Кіріспе
Хуляодағы шайқас (немесе Сишуй шайқасы, 汜水之戰) – Суйден Тан әулетіне ауысу кезінде Цзэн және Хэбэйдегі Сия мемлекеттеріне қарсы Танның шешуші жеңісі. Бұл шайқас Луоян-Хуляо жорығы аясында 621 жылдың 28 мамырында болды, онда Сяның билеушісі Дзю Цзяньде бастаған Ся әскері стратегиялық Хуляо асуында орналасқан принц Ли Шимин бастаған, одан аз санды Тан әскеріне шабуыл жасап жеңілді. Ли 620 жылдың тамыз айында Луоян-Хуляо жорығын бастады, шығысқа қарай жылдам шабуыл жасап, Люоян қаласындағы Цзэн билеушісі Ван Шичжунды қоршауға алды. Цзэннің қоршауды бұзу әрекеттері сәтсіз аяқталды, олар Сиядан көмек сұрады. 621 жылдың сәуір айында Дзю 100 000 – 120 000 сарбазды Ся әскерімен батысқа қарай бастап, қоршауды бұзуға тырысты. Бірақ Ли Шансидегі Танның негізгі күштеріне қайтудың орнына, қоршауды сақтап, Тан әскерінің бір бөлігін Хуляо асуына жіберіп, Сияның жолын тосқаулады. Бірнеше апта бойы беймәлім жағдай сақталды: Тан өз орналасқан жерінен шығып күресуден бас тартты, ал Сия Лидің қанатын айналып өтуге немесе шабуылдарын Шансиге қайта бағыттауға бармады. Ли мамыр айының соңында Тан атты әскерінің үлкен бөлігі кері шегініп бара жатқандай көрінді, осылайша жағдайды өзгертуге тырысты. 28 мамыр күні таңертең Сия ашық алаңда шайқасқа дайындалды. Тан күтіп тұрған Сия әскерінің төзімділігі мен бірлігін басты шайқасты кешіктіре отырып, әлсіретті. Түскі уақытта Тан атты әскерінің шабуылы Сияның ынтымағының жойылғандығына байланысты жалпы шабуылға ұласты. Сияның шегінуі нашар байланыс пен Тан атты әскерінің артынан және қанаттарынан шабуыл жасауы салдарынан жеңіліске ұшырады. Сияның жеңілісі және Дзюдің тұтқындалуы Цзэн мен Сияның Танға бас июына әкелді. Тан орталық жазықтарды бақылауға ие болды, бұл оған 628 жылы Қытайды толық жаулап алуға мүмкіндік берді.
621 battle in China
The Battle of Hulao, or Battle of Sishui (汜水之戰, Wade–Giles: Ssŭ Shui), was a decisive Tang victory over the rival Zheng and Hebei based Xia polities during the transition from Sui to Tang. The battle took place during the Luoyang–Hulao campaign on 28 May 621 when a Xia army – led by Dou Jiande, ruler of Xia – was defeated attacking a smaller Tang army – led by Prince Li Shimin – entrenched at the strategic Hulao Pass. Li launched the Luoyang–Hulao campaign in August 620, attacking eastwards and quickly besieging Wang Shichong, ruler of Zheng, in Luoyang. Zheng attempts to break the siege failed, and they appealed to Xia for help. In April 621, Dou led a Xia army of 100,000–120,000 troops westward to break the siege. Instead of retreating back to the Tang heartland in Shanxi, Li maintained the siege and took a small part of the Tang army further east to the Hulao Pass to block the Xia. A stalemate ensued for a few weeks; the Tang refused to fight outside of their positions, and the Xia refused to outflank Li or redirect their offensive to Shanxi. Li broke the stalemate at the end of May by feinting the departure of a large part of the Tang cavalry. On the morning of 28 May, the Xia issued a challenge by arraying for battle in the open. The Tang sapped the endurance and unit cohesion of the waiting Xia by delaying the main action. A Tang cavalry probe at noon developed into a general attack as Xia cohesion collapsed. The Xia retreat, disrupted by poor communications and Tang cavalry in the rear and flanks, turned into a rout. The Xia defeat and Dou's capture led to the surrender of both Zheng and Xia to Tang. Tang emerged with control over the central plains, a dominant position from which it completed conquering China in 628.
Өмірбаян
Суй әулетінің екінші императоры Янның билігінің соңғы жылдарында әулеттің беделі төмендеді: Корей мемлекетін бағындыруға жасалған ұзақ және нәтижесіз әрекеттердің ауыр материалдық және адамдық шығындары, табиғи апаттармен қатар провинциялардағы тәртіпсіздікке әкелді, ал әскери жеңілістер императордың провинциялық губернаторлар арасындағы беделін және заңдылығын ("Көк мұрасы") құлатты. Ян Кореяға жасаған жорықтарына толыққанды берілді, жағдайдың қырлығын түсінген кезде кеш болды: 616 жылы көтерілістер тарағанда ол Солтүстік Қытайды тастап, Цзяндуға көшті, онда 618 жылы қаза тапқанша қалды. Янның кетуінен кейін жергілікті әкімдер мен саялылар билікті өз қолдарына алуға тырысты. Тоғыз маңызды талапкер пайда болды, кейбіреулері императорлық атаққа таласты, ал басқалары уақытша "герцог" және "патша" сияқты қарапайым атақтармен қанағаттанды. Ең жақсы жағдайда болған талапкерлердің бірі – Ли Юань, Тан герцогы және солтүстік-батыстағы Тайюаньның губернаторы (қазіргі Шанси). Суй әулетімен туысқандық байланысы бар ақсүйек отбасының мүшесі және мансабында жетістіктерге жеткен Ли Юань таққа лайықты үміткер болды. Оның провинциясы табиғи қорғаныспен жақсы қамтамасыз етілген, халық әскерилендірілген және императорлық астаналар Дасинчен (Чанъань) мен Луоянға жақын орналасқан. 617 жылдың күзінде Ли Юань және оның ұлдары Ли Шимин мен Ли Цзяньчэн әскерлерін оңтүстікке бастап кетті. 9 қарашада Ли Юаньның әскері Чанъаньды басып алып, олардың жолын торуға тырысқан Суй әскерлерін жеңді. Ли Юань императорлық таққа күшті үміткер ретінде бекітілді, ал 618 жылдың 16 маусымында өзін Тан әулетінің бірінші императоры деп жариялады. 618-620 жылдары талантты Ли Шимин басқаратын Тан әулеті солтүстік-батыстағы қарсыластарын жойып, Шансиді басып алған Лю Вуджоудың шабуылын тойтарды, бірақ олар солтүстік-шығыс жазығын және қазіргі Хэбэй мен Хэнань провинцияларын бағындыруы керек болды, бұл тарихшы Говард Дж. Уэшлердің айтуынша, жаңа әулеттің "аймақтық режим болып қала ма, әлде елді өз билігіне бағындыра ала ма" деген мәселені шешетін еді. 620 жылдың басына қарай бұл аймақта екі ірі режим орнады. Хэнаньды Луоянға негізделген Ван Шичжун басқарды, ол бұрынғы Суй генералы және Яньши шайқасында көтерілісші Ли Миді жеңіп, оның әскері мен аумақтарын сіңіріп алғаннан кейін өзін Чжэн әулетінің бірінші императоры деп жариялады. Хэбейді 611 жылы Суйға қарсы көтерілген Ду Цзяньде биледі. Ол Хэбэйдің оңтүстік-орталық бөлігіндегі Минчжоудағы базасынан Сары өзенге қарай билігін кеңейтіп, "Шя патшасы" атағын алды. Ван мен Тан сияқты ол да өз мемлекетін сақтау үшін бұрыннан бар Суй шенеуніктері мен әкімшілік жүйесін пайдаланды. 619 жылы Ду Ли Юаньның туысы Ли Шэнтонг басқарған Тан әскерін жеңіп, Сары өзеннің солтүстігіндегі олардың аумақтарын басып алды, ал Луояннан Ван жақында ғана Тан билігін мойындаған Сары өзеннің төменгі ағысындағы қалаларға үнемі қауіп төндірді. Дереккөздерде бұл екі адам өте әртүрлі тұлғалар ретінде бейнеленеді: Ду адал және аумағын кеңейтуде сақтық танытса, Ванның еріксіздігі мен әдепсіздігі көптеген жақтастарын наразылыққа түсірді, оның екі ең көрнекті генералы Цин Шубао мен Луо Шисин оны тастап, Танға қосылды. Тан Ванға қарсы шабуылдар жасады, оның әскерлерінің рухын төмендетіп, көптеген адамдары дезертирлік жасады. Ван өзінің генералдарының отбасыларын кепілге алып, олардың адалдығын қамтамасыз етуге және кез келген бұзушылық үшін туысқандық жаза қолдануға мәжбүр болды. Луоян қаласындағы сарайында 30 мыңға жуық адам дерлік тұтқынға алынса да, бұл әрекеттер оның режимін одан әрі әлсіретті.
Ли Шимин Луоян қаласында Ван Шичонгты қоршап алады
620 жылы тамыз айында Ли Шимин 50 мың сарбазбен Шансиден Луоянға қарай жорық бастады. Тан әмірінің стратегиялық мақсаты – Сары өзен аңғарын теңізге дейін жаулап алу, солтүстіктегі қарсыластың билігіндегі аймақтарды (атап айтқанда Ду Цзяньде) оңтүстіктегі одақтастарынан бөліп тастау еді. Бұл Хуай өзені маңындағы көтерілісші Ду Фувейдің Тан билігін мойындауынан кейін маңызды болды. Ли Шиминнің Шэньчжоудан бастаған жорығы жылдам өрбіді. Ван ашық шайқасқа түсуден қорқып, Луоян қабырғаларының артында қалды, сондықтан қарсылық аз болды. Қыркүйек айында Тан әскері қала төңірегінде бекініс лагерьлерін құрастыра бастады. Ванның империяны бөлісу туралы келісім ұсыныстарын Ли Шимин қабылдамады. Екі жақ та Луоян маңында шайқасып, қалаға келіп жатқан керуендерді қорғауға немесе тоқтатуға тырысты. Тан отрядтары оңтүстікке, шығысқа және солтүстікке ілгерілеп, Хэнаньның орталық бөлігінің көп бөлігі Ванның билігінен шығып кетті. Жыл соңына қарай Ванның бақылауында тек алыс Сианян және Сючжоу қалалары ғана қалды, бірақ олар көмектесе алмады. Жақын жердегі Шаолин монастырының монахтары да Ли Шиминнің жағына шығып, Хуаньюань тауында Ван әскерінің бір бөлігін жеңіп, Ван Рензетті тұтқынға алды. Астанасында және оның төңірегіндегі аймақта оқшауланған Ван Шичжун үмітсіздікке бойдап, қаһарлы болды. 621 жылдың басында Тан қоршауын бұзуға екі рет әрекет жасады. Екі шайқас та қызыл қанға толы болды, бірақ Тан жеңіске жетті, бұл Ли Шиминнің 1000 қарулы атты әскерінің араласуының арқасында болды. Бұл әрекеттердің сәтсіздігі қоршаудың күшейіп, қалаға барлық жағынан шабуылдар жасау үшін қоршау машиналарын пайдалануға әкелді. Луоянға жабдық жеткізілім нашарлап, қыс пен көктемге дейін қоршау жалғасты. Наурыз айында адамдар тамақ іздеп топырақ қазып, күріш пен саздан жасалған нан жеп жүрді деген хабар тарады. Бұл азаптан ешкім – тіпті жоғары лауазымды шенеуніктер де құтыла алмады. Ванның сарайында 30 мың тұтқынның оннан да азы тірі қалды. Дегенмен, Ван бағыну туралы кез келген ұсыныстан бас тартты және өзінің соңғы үмітін Ду Цзяньденің араласуына тіктеді, оған 620 жылдың соңында елшілер жіберген еді.
Доу Цзяньде батысқа қарай аттанады , Ли Шимин Хулаоны басып алады .
Луоянды қоршау кезінде Ду Цзяньде мен Тан келіссөздер жүргізді, бірақ олар нәтижесіз аяқталды: Ду Таннан туындаған қатерді елемеуге болмайтындығын түсінді, бірақ әлі толық жарылысқа дайын емес еді және 619 жылы тұтқындаған Тан ханшайымын босату сияқты келісімділік танытуға тырысты. Ванның өтініші оның сарайына жеткенде, Ду кеңесшісі Лю Биннің жағдайдың қауіп пен мүмкіндік екенін айтқан сөздеріне көнді. Егер Луоян түссе, Тан Дуға қарсы шығады, бірақ Ду араласып Луоянды құтқарса, әлсіреген Ванды құлату және Хэнаньды өзінің Ся мемлекетіне қосу оңай болады. Сондықтан Ду Луоян қоршауын жеңілдету үшін батысқа қарай жорыққа шығу үшін сәуір айына дейін күткен болуы мүмкін, осы уақытқа дейін Ванның жағдайы қиын тартысқа жеткен. Тан әскері Дудың қанатына Шаньсидегі базаларынан шабуыл жасауға тырысты, оның назарын аудару мақсатында, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Ду өзінің аумағын қорғау үшін жеткілікті күшке ие болды, сонымен қатар Ли Шиминьге қарсы жорық үшін үлкен әскер жинады. 10 ғасырлық «Тан кітабының ежелгі нұсқасы» мен 11 ғасырлық «Жиззи Тунцзянь» Дудың әскерінің құрамында 100 000 сарбаз болғанын көрсетеді, ал 8 ғасырлық «Тундиан» және «Тайцзун зун ши» (тек фрагменттері сақталған) еңбектері оның санын 120 000-ға дейін көтерген. Бұл көрсеткіштер шамадан тыс болғанымен, сол кездегі әскердің мөлшерімен салыстырылатындығын көрсетеді. Ся әскерімен бірге, сонымен қатар көліктік құралдар мен қайықтардан тұратын үлкен жабдықтау колоннасы да болды. Ся әскерінің жақындауы Луояндағы Тан әскерін қиын жағдайға түсірді: күшін күшейтуге ешқандай мүмкіндік болмады, ал Хэнаньдағы жақында басып алынған қалалардың адалдығы күмәнді болды. Луояндағы Ванның әскері мен Дудың әскері арасында қалған жағдайда апатқа ұшыруы мүмкін еді. Ли Шиминнің тәжірибелі және сақ генералдары қоршаудан бас тартып, батысқа Гуанчжунға қайтуды ұсынды, бірақ Тан ханзадасы олардың кеңесін тыңдамады, өйткені бұл Шығыс Қытайдың толығымен Ду Цзяньдеге берілуіне әкелер еді. Халық тығыз қоныстанған солтүстік-шығыс жазығын Дуға қалдыру оның билігін нығайтады және оңтүстікке қарай кеңейуге мүмкіндік береді, онда Ду Фувэй және басқа Тан клиенттері бағынуға мәжбүр болар еді. Бұл империяның бірігуіне тосқауыл қоймасқа ғана емес, сонымен қатар Тан режимін қауіпке тікелей ұшыратады. Қазіргі заманғы зерттеушісі К. П. Фитцджеральд бұл шешімді «өміріндегі ең маңызды әскери шешім» деп атады. Ли Шимин өзінің күштерінің бір бөлігімен Ся әскеріне қарсы тұруды жөн көрді, ал әскерінің көп бөлігін Луоянды қоршауды жалғастыруға қалдырды. Бұл тәуекелге толы қадам болды, өйткені жеңіліс Тан әскерінің негізгі бөлігін жоюға және Дудың Луоянды, Шансиді және Чанъаньді басып алуына жол ашуы мүмкін еді. Луоянды қоршауды кіші інісі Ли Юаньцзи мен генерал Куту Тунға тапсырып, Ли Шимин 3500 сарбазбен Хулао асуына баруға бел буды, ол Луоянның шығысына қарай 60 миль (97 км) қашықтықта орналасқан. Ол асуды 22 сәуірде басып алды, оның күшін жергілікті қаланың гарнизоны күшейтті, бірақ Тан әскерінің ең жақсы әскерлерінің бірі болғанымен, олардың саны 10 000-нан аспады. Хулао асуы Сишуй өзенінің шатқалынан пайда болды. Екі жағалауында да тік жарлар мен төбелер орналасқан, оңтүстікке қарай Сун тауларына дейін көтерілген, ол стратегиялық маңызы зор болды, өйткені Сары өзеннің оңтүстік жағалауындағы шығыс-батыс жолы осы асу арқылы өтетін. ХХ ғасырдың басында осы аймаққа сапар шеккен Фитцджеральд бұл «қытайлық термопиль» деп аталатын жерді былай сипаттады:
Хулао мен Доу Цзяньдедің дилеммасында қарама-қарсылық
Доу Цзянде әскері Хулаоға жеткенде, Ли Шимин қарсылас әскері сан жағынан басым болғандықтан өз әскерінің рухын көтеру үшін батыл шабуыл жасады. Ол тек 500 атты әскермен өзеннен өтіп, Ся лагеріне бет алды. Ли Шимин күштің көп бөлігін тыңға жасырып, тек төрт-бес серігімен жолға шықты. Ся әскері шабуылға келгенде, Ли Шимин дәл тиген садақ атып, бірнеше жауынгерін құлатты, оларды қашықтап, алдын ала дайындаған тұзаққа қарай жетеледі. Нәтижесінде Ся 300-ден астам әскерін жоғалтты, ал бірқатар жоғары шенді офицерлер тұтқынға алынды. Ли Шимин осы жетістігінен кейін Доуға хат жіберіп, оны өзінің бағыныштысы ретінде қарастырып, аймақты тастауды талап етті. Доу жауап ретінде Сишуй қаласына шабуыл жасады, бірақ қала мен оның артындағы батыс биіктіктерін Тан әскері берік ұстады. Содан кейін Доу өз әскерін Банжуда, өзеннен шығысқа қарай 16 шақырым жердегі жазықта орналастырды. Келесі апталарда ол Хулаоға бірнеше рет жорық жасап, шайқасқа шақырды. Алайда Ли Шимин өзінің қуатты қорғаныс позициясында қалуға дайын болды, себебі оның аз санды әскері Ся әскерін оңай ұстап тұра алатын. Тан ханзадасы уақыттың өзіне жәрдем ететінін білді, өйткені соғыс созылған сайын Луоян гарнизоны аштыққа ұшырап, қарсылық таныту мүмкіндігі азайды. Гарнизон қарсылық танытуын тоқтатқанда, ол Тан әскерінің бар күшімен шабуылға шыға алатын еді. Уақыт өте келе Ся әскерінің де жағдайы нашарлады. Ся әскері жабдықтау баржаларын өзен ағысына қарсы тартқызуға мәжбүр болды, ал Тан әскеріне керісінше, өзен ағысы көмектесті. Сонымен қатар, Ся армиясының үлкен саны оны ұстаудың өзі Ся қазынасын сарқып жіберді. Хулаоға жақын төбелер арқылы басқа да жолдар болды, бірақ олар кішкентайрақ және оларды қорғау да оңай болды. Ся армиясының мөлшерін ескере отырып, Доу үшін жалғыз балама – Тан әскерін толығымен айналып өту болды, яғни Сары өзенді солтүстікке қарай кесіп өту немесе оңтүстікке қарай Хуаньюань асуына бару. Шындығында, Доудың азаматтық шенеунігі Линг Цзин басқа стратегиялық тәсіл ұсынды: Ли Шиминмен кез келген қақтығыстан аулақ болу, Сары өзеннің солтүстік жағалауына өту және Шансидегі Танның орталықтарына шабуыл жасау, осылайша Танды әлсірету және оларды Люань қоршауын тоқтатуға мәжбүрлеу. Бұл жоспарды Доудың әйелі Леди Цао қолдады, бірақ Ся генералдарының қарсылығына байланысты қабылданбады. Бұл, көбінесе, әскери мамандардың "креслодағы генерал" санаған адамның ұсынысына деген немқұрайдылығына байланысты болды, бірақ кейбір деректер бұл қарсылықты Ван Шичхоңның елшісінің кейбір Ся генералдарына жасаған өтініштері мен парасына байланысты деп санайды, олар Доудың Люаньға көмектесуге бейімділігін сақтауды қалады. Әскери тарихшы Дэвид А. Графф Доудың Банжуда қалу шешімінде логистикалық мәселелердің маңызды рөл атқарғанын айтады, өйткені оның үлкен әскері Желтояу өзені мен оның каналдық желісіне жақын болуға толыққанды тәуелді болды. Сонымен қатар, Ся армиясының гетерогенді құрамы, оның құрамында Доудың соңғы жылдары жеңілген түрлі бүлікші басшыларының күштері болды, және олардың адалдығы күмәнді болды, Доудың әскерін бөліп, әртүрлі бөлімшелерді тәуелсіз тапсырмаларға жіберуіне кедергі келтірді.
Хулао асуының шайқасы
Бір ай өткен соң Тан ханзадасы қарсыласуға бел буды. Ли Шиминнің бұл әрекеті үшін себептері белгісіз; Графф «оның Доудың әскерлерінің рухы құлдыраған деп сенгені мүмкін, және ол Луаян құлағаннан кейін Хэбэйге қауіпсіз жерге қайтуға мүмкіндік бермеймін деген ойда болған шығар» немесе Луаянның күтпеген ұзақ қарсылығына ашуланғанын айтады. Сонымен қатар, Ли Шимин тактикалық жағдайдың ұсынып тұрған мүмкіндігін пайдаланып, Доуға қарсы күшті жеңіске жетіп, оның жерлерін Тан мемлекетіне жылдам қосып алуға ниеттенген. Жауды шайқасқа тарту үшін Ли Шимин өзінің атты әскерін Доудың жабдықтау жолдарына шабуыл жасауға жіберді, содан кейін өз күштерінің бір бөлігін, 1000 жылқымен Сары өзеннен өткізіп, оларды Шанси бағытындағы шабуылдан қорғану үшін жібергендей көрінді. Сол түні бұл әскерлер өзеннен қайтадан жасырын өтті. Доу бұл әрекетке сеніп, 28 мамыр күні таңертең әскерінің көп бөлігін Хулаоға қарсы жіберіп, әскерін Сишуй өзенінің шығыс жағалауында Тан әскеріне қарсы шайқасқа дайындады. Ли Шиминнің жоспары бойынша Тан әскерлері шайқасқа шығуға асықпады; олардың орнына, төбелердегі қорғаныс позицияларында қалып, Ся әскері шаршап, кері шегінетінін күтті. Содан кейін, Граффтың айтуынша, Тан «деморальданған және ұйымсыз Ся әскеріне шабуылдайтын еді». Бұл Ли Шиминнің әдеттегі жоспарына сәйкес келді, оны ол Лю Вуджоу және шығыс Ганьсу билеушісі Сюэ Ренгаоға қарсы жеңіске жеткенде қолданған болатын: Тан ханзадасы жауды алға жылжытып, олардың жабдықтау желілерін созып, оларға қарсы тұру үшін қолайлы, қорғанысқа ыңғайлы позицияны таңдады; ол тікелей қақтығыстан аулақ болды, керісінше қарсыласының жабдықтау жолдарына шабуылдар жасады, әлсіздік белгілерін немесе шегінудің басталуын күтті; содан кейін ол майданды жеңіске жеткізуді көздеп, шабуылға шықты, Граффтың сөзімен айтқанда, «аяусыз атты әскердің қуғынымен» оны пайдаланып, қарсыласының бүкіл режимін құлатуға ұмтылды. Тан әскерін ашық алаңға шығару үшін, онда оның басым күштері жеңіске жететініне сенген Ду, 300 атты әскерін Сишуй өзенінен өтіп, Ли Шиминге шабуыл жасауға шақырды. Тан ханзадасы өзінің жоспарына адал болуға тырысып, сонымен қатар Ду ұсынған кешіктіру үшін мүмкіндікті пайдаланып, тек 200 атты әскерін жіберді. Екі атты әскер арасындағы жекпе-жек біраз уақытқа созылды, бірақ екі жақ та өздерінің қатарларына қайтып келгенше шешілмеді. Бұдан басқа, Ся офицері мен Тан генералы Ючи Гон арасындағы шағын шайқас болды, бірақ екі әскер таңғы сағат 08:00-ден түске дейін өздерінің позицияларын сақтап тұрды, содан кейін Ся әскерлері шөлдегендік пен шаршау белгілерін көрсетті, солдаттар отырып немесе су әкелу үшін қатардан шықты. Ли Шимин бұл көріністі биік жерден байқады. Бұрынғы шабуылдан аттары қайтып келген және атты әскері толық күшпен болған Тан ханзадасы Ювен Шиджидің басшылығымен 300 атты шабуылға жіберді. Ли Шимин осы шабуылдан кейін деморальданған және таралған Ся әскерлерінің шатастыққа түскенін және біріккен қорғаныс ұйымдастыруға тырысқанын көргенде, Доудың сол қанатын оңтүстіктен бұру үшін көбірек атты әскерін жіберді. Тан шабуылына Дуның өзі де себепкер болды, ол сол кезде офицерлерімен кеңес өткізіп отырған. Әскері қиын жағдайға түскен Доу, өзеннен шығыс Сишуй аңғарының жартасына, жақсы қорғаныс позициясына әскерін қайтаруға бұйрық берді. Алайда, бүлікшілдіктің кең таралуы кезінде көптеген офицерлер өз адамдарына уақытында жете алмады, ал генералдар берген бұйрықтар жиі жауынгерлік қатарларға жетпеді. Ся әскерінде тәртіпсіздік күшейгенін көріп, Ли Шимин әскеріне Шыяға қарсы жалпы шабуыл жасауға бұйрық берді, өзінің қалған атты әскерінің басында шабуылға шықты. Ли Шиминнің 18 жасар туысы Ли Даосуань шайқастың осы кезеңінде ерекше көзге түсті, ол Ся қатары арқылы жүгіріп, олардың артқы жағына шықты, айналып, екінші жағына шықты және бұл ерлікті көп рет қайталап, соғыс соңында оның қаруынан сонша көп жебе шығып, қытай деректері оның сыртқы түрін қарақұйрыққа теңеді. Соңынан болған шайқас қанды болды, бірақ Ли Шимин мен оның атты әскерінің бір бөлігі Ся қатарын бұзып, шығыс жартасына жетіп, екі әскердің көз алдында Тан байрақтарын тіккенде шешілді. Мүмкін, Тан атты әскерінің келуіне байланысты, бұл оқиға Ся әскерінің толық құлдырауына себеп болды: Тан әскерлері мен шығыс жартастар арасында қамалып, 3000 Ся сарбазы далада немесе одан кейінгі қуғында қаза тапты, бірақ 50,000-нан астамы тұтқынға алынды, ал қалғандары айналадағы ауылдарға тарады. Олардың ішінде Доу Цзяньде де болды, ол Желтоқсан өзенінен өту жолын іздеп жүрген кезінде жараланып, жылқысынан құлап, тұтқынға түсті. Ся мемлекетінің жеңілісі толық болды: тек бірнеше жүз атты әскер ғана Ся астанасына жетті, ал олардың билеушісі тұтқынға алынғандықтан, қалған Ся әскерін қайта жинау мүмкіндігі жойылды.
Соңынан және әсері
Хулаодағы Тан жеңісі Луоянның да соңы болды: құтқару үмітінен айырылған Ван Шичжун 4 маусымда Ли Шимин тұтқынға алынған Доу Цзянде мен оның генералдарын қала қабырғаларының алдына көрсеткеннен кейін басылды. Ли Шимин алтын қару-жарақ киіп, жеңіс шеруінің басында Чанъанға кірді, одан кейін екі тұтқынға алынған қарсыластары мен олардың сарайлары, 25 генералы және 10 000 атты әскері еріп келді. Доудың әйелі мен жоғары лауазымды шенеуніктері Ся лагерінен қашып, Хэбэйде қауіпсіздікке жетуге тырысты. Бірақ, Доудың асырап алған ұлы басшылығымен күресуді жалғастырғысы келгендер болса да, көпшілігі, соның ішінде ықпалды Цы Шансинг, шайқастың нәтижесін Танның «Аспанның жарлығына» ие екендігінің белгісі деп қарады – құдайға берілген билеу құқығы. 10 маусымда Ся ресми түрде Танға бағынды, ал Доудың одақтасы Сюй Юаньланг және Ван Шичхоңның інісі Шибиан да келесі күндері солай істеді. Тан жеңілген қарсыластарына көбінесе мейірімділікпен қарағанмен, Доу Цзянде мен Ван Шичжун тез арада жойылды: Доу Чанъанға жіберілді, онда оған өлім жазасы берілді, ал Ванға Сычуаньда жер аударуға рұқсат берілді, бірақ ол сол жерге бара жолда өлтірілді. Дэвид Граффтың сөзіне қарағанда, Хулаодағы шайқас Суйдің құлауынан кейін болған азаматтық соғыстардың ең шешуші шайқасы болды, ал К. П. Фицджеральд оны «әлем тарихындағы шешуші шайқастардың бірі» деп санайды. Доу Цзянде мен Ван Шичжунды жеңіп, Тан екі ең күшті қарсыласын жойып, маңызды солтүстік-шығыс жазығын бақылауына алды, барлық бәсекелес топтарға қарсы даусыз үстемдікке ие болды және Тан билігімен Қытайды қайта біріктіруге мүмкіндік берді. Тан билігі әлі де Қытайдың барлық аймағын қамтып алмағандықтан, тағы бірнеше жыл бойы көтерілістер болды. Олардың ең маңыздысы 621 жылдың соңында Хэбэйдегі бұрынғы Ся шенеуніктері Доу Цзяндеге өлім жазасы берілгеніне наразылық білдіріп, Доудың атты әскерінің қолбасшысы Лю Хэта басшылығымен көтеріліс жасады. Дегенмен, азаматтық соғыстың бағыты Хулаода шешілді және көтерілісшілердің басшылары бірінен соң бірі жеңіліске ұшырады. Соңғысы, Шуфангтың Лян Шидусы 628 жылдың маусымында жеңілді, бұл азаматтық соғыстың аяқталуын білдірді. 629 жылдың соңында, енді Қытай императоры болған Ли Шимин, азаматтық соғыс кезінде болған жеті шайқастың орнында буддалық монастырлар салуға бұйрық берді. Императордың қақтығыстың салдарынан туған жіктерді емдеуге деген ниетін көрсететін әрекет ретінде, ол Хулао үшін «Шайқынуға толы теңдік ғибадатханасы» деген атты таңдады.