Иннвиертель – Австрияның Жоғарғы Австрия аймағындағы тарихи аймақ. Инн өзенінің оңтүстік-шығысында орналасқан, Браунау, Рид және Шердинг аудандарын қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үстіңгі Австрияның дәстүрлі аймағы, Инн ауданы, Швейцария.
Traditional region of Upper Austria
the Inn District, Switzerland
Иннвиертель (неміс тілінде "Инн кварталы" деген мағынаны білдіреді; ресми түрде Иннкрейс деп аталады) – Инн өзенінің оңтүстік-шығысында орналасқан дәстүрлі Австрия аймағы. Ол Жоғарғы Австрияның батыс бөлігін құрайды және Германияның Бавария штатымен шекаралас. Иннвиертель – Жоғарғы Австрияның төрт дәстүрлі "кварталының" бірі, ал қалғандары – Хаусруквиертель, Мюльвиертель және Траунвиертель. Иннвиертель Жоғарғы Австрияның солтүстік-батыс кварталы болып табылады және Бранау-ам-Инн, Рид-им-Иннкрейс және Шердинг аудандарын қамтиды. 1868 жылы әкімшілік аудандар құрылғаннан бері Жоғарғы Австриядағы кварталдар заңдық негізге ие емес және тек аймақтық атаулар болып саналады. Ескі кварталдарға негізделген Габсбург монархиясының ([[Крайс (Габсбург монархиясы)])] округтері ескірген. Жоғарғы Австрияның қалған бөлігінен айырмашылығы, аймақтың көп бөлігі 1779 жылғы Тешен шартына дейін Бавария герцогтығының және кейіннен Бавария курфюрсттығының құрамында болды. Бұл – Альпі тауларының етегінде орналасқан, құнарлы, тығыз бейіттелген, жазықтан төбелі ландшафт. Ол Сальцах, Инн, Дунай өзендері мен Хаузерк төбелері арасында жатыр. Иннвиертельдің ауданы шамамен 2250 км² құрайды, ал халқы 218 мыңнан аспайды. Ауданы және халқы бойынша ең ірі қала – Бранау-ам-Инн, онда 17 438 тұрғын тұрады, одан кейін Рид-им-Иннкрейс (12 209) келеді. 5 216 тұрғыны бар Шердинг қаласы барокколық орталықтарымен танымал туристік орталық болып табылады.
The Innviertel (literally German for "Inn Quarter"; officially called the Innkreis; ) is a traditional Austrian region southeast of the Inn river. It forms the western part of the state of Upper Austria and borders the German state of Bavaria. The Innviertel is one of the four traditional "quarters" of Upper Austria, the others being Hausruckviertel, Mühlviertel, and Traunviertel. The Innviertel is the northwestern quarter of Upper Austria and includes the districts Braunau am Inn, Ried im Innkreis and Schärding. Since the formation of the political districts in 1868, the quarters in Upper Austria no longer have a legal basis and are purely regional names. The older Habsburg districts ([[Kreis (Habsburg monarchy)), which were still based on the old quarters, were superseded. Unlike the rest of Upper Austria, most of the area was part of Duchy and, later, Electorate of Bavaria until the 1779 Treaty of Teschen. It is a fertile, densely populated, flat to hilly landscape that is part of the Alpine foothills and lies between the rivers Salzach, Inn, Danube and the Hausruck hills. The Innviertel covers an area of around 2250 km2 and its population is just under 218,000. The largest city in the Innviertel in terms of area and inhabitants is Braunau am Inn with 17,438 inhabitants, followed by Ried im Innkreis (12,209). The town of Schärding with 5,216 inhabitants is well known as a tourist centre because of its baroque town centre.
Атауы
Иннвиерль атауы 1779 жылы Австрия құрамына енгеннен кейін пайда болды. Оған дейін ол Баварияның бір бөлігі болды және Иннбайерн ("Инн Бавариясы") деп аталды. 1779 жылы аймақ Австрияға, атап айтқанда, «Энс үстіндегі Австрия» Архгерцогтігіне (қазіргі Жоғарғы Австрия штатының алдағысы) қосылғанда, жаңадан алынған аймақ бастапқыда «Бесінші тоқсан» (Fünfte Viertel) деп аталды, себебі Архгерцогтік бұрын төрт тоқсанға бөлінген еді. Тек тарихи Мюльвиертельдің қазіргі Мюльвиертельге бірігуінен кейін ғана бұл аймақ Иннвиертель деп белгілі болды.
The name Innviertel for the region dates from after its incorporation into Austria in 1779; before then, it was part of Bavaria and its name was Innbaiern ("Inn Bavaria"). In 1779, when the region was incorporated into Austria – specifically into the Archduchy of Österreich ob der Enns ("Austria above the Enns"), the precursor of today's state of Upper Austria – the newly acquired area was initially referred to as the Fünfte Viertel ("Fifth Quarter") as the Archduchy had been previously divided into four quarters. It was only after the amalgamation of the historical Mühlviertel and into the modern Mühlviertel that the area became known as the Innviertel.
География
Квартал Австрияның Schärding, Ried im Innkreis және Braunau am Inn саяси округтерінде орналасқан. Иннвиерттегі ірі қалаларға Braunau am Inn, Ried im Innkreis және Schärding, сондай-ақ Mattighofen және Altheim кіреді. Альпі тауларының етегінде жатқан ауылдық Иннвиертель аймағы шамамен аумақты құрайды және кең Инн аңғарынан – ол көбінесе тегіс және құнарлы – және шығысқа қарай іргелес төбелі ландшафттан тұрады, солтүстігінде гранитке, ал оңтүстігінде көмірге бай.
The quarter spans the Austrian political districts of Schärding, Ried im Innkreis and Braunau am Inn. Major towns in Innviertel include the district capitals Braunau am Inn, Ried im Innkreis and Schärding as well as Mattighofen and Altheim. Located within the Alpine foothills, the rural Innviertel is approximately in area and comprises the broad Inn valley, which is largely flat and fertile, and the adjacent undulating landscape in the east, which is rich in granite in the north and coal.
Бавария: орта ғасырлар мен қазіргі заман
VI ғасырдан бастап Иннвиерттельдің көп бөлігі, Рансхофен және Маттигофендегі герцогтік соттарымен бірге, Баварияның неміс герцогтығының Маттиггау аймағының құрамына кірді, ал солтүстік бөлігі Роттах Гауына (аумағына) қарасты. 1507 жылы Иннбайерн Бургхаузенге қосылды, оның соттары Уайлдшутта (Маттигофен аудандық сотымен біріктірілді), Бранау, Мауэркирхен, Фридбург, Шердинг және Ридте орналасты. 1506 жылы Мондзе аймағы Габсбургтерге Оңтүстік Баварияда бұрын басып алынды. Бургхаузен қаласынан басқарылатын Инн өзенінен бері жатқан жерлер ғасырлар бойы екі маңызды міндет атқарды: стратегиялық тұрғыдан Австрияның аркгерцогтығына қарсы шығыс қорғаныс шебі ретінде, экономикалық тұрғыдан – егін өндіруге арналған егістік жерлер ретінде. 1705–1706 жылдардағы Габсбург императоры Иосиф I-нің басып алуына қарсы Бавария көтерілісі кезінде Бранау қысқа ғана өмір сүрген Бавария Мемлекеттік Қорғаныс Конгресінің (1705 жылдың желтоқсаны) немесе «Бранау Парламентінің» орны болды, ол империялық Габсбургтердің үстемдігіне қарсы көтеріліс шақыруға шақырды. Бұл Киелі Рим империясында парламенттік жүйенің алғашқы мысалы болды.
From the 6th century, most of the Innviertel, with its ducal courts at Ranshofen and Mattighofen, was part of the Mattiggau region of the German stem duchy of Bavaria, the northern part belonging to the Rottach[[Gau (territory). In 1507, Innbaiern became part of the of Burghausen with its courts at Wildshut (merged with the Mattighofen District Court), Braunau, Mauerkirchen, Friedburg, Schärding and Ried. The Mondsee area in south Bavaria was lost to the Habsburgs as early as 1506. Administered from the town of Burghausen, the lands beyond the Inn river for centuries had two important roles: strategically as an eastern defence line against the rising Archduchy of Austria, and economically as arable land for crop farming. During the Bavarian uprising of 1705–1706 against the occupation by the Habsburg Emperor Joseph I, Braunau was the seat of the short lived Bavarian State Defence Congress (December 1705), or "Braunau Parliament", which called for a revolt against imperial Habsburg oppression. This was an early occurrence of a parliamentary system in the Holy Roman Empire.
Габсбургтер дәуірі: Тешен келісім-шарты мен Вена конгрессі
Бавария мұрагерлік соғысынан кейін ғана аймақ Бавария сайлау округінен бөлінді. Соғыстың себебі баласыз бавариялық сайлаушы Максимилиан III Иосифтің (1745–1777 жж.) қайтысы болды. Ол қайтыс болғаннан кейін Виттельсбах әулетінің бавариялық тармағы тоқтап қалды. Орталық Еуропаның бірнеше мемлекеті мұраның бір бөлігіне талап етті, олардың ішінде Австрия Төменгі Бавария және Жоғарғы Пфальц аймақтарын беруді талап етіп, ең алдымен көзге түсті. Бавария мұрагерлік соғысын аяқтаған Тешен шартының ратификациясымен Иннвиертель 1779 жылы Жоғарғы Австрияның құрамына кірді. 1809 жылғы Шёнбрунн шартының нәтижесінде Бавария 1810 жылы Иннвиертельді қайта иеленді. Ол Баварияның Төменгі Дунай округіне Hausruckviertel аймақтарымен бірге қосылды. 1811 жылы осы аймақтағы приходтар Линц діни округінен бөлініп, Пассау епископтығына қарастырылды. Тек Мюнхен шарты бойынша Бавария Корольдігі 1816 жылдың 1 мамырында Иннвиертель және басқа да аймақтарды Австрия империясына берді. 1816 жылдың 1 шілдесінде Линц діни округі де Пассау епископтығынан тиісті аумақтарды қайта алды.
Only after the War of the Bavarian Succession was the area separated from the Electorate of Bavaria. The trigger for the war was the death of the childless Bavarian elector, Maximilian III Joseph (1745–1777). On his death the Bavarian line of the Wittelsbachs died out. A number of Central European powers laid claim to parts of the inheritance, including, first and foremost, Austria with its demands for the cession of Lower Bavaria and the Upper Palatinate. With the ratification of the Treaty of Teschen, which ended the War of the Bavarian Succession, the Innviertel became part of Upper Austria in 1779. Thanks to the Treaty of Schönbrunn in 1809, Bavaria took possession of the Innviertel again in 1810. It was assigned to the Bavarian Lower Danube Circle together with parts of the Hausruckviertel. In 1811, the parishes in this area were separated from the Diocese of Linz and assigned to the Bishopric of Passau. Only under the Munich Treaty did the Kingdom of Bavaria finally cede the Innviertel and other areas to the Empire of Austria on 1 May 1816. On 1 July 1816, the Diocese of Linz also took over the corresponding areas again from the Bishopric of Passau.
Тіл және бавариялық мұра
Саяси деңгейде жаңа аумақты Land ob der Enns ("Эмстердің үстіне жер", қазіргі Жоғарғы Австрия) құрамына қосу бірқатар шаралармен жүзеге асырылды: корольдік бавариялық шенеуніктер адалдық ант берді және Иннвиертель дворяндары жаңа егеменге құрмет көрсетті. Әкімшілік интеграция одан да қиын болды, оны барон Франц Ксавер Поккенштейнер фон Вольфенбахтың басшылығымен жеке "Аймақтық іске асыру комиссиясы" (Landes Einrichtungskommission) жүзеге асырды, себебі Иннвиертель бұрын әкімшілік бірлік болмаған, ол Бургхаузеннен, әлі де Баварияның қарамағында басқарылатын. 1795 жылы император Иосиф II жаңа шіркеу және мектеп ережелерін енгізген кезде, Санкт-Георген приходының тұрғындары жасырын жиналыстарда қол жинады. Сыра қайнатушыларды жабылуға мәжбүр еткен жоғарырақ алкоголь салығы да халықтың наразылығын тудырды. Сондықтан Иннбайерн тұрғындары жаңа жағдайға риза болмады және "Бавариялық болып өлгенің артық, императорлық құлдыраудан сақтану!" (Lieber bayrisch sterben als kaiserlich verderben!) деген ұран ұзақ уақыт бойы қолданыста болды. Тілдік жағынан, австриялық стандартты сөздіктің кеңінен қабылдануына қарамастан, Иннвиертельде Баварияның батыс-орталық диалектісінің ерекшеліктері сақталды; олар негізінен аймаққа тән көптеген дауыстық ерекшеліктерден тұрады (мысалы, Иннвиертельде сүт сөзі "Milli" немесе "Muich" деп аталады, ал Австрияның қалған бөлігінде көбінесе "Müch" деп аталады), бұл ерекшелік бүгінге дейін сақталған (Бавария тілімен салыстырыңыз). Батысқа қарай тіл біртіндеп Баварияның батыс-орталық диалектілеріне өтеді. Қалалар архитектурасында, Сальцах стиліндегі үйлердің әдемі безендірілген қасбеттері бавариялық дәстүрді еске салады.
At the political level, the incorporation of the new territory into the Land ob der Enns ("Land above the Ems", now Upper Austria) was carried through with a series of measures: oaths of allegiance were sworn by royal Bavarian officials and homage was paid by the Innviertel nobility to the new sovereign. More difficult was administrative integration, which was carried out by a separate "Regional Implementation Commission" (Landes Einrichtungskommission) under the direction of Baron Franz Xaver Pockensteiner von Wolffenbach, since the Innviertel had not been an administrative unit until then, but had been administered from Burghausen which was still Bavarian. When the reforms by Emperor Joseph II were intensified by the introduction of new church and school rules in 1795, the population in the parish of St. Georgen gathered signatures at secret gatherings. The higher drinks taxes, which forced breweries to close, also aroused the resentment of the population. So the residents of Innbaiern were not very content with their new situation and the cry "Better to die Bavarian than suffer imperial ruin!" (Lieber bayrisch sterben als kaiserlich verderben!) was in circulation for a long time. Linguistically, despite the extensive adoption of Austrian standard vocabulary, the dialect characteristics of West Central Bavarian were retained in the Innviertel; which mainly consist of a large number of vocalization features typical of the region (e. g. the word milk, in the Innviertel referred to as Milli or Muich, is mostly known as Müch in the rest of Austria), has survived to this day (compare Bavarian language). In the west the language changes gradually over into the West Central Bavarian dialects. In the architecture of the towns, the colourfully decorated house facades of the Inn Salzach Style are reminiscent of the Bavarian tradition.
Өңірлік көрмелер
Баварияның Жоғарғы Австрия аймақтық көрмесінің біріншісі 2004 жылы Пасау, Асбах, Райхерсберг және Шердинг қалаларында өтті.
The first Bavarian Upper Austrian regional exhibition took place in 2004 in Passau, Asbach, Reichersberg and Schärding.
Жоғарғы Австрияның қалған бөлігімен қарым-қатынастар
Иннвиертель 1705 және 1706 жылдары Австрияның оккупациясына қарсы баварлық көтерілістің орталығы болды. Бірақ 1779 жылы Австрияға қосылғаннан кейін, одан кеңірек қарсылық тумады. Мысалы, Франц Стелцхамер өзінің «Dá Soldatnvödá» прозалық туындысы арқылы өзара ұлттық сезімді дамытуға ықпал етті және Иннвиертельден болғанымен, 19 ғасырда Жоғарғы Австрияның «ұлттық ақыны» деп есептелді. Дегенмен, 20 ғасырға дейін Иннвиертельдік топтар мен «Ландлерлер» («Ландл» – Хаусруквиертель немесе жалпы Жоғарғы Австрияны білдіретін термин) арасында жас шаруалар клубтары деңгейінде (Иннвиертлер Зехе) пікір келіспеушіліктер болды. Сол кезден бері, «Wenn d’ Innviertler keman, hoasts umirucka!» («Иннвиертельдіктер келсе, үйге қайту керек!») сияқты жергілікті мақалдар мен соғыс жариялаулар пайда болды. Соңғы жылдары туризм саласы сияқты институционалдық деңгейде де, Грискирхен ауданынан Иннвиертельге, одан шығысқа қарай Линц штатының астанасына дейін белгілі бір жергілікті бәсекелестік пайда болды. Бұл көбінесе спорттық жарыстарда және Иннвиертельдің Жоғарғы Австрияның орталық аймақтарымен салыстырғандағы кемшіліктері туралы саяси және қоғамдық пікірталастарда көрінеді, бұл кейде жергілікті БАҚ-та басым болады. Осы саяси даулардың бірі – жоғары Иннвиертель (Браунау ауданы және Рид ауданының оңтүстік-батыс бөліктері) Зальцбург қаласына дейінгі нашар дамыған жол байланысы болды. Дегенмен, Вена-Линц-Мюнхен бағыты маңызды көлік арнасы болып табылады. Төменгі Иннвиертельдің (Шердинг ауданы, Рид ауданының солтүстік-шығыс бөліктері) қалалық орталығы ретінде Пассау маңызды рөл атқарады. Иннвиертельдің дербестігі туралы түсінік «астаналық қалалар туралы пікірталс» арқылы көрінеді, ол 2009 жылғы сайлау науқаны кезінде Рид қаласының мэрі Альберт Ортиг бастады, ол Ридті Иннвиертельдің астанасы деп жариялап, Браунау саясаткерлерін наразылыққа итерді. Осының барлығына қарамастан, Иннвиертель тұрғындары бүгінде өз аймағына Жоғарғы Австрияның қалған бөліктерінен гөрі әлдеқайда жақын сезінеді. Олар, Дунаймен шектесетін Мюльвиертельден басқа, географиялық тұрғыдан қазіргі аудан шекараларынан белгілі бір дәрежеде алшақтап кеткен.
The Innviertel was the centre of the violent Bavarian uprising against the Austrian occupation in 1705 and 1706. However, after its transfer to Austria in 1779, no broader resistance formed. For example, Franz Stelzhamer promoted mutual nationality in his prosaic work “Dá Soldatnvödá” and was considered an Upper Austrian "national poet" from the 19th century even though he came from the Innviertel. Nonetheless, up to the 20th century there were disputes between groups from Innviertel and so called "Landlers" ("Landl" is a term for the Hausruckviertel or for Upper Austria in general) at the level of the young farmers' clubs (Innviertler Zeche). From that time, locally recognised sayings and declarations of war stem such as Wenn d’ Innviertler keman, hoasts umirucka! ("When the Innviertel folk come, it's time to go home!"). A certain local rivalry has emerged in the last few years, even in institutional circles such as in the tourist sector, from the Grieskirchen district to the Innviertel and, further east, to the state capital of Linz. It is primarily expressed in sporting competitions and political and public debates about the disadvantages of the Innviertel compared to the more central regions of Upper Austria, which at times dominate reporting in the local media. One of those political points of contention for years has been the inadequately developed road link to the nearby city of Salzburg to which the upper Innviertel (Braunau district and the southwestern parts of Ried district) is oriented. Nevertheless, the Vienna Linz Munich link is an important transport route. As the urban centre of the lower Innviertel (Schärding District, northeastern parts of Ried district), Passau plays a major role. A perceived independence of the Innviertel is also reflected in the "capital city debate", which was kicked off by the Mayor of Ried, Albert Ortig, during the 2009 election campaign and in which he declared the town of Ried to be the capital of the Innviertel and thus provoked the politicians of Braunau. Despite all of those circumstances, the inhabitants of the Innviertel identify far more with their region today than those in the remaining quarters of Upper Austria. They, with the exception of the Mühlviertel, which is bordered by the Danube, deviate to some extent geographically from the modern district boundaries.
Демография
Бүгінде Иннвиертте қалаларында, ауылдарында және шағын елді мекендерінде шамамен 215 000 адам тұрады. Оның баварлық тамырлары жергілікті неміс диалектісі – Иннвиертлериш арқылы көрінеді, ол көршілес Төменгі Баварияда қолданылатын тілдерге ұқсас, Батыс Орталық австро-бавариялық түрі.
Today the Innviertel has about 215,000 people in its towns, villages and hamlets. Its Bavarian roots show in the local German dialect, Innviertlerisch, a Western Central Austro Bavarian variant similar to the languages spoken in adjacent Lower Bavaria.