Тан әскерінің сардары Ли Цзин

Кіріспе

Қытай Тан әулетінің генералы (571–649)

Ли Цзинь (571 – 2 шілде 649), әдепті аты Яоши, өлімінен кейін Вэйдің герцогы Цзиньву (сонымен қатар Вэй герцогы деп те аталады) деп аталатын, Қытайдың әскери генералы, стратегі және жазушы болды. 630 жылы Ли Цзинь Жейли хан бастаған Гөктүрктерді, бар болғаны 3000 атты әскермен күтпеген шабуыл жасап жеңіп, Тан империясына Гөктүрктерді бағындырып, оларды Тан империясының қарауысына өткізді. Ли Цзинь мен Ли Шицзи ертедегі Танның ең көрнекті екі генералы саналады. 621 жылдың күзінде император Гаодзу Ли Сяогонгқа, Ли Цзиньді көмекші етіп, Сяо Сяньнің Лян мемлекетіне қарсы ірі шабуыл жасауды тапсырды. Ли Юань және басқа генералдар Тянь Шикан және Чжоу Фамин басқа бағыттарда шабуыл жасады. Сол кезде Янцзы өзенінің суы жоғары көтеріліп, жылдам ағып жатты. Көптеген офицерлер науқанды кейінге қалдыруды ұсынғанда, Ли Цзинь Ли Сяогонгқа жылдам судың Сяо Сяньнің астанасы Цзянлинге (江陵, қазіргі Цзиньчжоу, Хубэй) күтпеген шабуыл жасауға қолайлы мүмкіндік екенін айтты. Ли Сяогонг Лян генералы Вэнь Шихонгты жеңгеннен кейін Цзянлинді қоршауға алып, Сяо Сяньнің қалған аумақтағы әскерлермен байланысын үзіп тастады. Ли Цзинь олар тұтқындаған Лян кемелерін Янцзы өзенімен жүзіп жіберуді ұсынды, соның арқасында Цзянлинге келе жатқан Лян күштері қаланың құлағанын ойлап жаңылысты. Сяо, көмекші күштердің бірнеше күн қашықтықта екенін білмей, Ли Сяогонгқа бағынды. Ли Цзинь мен Сяоның кеңесшісі Цэн Вэнбеннің ұсынысы бойынша Ли Сяогонг Лян генералдарына тонау мен жазалауға қатысты тыйым салды. Цзянлиннің құлағаны туралы хабарды естіген Лян провинциялары көп ұзамай Танға мойынсұнды. Ли Сяогонг Сяоны Чанъанға жеткізді, онда император Гаодзу оны өлімге кесті. Осы жетістіктері үшін Ли Цзинь Юнкан герцогы болды. Кейіннен император Гаодзу Ли Цзиньге қазіргі Гуандун мен Гуанси аймағын, Сяо Сянь мен тағы бір бүлікші билеуші, Чу императоры Лин Шихонды Танға бағындыру үшін оңтүстікке баруды тапсырды. Ли Цзинь Гуй префектурасына (桂州, қазіргі Гуйлин, Гуанси) жетіп, аймақтың бірнеше ірі соғыс басшыларын, соның ішінде Фэн Ань, Ли Гуанду және Нин Чжэнчжанды Танға бағындыруға көндірді. Кейін Ли Цзинь Гуй префектурасының коменданты болды. 623 жылдың күзінде Тан генералы Фу Гонгши, қуатты генерал Ли Фувейдің орынбасары ретінде қызмет еткен Ву патшасы төменгі Янцзы аймағының әскери губернаторы ретінде, Ли Фувей Чанъанда болған кезде Тан билігіне қарсы көтеріліп, өзін Сун императоры деп жариялады. Император Гаодзу Ли Сяогонгқа Фуға шабуыл жасауды тапсырды, тағы да Ли Цзинь Ли Сяогонгтың көмекшісі болды, сонымен қатар басқа генералдар Хуан Цзюньхан және Ли Шицзиді Фуға басқа бағыттан шабуыл жасауға жіберді. Ли Сяогонг пен Ли Цзинь Янцзы өзенімен жүзіп, Сун генералдарына бірнеше шайқаста шабуыл жасап, жеңіске жетті. Фу генералдарына Фэн Хуэйлиан және Чэн Даньши Бованг тауында (博望山, қазіргі Мааньшань, Анхуй) позиция алуға бұйрық берді, Фэн мен Ченге Ли Сяогонгпен ұрыспауға, бірақ оны тозуға нұсқау берді. Алайда Ли Сяогонг Ли Цзиньнің ұсынысы бойынша олардың азық-түлік жолын кесіп тастады. Фэн мен Ченнің азық-түлігі бітіп қалғанда, олар Ли Сяогонгқа қарсы шықты. Кейбір офицерлердің Фенг пен Ченді айналып өтіп, Сун астанасы Даньянға (丹楊, қазіргі Нанкин, Цзянсу) тікелей шабуыл жасауы туралы ұсыныстарына қарсы Ли Сяогонг, Ли Цзиньдің ұсынысымен, Фэн мен Ченге қарсы шықты. Алғашқы жеңілістерден кейін, Фэн мен Ченді тереңдеп, содан кейін Ли Фувейдің бағынышты генералы Кан Ленгтің көмегімен оларды шешуші түрде жеңіп, шабуылға алды. Жеңіс алғаннан кейін Ли Сяогонг пен Ли Цзинь Даньянға шабуыл жасады. Фу қорқып, Даньяннан шығысқа қашып кетті, бірақ жергілікті халық оны тұтқындап, Даньянға жеткізді. Император Гаодзу Ли Цзиньді мақтап: "Ли Цзинь – Сяо мен Фу үшін өлімге душар ететін дерт. Хан Синь, Бай Ци, Вэй Цин, Хоу Кубинг сияқтылар да одан артық бола ма?" Кейіннен Ли Сяогонг аймақты басқаруға тағайындалды, ал Ли Цзинь оның көмекшісі болды. Ли Цзинь сол аймақтағы қантөгістерге көп жыл толғаннан кейін, аймақты бейбіт етуге үлкен үлес қосты деп айтылады. 625 жылы Шығыс Тужуе Тайюанға шабуыл жасады, ал Ли Цзинь солтүстікке қарай шығыс Тужуеге қарсы тұру үшін әскерлерін бастап кетті. Басқа Тан генералдарының барлығы Шығыс Туджуе күштерінен жеңілді, бірақ Ли Цзинь өз әскерлерін сақтай алды. 626 жылы Шығыс Тужуе қайтадан шабуылға шыққанда Ли Цзинь Линь префектурасының...

Li Jing (571 – July 2, 649), courtesy name Yaoshi, posthumously known as Duke Jingwu of Wei (also spelled as Duke of Wey), was a Chinese military general, strategist, and writer who lived in the early Tang dynasty and was most active during the reign of Emperor Taizong. In 630, Li Jing defeated the Göktürks, led by Jieli Khan, with just 3,000 cavalry soldiers in a surprise attack, allowing the Tang Empire to subjugate the Göktürks and reduce them to the status of a vassal under the Tang Empire. Li Jing and Li Shiji are considered the two most prominent early Tang generals. In fall 621, Emperor Gaozu commissioned Li Xiaogong, with Li Jing as his assistant, to launch a major attack on Xiao Xian's Liang state, with Li Yuàn and the other generals Tian Shikang (田世康) and Zhou Faming (周法明) attacking on other fronts. At that time, the Yangtze River had a high water level and was flowing rapidly. While many officers under him suggested delaying the campaign, Li Jing suggested to Li Xiaogong that the rapid water was a good opportunity to launch a surprise attack on Xiao Xian's capital Jiangling (江陵, in modern Jingzhou, Hubei). After defeating the Liang general Wen Shihong (文士弘), Li Xiaogong put Jiangling under siege, cutting off Xiao Xian's communications with the armies in the rest of his territory. Li Jing suggested floating the Liang ships that they captured down the Yangtze, to confuse the approaching Liang relief forces into believing that Jiangling had fallen already. Xiao, not knowing that the relief forces were only a few days away, surrendered to Li Xiaogong. By the suggestion of Li Jing and Xiao's official Cen Wenben, who had persuaded Xiao to surrender, Li Xiaogong strictly prohibited pillaging and retribution against Liang generals. The Liang provinces, upon hearing the news of Jiangling's fall, soon largely submitted to Tang. Li Xiaogong delivered Xiao to Chang'an, where Emperor Gaozu executed him. For his accomplishments, Li Jing was created the Duke of Yongkang. Subsequently, Emperor Gaozu commissioned Li Jing to head south to persuade the modern Guangdong and Guangxi region, which had submitted to Xiao Xian and another rebel ruler, Lin Shihong the Emperor of Chu, to submit to Tang. Li Jing advanced to Gui Prefecture (桂州, roughly modern Guilin, Guangxi) and was able to persuade several of the most major warlords of the region, including Feng Ang (馮盎), Li Guangdu (李光度), and Ning Zhenzhang (甯真長) to submit to Tang. Subsequently, Li Jing was made the commandant at Gui Prefecture. In fall 623, the Tang general Fu Gongshi, who had served as the deputy of the powerful general Li Fuwei the Prince of Wu as the military governor of the lower Yangtze region, rebelled against Tang rule while Li Fuwei was at Chang'an, declaring himself the Emperor of Song. Emperor Gaozu commissioned Li Xiaogong to attack Fu, again making Li Jing Li Xiaogong's assistant, and also sending other generals Huang Junhan (黃君漢) and Li Shiji to attack Fu from other fronts. Li Xiaogong and Li Jing sailed down the Yangtze, attacking and defeating the Song generals at multiple battles. Fu ordered his generals Feng Huiliang (馮慧亮) and Chen Dangshi (陳當世) to take up position at Mount Bowang (博望山, in modern Ma'anshan, Anhui, preparing for the assault, instructing Feng and Chen not to engage Li Xiaogong, but to wear him down. However, Li Xiaogong, under Li Jing's suggestion, cut off their supply route, and when Feng and Chen's food supplies ran low, they challenged Li Xiaogong. Against suggestions by some officers that he bypass Feng and Chen and attack the Song capital Danyang (丹楊, in modern Nanjing, Jiangsu) directly, Li Xiaogong, again with Li Jing's suggestion, confronted Feng and Chen, initially using the weaker segment of his forces to battle Feng and Chen and, after initial losses, draw Feng and Chen in deeper, and then attacked them, defeating them decisively, with the aid of Li Fuwei's subordinate general Kan Leng (闞稜). After the victory, Li Xiaogong and Li Jing attacked Danyang. Fu, in fear, abandoned Danyang and fled east, but was captured by the local men and delivered to Danyang. Emperor Gaozu, praising Li Jing, made the comment: "Li Jing is the fatal illness for Xiao and Fu. How could even Han Xin, Bai Qi, Wei Qing, or Huo Qubing exceed him?" Subsequently, Li Xiaogong was put in charge of the region, and Li Jing served as his assistant. it was said that Li Jing contributed much in pacifying the region after the region had seen much bloodshed for years. In 625, Eastern Tujue attacked Taiyuan, and Li Jing led some of his troops north to resist Eastern Tujue. It was said that all of the other Tang generals were defeated by Eastern Tujue forces, but Li Jing was able to preserve his troops. In 626, when Eastern Tujue attacked again, Li Jing was made the commandant at Ling Prefecture (靈州, roughly modern Yinchuan, Ningxia), and he tried to cut off Eastern Tujue's return path, although soon Tang and Eastern Tujue made peace. It was said that at this time that Li Shimin, then engaged in an intense rivalry with his older brother Li Jiancheng the Crown Prince and fearing that Li Jiancheng might be intending to kill him, solicited advice from Li Jing and Li Shiji, and both refused to speak on the matter, drawing respect from Li Shimin for their unwillingness to be involved in an internecine struggle. In 626, Li Shimin set a show down for Li Jiancheng and another brother, Li Yuanji the Prince of Qi at Xuanwu Gate, killing them, and then effectively forced Emperor Gaozu to create him crown prince and then pass the throne to him (as Emperor Taizong).

Ли Цзиньге тиесілі еңбектер

Тан әулетінің ең көрнекті генералдары мен стратегияларының бірі ретінде Ли Цзинь өмірінде жеңіліс көрмеді және әскери доктриналар туралы бірнеше кітап жазды. Оның көптеген еңбектері бүгінге дейін сақталмағанмен, олардың үзінділері Қытайдың тарихи саяси жүйесі туралы энциклопедиялық жинақ – "Тундянь"-да келтірілген. Қытайдың жеті әскери классикасының бірі – "Вэй герцогы Ли Тан императоры Тайцзонға сұрақтары мен жауаптары" (唐太宗李衛公問對 /唐太宗李卫公问对, Táng Tàizōng Lǐ Wèigōng Wènduì) Ли Цзинь мен император Тайцзон арасындағы стратегия, саясат және тактика туралы болжамды әңгімелер жинағы. Олар Сунь Цзыдің "Соғыс өнері" еңбегін, Чжугэ Лянның стратегиялық кітабын және "Мэн Дэдің жаңа кітабын" сынады. Бұл еңбек Ли Цзиньге жатқызылады, алайда көптеген қазіргі ғалымдар оның авторлығына күмән келтіреді, себебі "Ескі Тан кітабында" да, "Жаңа Тан кітабында" да Ли Цзиньнің өмірбаянында осы еңбек туралы ешқандай мәлімет жоқ.

Ли Цзин көркем әдебиетте

Ли Цзинь көптеген қытай халық ертегілері мен романдарында кездеседі. Оның көптеген аңыздары Тайпин Гуанжи (太平廣記) деп аталатын, Сун әулеті кезінде жинақталған әңгімелер жинағына жазылған. Мысалы, Цин әулетінің авторы Чу Ренхо (褚人獲) жазған «Суй мен Танның романсы» (隋唐演義) романында Лидің рөлі айқын көрінеді. Дегенмен, Лидің ең көрнекті бейнеленген романы – ресми Ду Гуантинг (杜光庭) жазған, кейінгі Тан әулетінің қысқа әңгімесі «Жолақты сақалды адамның өмірбаяны» (虬髯客傳), онда Ли, оның әйелі саналатын Чжан Чучен (張出塵) және Лиге әскери стратегияларды үйреткен, тек «Жолақты сақалды адам» деп танылатын амбициялы адам – басты үш кейіпкер ретінде бейнеленген. Лидің өміріне арналған ойдан туған әңгімелердің ешқайсысының нақты негізі бар екеніне дәлел жоқ. «Фэншен Ии» романында да Ли Цзинь есімді маңызды кейіпкер бар, ол шынымен де нақты Лидің жеке ерекшеліктерінің бірнешеуін алған, бірақ «Фэншен Ии» аңызға толы Шан әулетінің соңында, тарихи Ли Цзиньнен 2000 жылдан астам бұрын орын алғандықтан, ол сол адамды білдірмейді.