Кіріспе

Бірінші бөлімшелер 1941 жылдың жазында Ұлыбританияда, ал бір жылдан кейін Солтүстік Африкада жабдықталды. 20 зеңбірек британдық және еркін француз батареяларын жабдықтады. Кейіннен ол Канада, Австралия, Оңтүстік Африка, Польша және Үндістан полктерін жарақтандырды, ал соғыстан кейін Жаңа Зеландия да қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы стандартты ұйымдастыру – 16 зеңбіректан тұратын полк, екі батареяға бөлінген. 5,5 дюймдік зеңбірек соғыстан кейін де қолданыста болды. Ол Корольдік артиллериясы Корея, Оңтүстік Арабия және Борнеодағы операцияларда қолданды. Үндістан армиясы Пәкістанға қарсы соғыста оны қолданған болуы мүмкін, ал 1999 жылғы Каргил соғысы кезінде Пәкістан армиясы Кашмир тауларында Үндістанға қарсы қолданды. Оңтүстік Африка Қорғаныс күштері оны Оңтүстік Африка шекаралық соғысының бастапқы кезеңдерінде, соның ішінде «Саванна» операциясында кеңінен пайдаланды, оны G2 деп атады. Қазіргі таңда Оңтүстік Африка армиясының резервінде шамамен 72 данасы сақтауда. Британдық соғыстан кейінгі қызметте ол BL 4,5 дюймдік орта далалық зеңбіректің орнын басты. 1950 жылдардың соңында 6 зеңбірек батареясы енгізілген кезде орта полк 18 зеңбірекке ие болды, ал әрбір далалық полктегі үшінші батарея 25 фунттық зеңбіректердің орнына 5,5 дюймдік зеңбіректермен жабдықталды. Ол Ұлыбританияның Аумақтық армия полктерінде 1980 жылға дейін, ал Австралияда M198 зеңбірегімен алмастырылғанға дейін, шамамен 1984 жылға дейін қолданылды. Ұлыбританияда 5,5 дюймдік зеңбіректерді FH 70 155 мм буксирленетін гаубицасы алмастырды, ол L121 ретінде қолданылды. Ұлыбританиядағы соңғы 5,5 дюймдік оқтар 1995 жылы атылды. Қолданылу кезінде 5,5 дюймдік зеңбіректер көбінесе AEC Matador артиллериялық тракторымен буксирленді. 1950 жылдардан бастап британдық қызметте 5,5 дюймдік зеңбіректер әдетте AEC Militant Mk 1 6x6 жүк көлігімен, кейіннен FV 1103 Leyland Martian 6x6 орташа артиллериялық тракторымен буксирленді. Барлық 5,5 дюймдік зеңбіректер Ұлыбританияда өндірілген. Соғысқа дейін қыркүйек желтоқсан 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 3 2 177 221 908 295 73

Сипаттама

5,5 дюймдік артиллериялық қарудың төрт модификациясы болды, бірақ қызметке тек үшеуі, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін төртеуі енді, ал айырмашылықтар шамалы болды. Көліктің екі модификациясы болды, олардың арасындағы ең басты айырмашылық – дәнекерлеудің көбірек қолданылуы және бұрандалы қосылыстардың азайтылуы. Көліктері Ordnance BL 4,5 дюймдік Mark 2 көлігімен бірдей болды. Оқ атар кезде қарудың дөңгелектері тікелей жерге тигізілді. Қарудың салмағы туралы мәліметтер әртүрлі: Иэн Хогг «атқылау кезіндегі жалпы салмағы» деп көрсетсе, Найджел Эванс «негізгі салмағы» 5,3 белгісіз «тонна» дейді, ал АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі нұсқаулығында басқа мәлімет келтірілген.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде PL құлыптары мен AC сырғыма қораптары (оқ-дәріні іске қосу үшін мылтық калибрлі түтікшелерді пайдаланып, тұғырдың төменгі және беттік бөліктеріне бекітілетін құрылғы) 0,5 дюймдік (12,7 мм) түтікшелерден 0,303 дюймдік (7,7 мм) түтікшелерді пайдаланатын PK құлыптары мен Y сырғыма қораптарымен ауыстырылды. Оқ ату үшін бір адам жеткілікті болды және Проберт үлгісіндегі калибрленген нысана қолданылды. Бастапқыда No 7 нысанасы қолданылса, кейіннен ол No 9 нысанасымен ауыстырылды. 1960 жылдары нысаналар градустар, минуттар және ярдтардан мильдер мен метрлерге ауыстырылды. Антитанк телескопы болған жоқ. Соғыстың соңына қарай дөңгелектер қазықтың деңгейінен жоғары көтерілгенде жоғарғы тіркелімді (көлбеу бұрышпен) атуға мүмкіндік беретін нысана адаптері енгізілді. Қарулы топтың құрамында 10 адам болды.

Қару-жарақ

Бастапқыда 5,5 дюймдік зеңбірек екі доңғалақтағы төрт зарядты пайдаланып оқ атып, максималды бастапқы жылдамдығы және максималды ұшу қашықтығын қамтамасыз етті. 1944 жылы Charge Super-мен бірге жаңа оқ енгізілді, ол максималды бастапқы жылдамдығы және ұшу қашықтығын қамтамасыз етті. Жаңа, жеңіл оқтың құрамында көбірек жарылғыш зат болды және ол ескі, ауыр оқты біртіндеп ығыстырды. Жоғары жарылғыш оқтардан басқа, салмағы және түсті түтін шығаратын химиялық оқтардың бірнеше түрі болды; сондай-ақ түсті ракеталар жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тек жарылғыш оқтар қолданылды. Зеңбірек үшін бронебойғыш (AP) оқ болған жоқ, бірақ төтенше жағдайда зеңбірекшілерге соққылық қысқышты алып тастау және бронебойғыш оқтардың орнына сақтандырылмаған жарылғыш оқты ату туралы үйретілді. Стандартты жарылғыш оқтың қысқышы No 117 болды, ол 1920 жылы енгізіліп, 1960 жылға дейін қолданылды. 1944 жылдың соңында T100 жақындық қысқышы қолжетімді болды.

Нұсқалар

Ұлыбританияда екі өздігінен жүретін нұсқасы прототип деңгейіне жеткенімен, ешқайсысы да қаруға қойылған жоқ. Біріншісі 1945 жылы "Крестонос" танкіден 17 фунттық танкіге қарсы зеңбіректерді буксирлеу үшін жасалған "Крестонос" зеңбірек тартқышын (gun tractor) пайдаланды. Бұл мұнарасы жоқ, казематы да жоқ конструкция болды. Екіншісі, FV3805, 1950 жылдары "Сентурион" танк шассиін пайдаланды, зеңбірек толық жабық казематта барбетке орнатылды. Шасси кері бұрылып, жабық ұрыс бөлімі артқа, ал бұрын артта болған қозғалтқыш алға орналастырылды. Екі прототип салынды, олардың біреуі сақталған және қайта жаңартылуда.

Австралия

Форт Литон әскери мұражайы, Брисбен. Ұлттық әскери көлік мұражайы Эдинбург, Оңтүстік Австралия.

Франция

Ароманш-ле-Бен, Нормандия – Деба́ркемент мұражайы. Ранвилл, Нормандия – Мемориал Пегас. Фалез – Соғыстағы бейбіт тұрғындар ескерткіші.

Үндістан

Пуна қаласындағы Оңтүстік командалық ауруханасы. Насик жолындағы артиллерия полкі мұражайы.

Италия

Казерма "Чезаре Батисти", Меран қаласында.

Намибия

Намибия армиясының 4-артиллерия бригадасы әлі де артиллериялық қаруларын қолданыста ұстап тұр.

Нидерланды

Оверлун соғыс мұражайы.

Жаңа Зеландия

Ұлттық армия мұражайы, Вайоуру.

Ұлыбритания

Патшалық артиллерия мұражайы. Шропшир полкінің мұражайы, Шрусбери қамалы. Қорғаныс министрлігі Донингтон және Телфордқа жақын айналымда орналасқан үш зеңбірек. Императорлық соғыс мұражайы, Даксфорд. 47-ші Корольдік артиллерия полкінің Ларкхилл гарнизонының сыртында. 203 (Элсвик) Корольдік артиллерия батареясының Блайт, Нортумберленд гарнизонының сыртында. Ньюхейвен бекінісі.