Кіріспе

Артур Андерсен ЛЛП АҚШ-қа қарсы, 544 U. S. 696 (2005), – АҚШ Жоғарғы Сотының ісі, онда Сот бірауыздан Артур Андерсен бухгалтерлік фирмасының әділетке кедергі келтіргені және Енронның алаяқтық әрекеттері мен одан кейінгі құлдырауына қатысы бар екені туралы айыптауын күштен шығарды. Сот қазылар алқасына берілген нұсқаулар Артур Андерсенге тағылған қылмыстың заңдық ережесін дұрыс түсіндірмегенін анықтады. Айыптау күштен шығарылғаннан кейін де Артур Андерсеннің беделіне келтірілген зиян оның қайтадан тиімді бизнес ретінде жұмыс істеуіне мүмкіндік бермеді.

Өмірбаян

Энрон құлаған кезде, Энронның бухгалтерлік фирмасы Артур Андерсен өз қызметкерлеріне, Андерсен басшылары Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясымен (SEC) тергеуге түсуге дайын екенін білгеннен кейін, Энронға қатысты құжаттарды жоюды бұйырды. 2002 жылдың 6 наурызында Артур Андерсен ЖШС-ге қарсы, Техастың оңтүстік округінің АҚШ округтік сотында, Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясының ресми іс жүргізуіне кедергі келтіргені үшін қылмыстық іс қозғалды. Қылмыстық іс Майкл Чертофф жүргізді, ол кейіннен президент Джордж Буш тарапынан Ішкі қауіпсіздік министрі болып тағайындалды. 15 маусымда алқабилер Артур Андерсенді кінәлі деп тапты. Федералды ережелерге сәйкес, қылмыстық істе сотталған адамдарға мемлекеттік компанияларды аудиттеуге рұқсат берілмейді, сондықтан Андерсен 31 тамызда CPA лицензиясын тапсырды, бұл фирманы АҚШ-тағы қызметінен шығарды. Андерсен АҚШ-тың 5-ші округтік апелляциялық сотына шағым түсірді. Бесінші округтік сот аудандық соттың шешімін күшінде қалдырды. Андерсен Жоғарғы Сотқа кассациялық шағым беру туралы өтініш білдірді, ол қабылданды. Дау мәселесі – алқабилерге Андерсен тағылған айып бойынша заң дұрыс түсіндірілген-түсіндірілмегендігі болды. Олар (b)(2)(A) және (B) тармақтары бойынша айыпталды, ол "біліп-білмей, сыбайлас жемқорлықпен басқа адамды" "ресми іс жүргізуде" пайдалану үшін құжаттарды "жасыруға" немесе "өзгертуге" итермелеуді қылмыс деп есептейді. Артур Андерсен алқабилерге берілген нұсқаулардың дұрыс емес деп санайтын. Алқабилерге, "егер өтініш беруші өз әрекеттерінің заңды екеніне шын ниетпен сенсе де, сот оны кінәлі деп тағайындауы мүмкін" делінген. Жоғарғы Сот мұны дұрыс емес деп шешті. Оларға тағылған айыптамада "біліп-білмей, сыбайлас жемқорлықпен көндіру" деген тіл қолданылған. Артур Андерсеннің басшылары өз қызметкерлеріне Энронға қатысты файлдарды жоюды бұйырды, бірақ бұл әрекеттер олардың құжаттарды сақтау саясатына сәйкес келеді. Егер құжаттарды сақтау саясаты белгілі бір ақпаратты, тіпті үкіметтен де, құпия ұстау үшін жасалған болса, Артур Андерсен өз қызметкерлерін осы ақпаратты құпия ұстауға сыбайлас жемқорлықпен итермелемеген.

Соттың пікірі

Жоғарғы соттың бірауыздан қабылдаған шешімімен Артур Андерсеннің айыпталуы күштен шығарылды. Бас судья Уильям Ренквист сот атынан пікір жазып, барлық судьялар оған қосылды. Соттың пікірінше, берілген нұсқаулар Андерсенді компания заң бұзғанын білгенін немесе құжаттарды жоюға тыйым салған ресми сот отырысына қатысы бар екенін дәлелдемей-ақ айыптауға мүмкіндік берді. Ренквист жазғандай, нұсқаулардың өте тұйық болғандықтан, "олар кінәлі екенін түсіну сезімін жеткізе алмады". "Шындығында, нұсқаулардың қаншалық аз кінәлілік талап еткені таң қалдырады". Ренквисттің пікірі үкіметтің "заңсыз әсер ету" анықтамасына да күмәнмен қарады – заң бұзушылықтың білместен жасалған әрекеттеріне қатысты ықпал ету. "Тек қана қателік жасағанын білген адамдар ғана 'біліп-біліп, заңсыз әрекетке итермелейді' деуге болады", - деп жазды ол.