл бөлім 253 жылы Эмилианның Август ретінде ресми түрде танылуы туралы бөлімге тікелей кіріспе ретінде келгендіктен, автор осы оқиғаны 250 жылдардың басына жатқызады. Осы мерзім және Требониан Галлдың билігі кезінде Антиохияның құлауы қазіргі заманғы көптеген ғалымдар тарапынан қолдау табады. Соңында, Джон Малаланың айтуынша, Валерианның билігі тұсында Антиохияның бір шенеунігі Мариад, жемқорлық айыбымен қалалық кеңестен қуылды. Ол көліктік жарыстарды ұйымдастырды, бір топқа жылқы сатып алмады және ипподромға бөлінген ақшаны ұрлады. Осының салдарынан ол Парсыға қашып, Шапур I-мен кездесіп, Антиохияны парсыларға сатуға келісім білдірді. Қала басылып алынғаннан кейін, тоналып, толығымен өртенді, Шапур Мариадтың басын кесіп, оны өз халқына сатқындық жасағаны үшін жазалады. Джон Малалас осы оқиғаны 265/6 жылға жатқызса да, оның баяндамасы оның шамамен 252/3 жылдары болғанын көрсетеді. Қазір Кириад пен Мариадтың бір адам екені қабылданды. Мүмкін, Кириад есімі арамей тіліндегі Мариад («Менің Раббым біледі») атауының грекше нұсқасы, онда КИРИ грекше КҮПИ («Раббым») сөзінің латынша транслитерациясы CYRI болып табылады. Бұл Historia Augusta-да айтылған Кириадты алдымен Цезарь, содан кейін Август еткен деген талапқа себеп болуы мүмкін, себебі KYPI екі мәртебенің иесі үшін де қолданылуы мүмкін. Кириадтың (немесе Мариадтың) Август деп жарияланғанына қатысты нумизматикалық және эпиграфикалық дәлелдер жоқ. Грольциус және Медиобарб жариялаған монеталар нумизматтар тарапынан жалған деп танылды.