Кіріспе

Сахле Дэнгел (Ge'ez: ሣህለ ድንግል; 1778 – 11 ақпан 1855) – 1832 жылдан 11 ақпан 1855 жылға дейін Эфиопия императоры қызметін уақыт-уақыт атқарды, бұл Земене Месафинт кезеңінің соңына таяу мазды. Ол көбінесе номиналды билеуші болды, ал нақты билік Йеджудың Рас Али II-сінің қолында болды.

Өмірбаян

Сахле Денгель – император Фасилидтің кіші ұлының ұрпағы болған Гебре Месайдың ұлы. 1833 жылы Гондар астанасына келген Эдуард Руппель сол кезде императордың «қалыпты жағдайдағы эфиопиялықтан да аз табысы болды, ал Тиграй, Шева және Амхараның ірі княздары үздіксіз қақтығыстар мен қан төгілуді тоқтатуға шамалары келмеді» деді. Рас Али Сахле Денгельді таққа отырғызғанда, Азазо дін қызметкерлері оның діни сенімдерін бекітпеді және Рас Алиді оны биліктен алып тастауға көндірді; Сахле Денгель Зенгайға жіберілді. Рас Али Тана көлінің солтүстік-шығысындағы Митраха аралынан Гебре Крестосты қайтартып, оны император етіп тағайындады. Бірақ Гебре Крестос үш айдан кейін қайтыс болды, ал Сахле Денгель Тагур деген ауылда Рас Алимен кездесіп, оны тағы да император етуге көндірді (1832 жылғы қазан). Осы шамада Эгвале Анбеса таққа талапкер екенін жариялады; Сахле Денгель оның басын кесіп, Адабабайдағы ағашқа іліп қойды. Рас Кинфу қайтыс болғаннан кейін, адамдар Годжамдағы оның жерлерін иелену үшін күресті. Ақырында Менен Либен Амеде Ченти Бер шайқасында (1839 жылғы қазан) жеңіске жетіп, Кинфудың туысы Вальда Теклені жеңіп, тұтқынға алды. Одан көп ұзамай ол 1840 жылғы 29 тамызда күйеуі Иоанн III пайдасына Сахле Денгельді тақтан түсірді. Алайда Иоанн III өзінің қарсыласы Убе Хайле Марямды жақтауы арқылы Рас Алиді ренжітті, ал Рас Али 1841 жылғы қазанда Сахле Денгельді қайтадан император етіп бекітті. Сахле Денгель 1848 жылы Гошу Зевде Гондарға кірген кезде әлі де император болды және оған Рас атағы берілді. Иоанн III шамамен 1850 жылы таққа қайта оралды, бірақ 1851 жылы тағы да тақтан түсірілді, ал Сахле Денгель үшінші рет император болды. Дегенмен Иоанн III өзінің талабынан бас тартқан жоқ; Теводрос II Эфиопияны біріктіріп, өзін император деп жариялағанға дейін, бөлінген мемлекеттің әртүрлі бөліктері олардың біреуін император деп мойындады. III Иоанн II Теводрос II-нің таққа отыруын қабылдады – бұл маңызды жайт.

Халықаралық қатынастар

Сале Денгел билігі болмаса да, өзінің атағы мен мөрін пайдаланып, Эфиопиядан тыс шенеуніктерге хат жазды. Қолда бар хаттардың ішінде 1848 жылғы сәуірде Сэмюэл Гобатқа жіберілген хаттар бар. Ол сол кезде Иерусалимнің англикандық епископы болған еді. Олар Дар-эс-Сұлтан монастырының иелігін эфиопиялық қауымға қайтару үшін оның көмегін сұрайды. Оның аты Антуан д'Аббадидің 18 мамыр 1839 жылы Генри Палмерстон виконтына жеткізген хатта бірнеше қол қойғандардың бірі ретінде кездеседі. Аталған хатта Виктория патшайымынан Мысыр билеушісі Мұхаммед Алиге күштерін кері шақыруды сұрау талап етілген. Ол күштер сол кезде Эфиопияны қиратып, Гондар қаласына қауіп төндіріп жатқан еді.