Суй әулетінің бірінші императоры Ян Цзянь

Кіріспе

Қытайдың Суй әулетінің алғашқы императоры (541–604) Ян Цзянь (楊堅), Суй әулетінің негізін қалаушы император. Суй императоры Вэнь (隋文帝; 21 шілде 541 – 13 тамыз 604), жеке аты Ян Цзянь (楊堅), Сянбейлік аты Пулиру Цзянь (普六茹堅), буддалық терминдерден алынған Нараяна деген лақап атымен де белгілі, Қытайдың Суй әулетінің негізін қалаушы және алғашқы императоры болды. Буддист болғандықтан, ол мемлекет бойынша буддизмнің таралуын ынталандырды. Ол Қытай тарихындағы ең маңызды императорлардың бірі саналады, 304 жылы Батыс Цзинь әулетінен Чэнь Хан және Хан Чжао әулеттерінің тәуелсіздігінен кейін ғасырлар бойы бөлініп кеткен Қытайды 589 жылы қайта біріктірді. Оның билігі тұсында Ұлы каналдың құрылысы басталды. Солтүстік Чжоу шенеунігі ретінде Ян Цзянь император Ву мен император Сюаньның тұсында ерекше көзге түсті. 580 жылы император Сюаньның қайтысынан кейін, ол әкесінің күйеуі ретінде регенттік билікке ие болды. Оған қарсылық көрсеткен генерал Ючи Цзюньді жеңгеннен кейін, ол тақты өзіне тартып алып, жаңа Суй әулетін құрды. Ян Цзянь – Сианьбейлер Лиу Сун әулетінен аймақты басып алғаннан кейін Солтүстік Қытайдың барлық аумағын басқарған алғашқы ханьдық билеуші (Лян императоры Вудың шамалы уақытқа болған қайта басып алуын есептемегенде). Жалпы айтқанда, император Вэньнің билігі – Хан әулетінен бері көрілмеген өркендеудің кезеңі болды. Экономикалық жағдай жақсарды, елде 50 жылға жететін азық-түлік қоры болды. Әскери күш те зор болды. Суй әулетінің билігінің басында солтүстікте Гөктүрктер, батыста тибет тайпалары, солтүстік-шығыста Гогурё және оңтүстікте Чампа (Линьи) қауіптері болды. Император Вэньнің билігінің соңына қарай Гөктүрктер шығыс және батыс қағанаттарына бөлінді, шығыс қағанаты Суй әулетіне номиналды түрде бағынды, сондай-ақ Гогурё да бағынды. Чампа жеңіліске ұшырады, бірақ толығымен басып алынбағандықтан, қауіптің көзі болып қалмады. Император Вэнь тек екі кәнизағы болғандығымен де әйгілі. Дәстүрлі тарихшылар мұны құжаттамағанмен, оның басқа да кәнизалары болуы мүмкін, бірақ ересек қытай императорлары арасында бұл көрсеткіш ең төменгі көрсеткіш болып табылады, тек Батыс Вэй императоры Фэй және Мин әулетінің Хунчжи императоры ғана одан да аз кәнизаққа ие болған. Император Вэнь әйелі, императрица Дугуды терең сыйлап, жақсы көріп, оның қайтысынан кейін 602 жылы ғана кәнизақтарымен қарым-қатынас жасаған болуы мүмкін.

First emperor of the Chinese Sui dynasty (541–604)
Yang Jian (楊堅), the founding emperor of the Sui dynasty

Emperor Wen of Sui (隋文帝; 21 July 541 – 13 August 604), personal name Yang Jian (楊堅), Xianbei name Puliuru Jian (普六茹堅), alias Narayana deriving from Buddhist terms, was the founder and the first emperor of the Chinese Sui dynasty. As a Buddhist, he encouraged the spread of Buddhism through the state. He is regarded as one of the most important emperors in Chinese history, reunifying China proper in 589 after centuries of division since the independence of the Cheng Han and Han Zhao dynasties from the Western Jin dynasty in 304. During his reign, the construction of the Grand Canal began. As a Northern Zhou official, Yang Jian served with apparent distinction during the reigns of the Emperor Wu and Emperor Xuan. When the erratic Emperor Xuan died in 580, Yang, as his father in law, seized power as regent. After defeating General Yuchi Jiong, who resisted him, he seized the throne for himself, establishing the new Sui dynasty. Yang Jian was the first ethnic Han ruler to control the entirety of North China after the Xianbei people conquered the region from the Liu Song dynasty (not counting the brief reconquest by Emperor Wu of Liang). Generally speaking, Emperor Wen's reign was a great period of prosperity, not seen since the Han dynasty. Economically, the nation prospered. It was said that there was enough food stored for 50 years. The military was also powerful. At the beginning of his reign, Sui faced the threat of the Göktürks in the north, neighbored Tibetan tribes in the west, Goguryeo in the northeast, and Champa (Linyi) in the south. By the end of Emperor Wen's reign, the Göktürks had split into an eastern and a western khaganate, the eastern one being nominally submissive to Sui, as was Goguryeo. Champa was defeated and, while not conquered, did not remain a threat. Emperor Wen is also famous for having only two concubines. Although he might have had additional concubines not documented by traditional historians, this is the fewest for an adult Chinese emperor, surpassed only by the monogamous Emperor Fei of Western Wei and the Hongzhi Emperor of Ming. Emperor Wen loved and respected his wife Empress Dugu deeply, and he might not have had sexual relations with his concubines until after her death in 602.

Ерте өмір

Ян Цзянь – бұрынғы таққа бөлініс кезеңінде пайда болған солтүстік-батыс Қытайдың әскери аристократиясының мүшесі еді және ол Шианьбей басшылығымен Солтүстік Чжоудың астында генерал қызметін атқарған. Ян Цзяньнің отбасы – Хан тегінен шыққан, бірақ ұрпақтан-ұрпаққа Сянбейлермен араласқан Хуннонгтың Ян кланы (弘農楊氏) болды. Ян Цзяньнің кланы Хан әулетінің генералы Ян Чжэньнен (楊楨) таратынын мәлімдеді. Ян Чжэньнің сегізінші буын ұрпағы Ян Сюань (楊鉉) Он алты патшалық кезеңінде Ян мемлекеті (Бұрынғы Ян немесе Кейінгі Ян) үшін округ әкімі болып қызмет етті, ал оның ұрпақтары кейіннен Солтүстік Вэй әулетіне қызмет етті. Ян Цзянь өзінің билігінің барлық кезеңінде Хан мәдениетін сақтауға ерекше мән берді. Ян Цзянь аристократтар мен жоғары шенеуніктердің ұлдарына арналған императорлық колледжде оқыды. 14 жасында Ювэнь Тайдың (宇文泰) әскерінде қызметке тағайындалды. 555 жылы Ян Чжунның (楊忠) еңбегінің арқасында Ян Цзянь бірнеше лауазым алды, соның ішінде Чэнцзи округінің герцогы (成紀縣公) атағы берілді. 557 жылы Дугу Синь (獨孤信) Ян Цзяньға әсер етіп, өзінің қызы – Императрица Дугу Циэлуо (獨孤伽羅)ны оған беріп, әйелі етті. Ол 16 жаста, ал қыз 13 жаста еді. Сол жылы Ювэнь Тайдың ұлы Солтүстік Чжоу императоры Мин таққа отырғаннан кейін Ян Цзянь ішкі істер министрінің орынбасары болып тағайындалды және оған Дасин округінің герцогы (大興郡公) деген жоғары атақ берілді. Кейіннен, император Миннің інісі император Вудың (武帝) тұсында Ян Цзянь әскери билікте одан да жоғары дәрежеге көтерілді. 568 жылы Ян Чжун қайтыс болғаннан кейін Суй герцогы атағын мұра етті. 573 жылы император Ву Ян Цзяньнің қызы Ян Лихуаны (楊麗華) өзінің ұлы Ювэнь Юнның (宇文雲) әйелі және ханшайымы етіп алды. Алайда, Ян Цзяньнің ерекше сыртқы келбеті император Вудың жақын адамдарының арасында күдік тудырды, олар Ян Цзяньнің опасыздық ойлары бар деп ойлады. Император Вудың інісі Ювэнь Сянь (宇文憲), Ци ханзадасы (齊王) және генерал Ван Гуй (王軌) император Вуға Ян Цзяньді өлтіруді ұсынды, бірақ император Ву оларға келіспеді. Бірақ Ян Цзянь бұл туралы естіген соң, қиындықтардан сақтану үшін өзінің қабілеттерін жасыруға тырысты. 575 жылға дейін ғана император Ву Ян Цзяньді Солтүстік Циға (北齊) қарсы үлкен науқанға қатыстырды. Ян Цзянь 576-577 жылдардағы науқанға да қатысты, нәтижесінде император Ву Солтүстік Циді жойып, оның аумағын басып алды. 578 жылы император Ву қайтыс болды, ал Ювэнь Юн император Сюань (宣帝) ретінде таққа отырды. Император Сюань дереу өзгермелі мінез-құлық таныта бастады, Ян Цзяньнің қызы – ханшайым Янға императорлық мәртебе берсе де, Ян Цзяньге күдікпен қарады, тіпті оны қорғаныс министрі етіп тағайындады. 579 жылы император Сюань тағын өзінің кіші ұлы Ювэнь Чжанға (宇文湛), оның кәнизағы Чжу Маньюэ (朱滿月) арқылы (император Цзин (靜帝) ретінде) тапсырды және зейнеткер император атанды ("Тяньюань императоры" (天元皇帝) сирек атағымен), бірақ императорлық билікті жүзеге асыруды жалғастырды. Бірде ол Ян Цзяньге күдікпен қарап, ханшайымына: "Мен сенің тайпаңды қырғынға ұшыратамын!" деді. Содан кейін ол Ян Цзяньді сарайға шақырып, егер оның сөздері қандай да бір уайымды білдірсе, оны өлтіруді бұйырды, бірақ Ян Цзянь ешқандай ерекше эмоцияларды көрсетпей келді және өлтіруден құтылды. Тағы бір жолы император Сюань Ян ханшайымына наразы болып, оған өзін-өзі өлтіруді бұйырды. Дугу әміршісі (獨孤皇后) мұны естігенде, ол император Сюаньға кешірім сұрап сарайға барды, және император Сюань ақырында ханшайым Янға кешірім берді.

Yang Jian was a member of the northwestern Chinese military aristocracy which had arisen during the previous period of division, and he had served as a general under the Xianbei led Northern Zhou. Yang Jian's family was the Yang clan of Hongnong (弘農楊氏), which had Han origins but had intermarried with the Xianbei for generations. Yang Jian's clan specifically claimed descent from the Han Dynasty general Yang Zhen. Yang Zhen's eighth generation descendant Yang Xuan (楊鉉) served as a commandery governor for a Yan state (Former Yan or Later Yan) during the Sixteen Kingdoms Period, and his descendants subsequently served the Northern Wei Dynasty. Yang Jian emphasized Han Chinese cultural identity throughout his reign. Yang Jian attended the imperial college for the sons of the nobility and high officials. When he was 14 years old, he was appointed to serve in the military under Yuwen Tai. In 555, on account of Yang Zhong's accomplishments, Yang Jian received several official ranks, including the title of the Duke of Chengji County (成紀縣公). In 557, Dugu Xin, impressed with Yang Jian, gave his daughter, Empress Dugu Qieluo, to Yang and made her his wife. He was 16, and she was 13. After Yuwen Tai's son Emperor Ming of Northern Zhou came to the throne later that year, Yang Jian was made the vice minister of internal affairs, and he was created the greater title of Duke of Daxing Commandery (大興郡公). Subsequently, during the reign of Emperor Ming's brother Emperor Wu, Yang Jian was further promoted in military authority. After Yang Zhong's death in 568, he inherited the title of Duke of Sui. In 573, Emperor Wu took Yang Jian's daughter Yang Lihua to be the wife and crown princess of his son Yuwen Yun the Crown Prince, and further honored Yang Jian. It was said that, however, that Yang Jian was so unusual in his appearance that some of Emperor Wu's close associates suspected Yang Jian of eventually harboring treasonous intent. Both Emperor Wu's brother Yuwen Xian the Prince of Qi and the general Wang Gui (王軌) were said to have suggested that Emperor Wu execute Yang Jian, but Emperor Wu resisted. Still, Yang Jian heard rumors and tried to hide his own talent to avoid trouble. It was not until 575 when Emperor Wu involved Yang Jian in a major campaign against rival Northern Qi. Yang Jian also participated in the 576–577 campaign that saw Emperor Wu being able to destroy Northern Qi and seize its territory. In 578, Emperor Wu died, and Yuwen Yun took the throne as Emperor Xuan. Emperor Xuan immediately began to show erratic behavior, and while he created Yang Jian's daughter Crown Princess Yang empress, he suspected Yang Jian deeply, although he made Yang Jian the minister of defense. In 579, Emperor Xuan passed the throne to his young son Yuwen Chan (by his concubine Consort Zhu Manyue) (as Emperor Jing) and became retired emperor (with the atypical title of "Emperor Tianyuan" (Tianyuan Huangdi), but continued to exercise imperial powers. On one occasion, he became so suspicious of Yang Jian that he stated to Empress Yang, "I will surely slaughter your clan!" He then summoned Yang Jian to the palace, with instructions to kill him if his expressions betrayed any worries, but Yang Jian arrived without showing any unusual emotions, and avoided being killed. On another occasion, Empress Yang displeased Emperor Xuan, and Emperor Xuan ordered her to commit suicide. When Duchess Dugu heard this, she went to the palace to beg Emperor Xuan's forgiveness, and Emperor Xuan eventually spared Empress Yang.

Регенттік

581 жылы жазда император Сюань Чэнь әулетін бағындыруды жоспарлағанда, Ян Цзяньды Ян провинциясына (揚州, қазіргі Луань, Анхуэй) Чэньге қарсы жорыққа дайындық үшін комендант етіп жіберді. Бірақ Ян Цзянь аттанатын уақытта император Сюань күрт ауырып қалды. Император Сюаньның жақын достары Лю Фан (劉昉) және Чжэн И (鄭譯), Янның досы болғандықтан, оны сарайға шақырып, регенттікке дайындады. Бұл император Сюаньның тағы бір жақын адамы Ян Чжиидің (顏之儀) император Сюаньның інісі Ювэнь Чжаоны (宇文招) регент етіп тағайындау ниетіне қарсы болды. Император Сюань көп ұзамай қайтыс болды, ал Чжэн мен Лю император Сюань атынан Янды регент етіп тағайындау туралы жарлық шығарды. Ян дереу астанадағы шенеуніктерді император Сюаньның ысырапты және қатыгез саясатын тоқтату арқылы қуантты, сондай-ақ өзі еңбекқорлық пен қарапайымдылық танытып, халыққа жақсы әсер етті. Ол Сиан провинциясының (相州, шамамен қазіргі Ханьдан, Хэбэй) коменданты Ючи Цзюнның (宇馳窘) ниетінен қорқып, оны астанаға шақырды. Бірақ Ючи бас тартты және Янның тақты басып алуға тырысып жатқанына сеніп, Сиан провинциясында Янға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Оған Сун провинциясының (勛州, шамамен қазіргі Сяоган, Хубэй) коменданты Сима Сяонан (司馬消難) және И провинциясының (roughly modern Chengdu, Sichuan) коменданты Ван Цян (王謙) қолдау көрсетті. Алайда, Ючи көтеріліске көшкеннен кейін 68 күн өткен соң, генерал Вэй Сяокуан Ючини жеңіп, ол өзін-өзі өлтірді. Ван да көп ұзамай жеңілді, ал Сима Чэнге қашты. Ян Цзянь Ючидің Йеченгтегі (Northern Qi's old capital) штабының өзіне қарсы оппозиция ошағы ретінде қайта пайдаланылуын болдырмау үшін Йеченгті қиратты. Ючи жорығы кезінде Ювэнь Сян (Yuwen Xian), Би ханзадасы, және Ювэнь Чжао (Yuwen Zhao) сияқты Чжоу ханзадалары Янға қастан жасауға тырысты, бірақ сәтті болмады. Жауап ретінде Ян Ювэнь Сянды, Ювэнь Чжаоны және Чжаоның кіші інісі Ювэнь Шенгті (宇文盛), Юэ ханзадасы, сондай-ақ олардың ұлдарын өлімге жіберді. Ючи жеңілгеннен кейін ол Ювэнь руын жаппай қырып салуды бастады. Ол сондай-ақ император Цзиннің шенін жылдам көтеруіне мүмкіндік берді және өзінің тегін Янға қайтарды. 581 жылдың басында оның шені Суй ханзадасы (隨王) болып көтерілді. 581 жылдың көктемінде ол император Цзинге тақты тапсыруға мәжбүр етті, осылайша Солтүстік Чжоу әулеті құлап, Суй әулеті құрылды, ол император Вэнь ретінде таққа отырды. (Оның "Суй" деген жаңа әулет атын таңдауы, қытай тарихындағы әулеттік ауысуларға тән еді – жаңа әулеттің атын ескі феодалдық атауынан алу. Бірақ ол өзінің Суй (隨) феодалдық атауында "辶" радикал бар екеніне сенді, ол "жүруді" білдіреді және осылайша режимнің тұрақты болмауына нұсқайды, сондықтан ол "辶" радикалын алып тастап, оны "隋" деп өзгертті.)

In summer 581, with Emperor Xuan intending to conquer Chen Dynasty, he sent Yang Jian to be the commandant at Yang Province (揚州, roughly modern Lu'an, Anhui) to prepare for the campaign against Chen. Before Yang Jian could depart, however, Emperor Xuan suddenly grew seriously ill. Two of Emperor Xuan's close associates, Liu Fang (劉昉) and Zheng Yi (鄭譯), who were friends of Yang's, summoned Yang to the palace to prepare to serve as regent, overriding the desire of another closet associate, Yan Zhiyi (顏之儀), to have Emperor Xuan's uncle Yuwen Zhao (宇文招) the Prince of Zhao appointed regent. Emperor Xuan soon died, and Zheng and Liu issued an edict in Emperor Xuan's name appointing Yang regent. Yang immediately pleased the officials at the capital by abolishing the wastefulness and cruel policies of Emperor Xuan, and he himself demonstrated both hard work and frugality, which impressed the people. Fearful of the intentions of the general Yuchi Jiong, who was then the commandant at Xiang Province (相州, roughly modern Handan, Hebei), he summoned Yuchi back to the capital. Yuchi, however, refused, and believing that Yang's intentions were to usurp the throne, rose at Xiang Province against Yang. He was supported by the generals Sima Xiaonan (司馬消難), the commandant at Xun Province (勛州, roughly modern Xiaogan, Hubei) and Wang Qian (王謙), the commandant at Yi Province (roughly modern Chengdu, Sichuan). However, just 68 days after Yuchi rose in rebellion, the general Wei Xiaokuan defeated Yuchi, and Yuchi committed suicide. Wang was also soon defeated, and Sima fled to Chen. To prevent Yuchi's headquarters at Yecheng to be used again as a base of opposition against him, Yang Jian had Yecheng (Northern Qi's old capital) torn down. During Yuchi's campaign, Zhou princes like Yuwen Xian Prince of Bi and Yuwen Zhao made attempts to assassinate Yang, but failed. In response, Yang put Yuwen Xian, Yuwen Zhao and Zhao's younger brother Yuwen Sheng (宇文盛) the Prince of Yue and their sons to death, and after Yuchi was defeated, he began to slaughter the Yuwen clan in earnest. He also had Emperor Jing promote his titles quickly, and he changed his surname back to Yang. Around the new year 581, his title was promoted to Prince of Sui (隨王). In spring 581, he had Emperor Jing yield the throne to him, ending Northern Zhou and establishing Sui Dynasty, as its Emperor Wen. (His use of "Sui" as his new dynasty name was typical of Chinese historical dynastic transitions—using the old fief name as the new dynasty's name—but he, believing that the character for his fief Sui (隨) to contain a "辶" radical, denoting "walking" and therefore a lack of permanence in the regime, removed "辶" from the character, rendering it "隋".)

Ертедегі Кайхуан дәуірі

Суй кітабында император Вэнь конфуцийшілдерге деген қызығушылығын жойып, оны "заңгерлік және автократиялық үкіметті" қолдаушыларға бергені жазылған. Император Вэнь Солтүстік Чжоудың алты ведомстволық үкіметтік ұйымын таратып, оның орнына бес негізгі бюро құрды: атқару бюросы (Шаншу Шэні (尚書省)), емтихан бюросы (Мэнься Шэні (門下省)), заңнамалық бюро (Нэйши Шэні (內史省)), сарай кітапханасы және евнух бюросы (Нэйши Шэні (內侍省) – екі қосымша тәуелсіз агенттік, 11 басқа тәуелсіз ведомство және 12 әскери басқару). Ол әкесі Ян Чжун мен анасы Лу ханымды император және императрица дәрежесіне көтерді. Әйелі Дугу ханшайымын императрица етіп, ең үлкен ұлы Ян Ёнға тәжді мұрагерлікке белгіледі; бауырларын және басқа ұлдарын ханзадалар етіп тағайындады. Алғашқыда Солтүстік Чжоу императоры Цзинге Цзие герцогі титулын берді, бірақ көп ұзамай Ювэнь Тайдың барлық немерелерін қырды, соңында Цзие герцогін де өлтірді. Үкіметтің маңызды мәселелерін Гао Цзюн, Ян Су және Су Вэй шенеуніктеріне сеніп тапсырды. Кейбір шенеуніктердің Солтүстік Чжоуның құлауына себеп оның ханзадаларының орталық үкіметті қорғауға жеткілікті билігі болмауы себеп болды деген пікірлерімен келісіп, ұлдарын кең өкілеттіктермен маңызды провинцияларға жіберді. Пэй Чжэнге (裴政) қылмыстық кодексті жеңілдету және қатал заңдардан жазаларды азайту жобасын жүргізуді тапсырды – бұл реформа кейінгі династиялар тарапынан кеңінен қабылданды. Император Вэнь Гөкгүрктің қағаны Ишбара қаған Ашина Хэлудың наразылығын тудырды, себебі ол Гөкгүрктің қағанымен мойынсұнбас қарым-қатынас жасады. Қағанның әйелі, Сяньбэй ханшайымы Цяньцзинь, Ювэнь Чжаоның қызы, Солтүстік Чжоуды жойғаны үшін император Вэнді жек көреді. Сондықтан Ашина Хэлу Суйға қарсы шекаралық шабуылдар жасады, бұрынғы Солтүстік Ци генералы Гао Баонинмен (高寶寧) одақтасты, ол әлі де Ин провинциясын (營州, қазіргі Чжаоян, Ляонин) бақылап тұрды. Жауап ретінде, генерал Чжансун Шэннің (長孫晟) кеңесімен, император Вэнь Ашина Хэлудың бағынышты қағандарын – оның інісі Датоу қаған Ашина Дианжуе (阿史那玷厥), туысы Або қаған Ашина Даксианбиян (阿史那大暹便) және бауыры Ашина Чулуоху (阿史那處羅侯) – Гөкгүрктің ішінде араздық тудыру стратегиясын қолданды. 581 жылы император Вэнь Чэньге қарсы үлкен шабуыл жасады, ол бастапқыда сәтті болғанымен, император Вэнь 582 жылдың көктемінде Чэнь императоры Сюань қайтыс болғанын естіп, императоры жаңа ғана қайтыс болған мемлекетке шабуыл жасауды дұрыс емес деп санағаннан кейін шабуылды тоқтатты. 582 жылы Чанъань қаласы тым кішкентай деп есептеген император Вэнь жақын маңда жаңа астана салды, оны Дасин деп атады, ал 583 жылдың көктемінде астананы Дасинге көшірді. (Осы кезден бастап Дасин мен Чанъань бір-біріне ауыспалы атауларға айналды, бірақ Тан әулетінің кезінде жаңа астана қайтадан Чанъань деп аталды.) 582 жылы сондай-ақ, император Вэнь, Батыс Лянның вассалы император Миннің 580 жылы Ючи Цзюнға қолдау көрсетуден бас тартқанына ризашылық білдіріп, өзінің күштерін Батыс Лянның астанасы Цзянлиңнен шығарып, Батыс Лянға өзін-өзі басқаруға мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ император Миннің қызын өзінің ұлы Ян Гуанның әйелі және ханшайымы ретінде алды. (Елбасы Мин 585 жылы қайтыс болғаннан кейін және оның ұлы Батыс Лян императоры Цзин мұрагерлікке отырғаннан кейін, император Вэнь Цзянлиңнің комендант лауазымын қайта құрды және Батыс Лян аумағын қайтадан әскери бақылауға алды.) 583 жылдың көктеміне қарай Гөкгүрктің ішкі келіспеушілігі жеткілікті ауыр болды, сондықтан император Вэнь өзінің ағасы Вэй ханзадасы Ян Шуанға Ашина Шэтуға қарсы үлкен шабуыл жасауға тапсырма берді. Ян Шуан үлкен жеңіске жетті, және оның армиясының бір бөлігі, генерал Инь Шоу (陰壽) басқарған, Гаоны жеңіп, Гаоны Киданға қашуға мәжбүр етті, бірақ жолда Гао өз қол астындағылар өлтірді, бұл Солтүстік Ци қарсылығының соңғы бөлігі болды. Жеңілгеннен кейін әртүрлі бағынысты хандар өз ара және Ашина Шеттуға қарсы шайқастарға қатысып, Суй кез келген тарапқа көмек көрсетуден бас тартты. 584 жылы Ашина Шэту Суйға мойынсұнды, тіпті ашуланған Цяньцзинь ханшайымы да император Вэнді "әке" деп атады. Ол оны Даи ханшайымы етіп жаратты. 584 жылдың жазында Вэй өзенінің құмдықтары мен опасыз сулары Дасинге азық-түлік тасымалдау үшін жолды қиындатып жібергеніне сенген Ювэнь Кай (宇文愷) өкіліне Дасин мен Тонг асуы арасындағы канал салуды тапсырды, оны Гуантун каналы (廣通渠) деп атады, бұл астана аймағы Гуанчжунға азық-түлік және басқа да жабдықтамаларды тасымалдауды жеңілдетті. Дегенмен, 584 жылдың күзінде Гуанчжунда аштық болғандықтан, император Вэнь қысқа уақытқа Луоянға қоныстанды. 586 жылы шенеуніктер Лян Шиянь (梁士彥) Чэн герцогі, Ювэнь Синь (宇文忻) Ци герцогі және Лю Фан Шу герцогі – император Вэньмен дос болған, бірақ император Вэнь өзінен кемсіткенін сезінген үш шенеунік – бүлік жоспарлағандары үшін айыпталып, үшеуі де өлім жазасына кесілді. 583 жылдың көктемінде император Вэнь Янцзы және Хуай өзендері арасындағы Шаньян каналын (山陽瀆) салғаннан кейін, екі өзен арасында материалдарды тасымалдауды жақсарту мақсатында, осы каналды салғаннан кейін, 587 жылдың күзінде Батыс Лян императоры Цзинге Чанъаньға онымен кездесуге шақырды. Император Цзин бұл бұйрыққа бағынды. Бірақ император Цзин кеткен кезде, император Вэнь Цзянлиң дұрыс қорғалмайтынына сеніп, генерал Cui Hongdu (崔弘度) Цзянлиңге жіберді. Бірақ Батыс Лян императоры Цзиннің туысы Сяо Янь (蕭巖) Аньпин ханзадасы және Сяо Хуань (蕭瓛) Исин ханзадасы, Cui шаһарға шабуыл жасауға ниеттенгенін сезініп, қала халқын жинап, Чэнь генералы Чэнь Хуйцзиге (陳慧紀) бағынды, ол Чэнь императоры Чэнь Шубаоның туысы болды. Жауап ретінде император Вэнь Батыс Лянды таратып, оның аумағын тікелей өзіне қосып алды, ал император Цзинге Цзюй герцогі титулын берді. Император Вэнь, Чэньге қарсы жорық жасауды жылдар бойы жоспарлағаннан кейін, енді жоспарларын одан әрі күшейтті. 588 жылдың көктемінде император Вэнь Чэньге қарсы жорық жариялады, оны ұлы Ян Гуан, басқа ұлы Ян Цзюнь Цин ханзадасы және Ян Су басқарды, Ян Гуан жорықтың бас қолбасшысы болды. Гао Цзюн Ян Гуанның көмекшісі болды. 589 жылдың көктемінде Суй генералы Хэруо Би (賀若弼) Цзинкоудан (京口, қазіргі Чжэньцзян, Цзянсу) Янцзыны кешіп өтті, ал Суй генералы Хан Циньху (韓擒虎) Цайшиден (采石, қазіргі Мааньшань, Аньхой) Янцзыны кешіп өтті. Ал Ян Су батыстан Янцзы бойымен жылжып, Ян Цзюнь Янцзының орталық аймағында орналасып, Чэнь астанасы Цзяньканға көмекке келуге тырысқан Чэнь күштерінің жолын кесті. Хэруо тез арада Чэнь генералы Сяо Мохені жеңіп алды, ол Хэруо мен Хан күштерінен Цзяньканды қорғауға соңғы әрекет жасады, содан кейін Цзянькан дереу түсті. Чэнь Шубао қолға түсті, бірақ ешқандай зиян келтірмеді. Оның орнына ол және оның кланының мүшелері Чанъаньға тасымалданды, онда император Вэнь оларды құрметті қонақтар ретінде қабылдады. Кейбір Чэнь генералы қысқа уақытқа қарсылық көрсетті, бірақ жақын арада Суй бақылауды алды. Солтүстік және Оңтүстік Династиялар дәуірі аяқталды, Суй Қытайды біріктірді. Ючи Цзюн жеңілгеннен кейін Йечэнды бұзғандай, император Вэнь Цзяньканды бұзды, тек жақын жердегі Шитоуда Цзян провинциясын (蔣州) орнатып, оны Цзян провинциясы деп атады.

The Book of Sui records Emperor Wen as having withdrawn his favour from the Confucians, giving it to "the group advocating Legalism and authoritarian government." Emperor Wen abolished Northern Zhou's governmental organization of six departments, instead establishing five main bureaus—executive bureau (Shangshu Sheng (尚書省)), examination bureau (Menxia Sheng (門下省)), legislative bureau (Neishǐ Sheng (內史省)), Palace Library, and eunuch bureau (Neishì Sheng (內侍省—note different tone and character versus 'legislative bureau')), with two additional independent agencies, 11 other independent departments, and 12 military commands. He posthumously honored his father Yang Zhong and mother Lady Lu as emperor and empress. He created his wife Duchess Dugu empress and their oldest son Yang Yong crown prince; he created his brothers and his other sons imperial princes. He initially created Northern Zhou's Emperor Jing the Duke of Jie, but soon slaughtered all grandsons of Yuwen Tai, and eventually put the Duke of Jie to death as well. He entrusted most of the important governmental matters to his officials Gao Jiong, Yang Su, and Su Wei. Agreeing with some officials' assertions that Northern Zhou fell because its imperial princes lacked power to protect the central government, he sent his sons out to key provinces with broad powers. He further commissioned the official Pei Zheng (裴政) to carry out a project of simplifying the penal code and decrease the penalty from the harsh laws—a reform that was later largely accepted by the succeeding dynasties. Emperor Wen did not maintain as submissive a relationship with the Göktürks, which brought resentment from the Göktürks' Ïšbara qaγan Ashina Helu. The qaγan's wife, the Xianbei princess Qianjin, Yuwen Zhao's daughter, particularly hated Emperor Wen for destroying the Northern Zhou. Ashina Helu therefore carried out a series of border attacks against Sui, allied with Gao Baoning (高寶寧), the former Northern Qi general who was still holding Ying Province (營州, roughly modern Zhaoyang, Liaoning). In response, under advice from the general Zhangsun Sheng (長孫晟), Emperor Wen carried out the strategy of placating Ashina Helu's subordinate qaγans—his uncle Datou Khan Ashina Dianjue (阿史那玷厥), cousin Abo Khan Ashina Daxianbian (阿史那大暹便), and brother Ashina Chuluohou (阿史那處羅侯) – to create dissension within the Göktürks, and gradually, the strategy worked, causing the Göktürks to be unable to take unified actions against Sui. In 581, Emperor Wen commissioned a major attack on Chen, and while it was initially successful, Emperor Wen withdrew the attack in spring 582 after hearing that Emperor Xuan of Chen had died and believing it wrongful to attack a state whose emperor had just died. In 582, believing that Chang'an was too small of a city, Emperor Wen built a new capital nearby, which he named Daxing, and in spring 583 he moved the capital to Daxing. (From that point forward, Daxing and Chang'an became interchangeable names, although by the time of succeeding Tang Dynasty, the new capital was known again just as Chang'an.) Also in 582, Emperor Wen, thankful for the refusal by the vassal Emperor Ming of Western Liang to support Yuchi Jiong in 580, withdrew his forces from Western Liang's capital Jiangling, permitting Western Liang a degree of self governance. He also took Emperor Ming's daughter as the wife and princess to his son, Yang Guang the Prince of Jin. (After Emperor Ming's death in 585 and succession by his son Emperor Jing of Western Liang, however, Emperor Wen reestablished the post of commandant of Jiangling and again put Western Liang territory under military control.) By spring 583, the Göktürks' internal dissension had become serious enough that Emperor Wen felt comfortable enough to commission his brother Yang Shuang (楊爽) the Prince of Wei to command a major attack against Ashina Shetu. Yang Shuang achieved a great victory, and part of his army, commanded by the general Yin Shou (陰壽), defeated Gao, forcing Gao to try to flee to the Qidan, but on the way, Gao was killed by his own subordinates, ending the last bit of Northern Qi resistance. After the defeat, the various subordinate khans further engaged in battles among themselves and against Ashina Shetu, with Sui watching by, refusing to give aid to any side. By 584, Ashina Shetu submitted to Sui, and even the resentful Princess Qianjin referred to Emperor Wen as "father." He created her the Princess Dayi. In summer 584, believing that the Wei River, on account of its sandbars and treacherous waters, was becoming too difficult of a route for food transport to Daxing, commissioned the official Yuwen Kai (宇文愷) to construct a canal between Daxing and Tong Pass, parallel to the Wei River, named the Guangtong Canal (廣通渠), greatly easing the transport of food and other supplies to the capital region Guanzhong. Nevertheless, on account of a famine in Guanzhong in fall 584, Emperor Wen briefly took up residence in Luoyang. In 586, the officials Liang Shiyan (梁士彥) the Duke of Cheng, Yuwen Xin (宇文忻) the Duke of Qi, and Liu Fang the Duke of Shu—all three of whom were friends of Emperor Wen but all of whom believed that they had been slighted by Emperor Wen—were accused of plotting rebellion, and all three were executed. In spring 587, continuing his canal building regime, Emperor Wen built the Shanyang Canal (山陽瀆) between the Yangtze River and the Huai River to improve the transport of material between those two rivers. In fall 587, Emperor Wen summoned Western Liang's Emperor Jing to Chang'an to meet him. Emperor Jing complied with the direction. While Emperor Jing was away, however, Emperor Wen, believing that Jiangling would not be guarded well, sent his general Cui Hongdu (崔弘度) to Jiangling. Emperor Jing's uncle Xiao Yan (蕭巖) the Prince of Anping and Xiao Huan (蕭瓛) the Prince of Yixing instead believed that Cui was intending to attack the city, and they took the populace of the city and surrendered to the Chen general Chen Huiji (陳慧紀), the cousin to Chen's emperor Chen Shubao. In response, Emperor Wen abolished Western Liang, directly seizing its territory, while creating Emperor Jing the Duke of Ju. Emperor Wen, who had been planning to conquer Chen for years, now further enhanced his planning in earnest. In spring 588, Emperor Wen publicly announced a campaign against Chen, commanded by Yang Guang, another of his sons Yang Jun the Prince of Qin, and Yang Su, with Yang Guang in overall command. Gao Jiong served as Yang Guang's assistant. In spring 589, the Sui general Heruo Bi (賀若弼) crossed the Yangtze at Jingkou (京口, in modern Zhenjiang, Jiangsu), and the Sui general Han Qinhu (韓擒虎) crossed the Yangtze at Caishi (采石, in modern Ma'anshan, Anhui). Meanwhile, Yang Su was advancing from the west down the Yangtze, and Yang Jun was stationed in the middle Yangtze region, cutting off any Chen forces that might have been able to come to the aid of Chen's capital Jiankang. Heruo soon defeated and captured the Chen general Xiao Mohe, who was making a final attempt to repel Heruo and Han's forces from Jiankang, and Jiankang fell immediately after. Chen Shubao was captured but not harmed. Rather, he and his clan members were transported to Chang'an, where Emperor Wen treated them as honored guests. Some Chen generals briefly resisted, but soon the Sui had control. The Southern and Northern Dynasties period was over, and Sui had united China. Much as how he had torn down Yecheng after Yuchi defeat, Emperor Wen tore down Jiankang, establishing only a minor garrison at the nearby Shitou as Jiang Province (蔣州).

Кейінгі Кайхуан дәуірі

590 жылы, Ли Делиннің талантына қызғанышпен қараған император Вэнь, Лиге қарсы бірнеше жалған айыптамаларға сеніп, Лиді қызметінен алып, оны провинциялық губернатор етіп тағайындады. Ли өмірінің соңына дейін орталық үкіметке қайта оралмады. Ченді жаулап алғаннан кейін Суй өзінің заңдарын Ченнің бұрынғы аумағына қолдана бастады, бұл Чен және оның алдыңғы әулеттері кезінде артықшылықпен қаралғандықтан, ақсүйектердің наразылығын тудырды. Су Вэй бес ілім (五教, Ву Цзяо) деп аталатын шығарма жазды, ол қазір жоқ, бірақ Суйға адалдық туралы шығарма деп саналады және барлық бұрынғы Чен азаматтарының оны оқып, жаттап алуын бұйырды, бұл одан әрі реніш тудырды. 590 жылы Суй Чэнь азаматтарын Гуанчжун аймағына көшіреді деген хабар тараған кезде, бұрынғы Чэнь патшалығының барлығы дерлік бүлік шығарып, ұйымдастырылмаған түрде көтерілді. Император Вэнь Ян Суды бүліктерді басуға жіберді, және бүлікшілер Ян Суға қарсы тұра алмады; бір жыл ішінде бүлік басылды. 591 жылы Туйухун бейбітшілікке ұмтылды және әдет-ғұрыпқа сәйкес оның ханы Муронг Шифу (慕容世伏) өз қызын император Вэньнің кәнизагы болуға ұсынды. Император Вэнь бейбітшілік ұсынысын қабылдады, бірақ Муронг Шифудың қызының ұсынысын қабылдамады. (Бірақ осы уақытта ол Чэн Шубаоның әпкесі мен Цзянкангтан келген тағы бір әйелді, Консорт Цайды, нағашы ретінде алды, дегенмен Консорт Цай император Вэньмен жыныстық қатынасқа түсе алмады деп болжанған болса да, император Дугу тірі кезінде; Консорт Чэнь, мойынсұнғыш бұрынғы биліктің әпкесі ретінде, император Вэньмен жиі емес жыныстық қатынаста болған болуы мүмкін, бірақ бұл анық емес.) 592 жылдың көктемінде Су Вэйдің ұлы Су Куйдан (蘇) жоғары мәртебесіне қарамастан, Су Вэйдің ресми музыка стильдерін белгілеу туралы пікірталаста Су Куйдан жеңіліп бара жатқан ресми Хе Тоо (何妥) болды. Ашулы күйінде Хе Тоо Су Вэйді фракцияшылдықта айыптап, император Вэннің ұлы Ян Сю мен ресми Ю Цинцзе (тэджан) тергегеннен кейін Су Вэй қызметінен алынды. Су Вэйді орнынан алып тастағаннан кейін Ян Су мен Гао Цзюнь премьер-министрлер болды. Ол премьер-министр болуы керек деп сенген Херуо Би наразылық білдіргенде, император Вэнь оны да қызметінен алып тастады және оны герцог атағынан айырды, бірақ бір жылдан кейін герцог атағын қалпына келтірді. (Су Вэй, алайда, 595 жылы қайтадан өз орнына оралды.) 592 жылы император Вэнь үкіметтік қоймаларда азық-түлік пен жібек мол болғанына байланысты салықтарды қатты төмендетті, сондай-ақ ол Орталық Қытайға елшілерін жіберіп, кедейлерге егіндік жер беру үшін жерді қайта үлестірді. 593 жылы император Вэнь Чанъаньдан алыста орналасқан Рэньшу сарайының (仁壽宮, қазіргі Линьоу округі, Шэньси) жазғы демалыс сарайына тапсырыс берді, жобаны Ян Су басқарды. Бұл сарай император Вэнь күткеннен әлдеқайда сәнді болды, және оның құрылысы көптеген адамдардың өмірін қиды. 595 жылы көктемде соғыс аяқталып, император Вэнь сарайға келгенде, ол бастапқыда Ян Суға қатты наразы болды, бірақ император Дугу оны Ян Суның басқа ойын-сауық алатынын білетіндігіне сендірді және ол Ян Суға ризашылығын білдіру үшін көп қазына берді. 593 жылы, ханшайым Даи әлі де өзіне реніш екенін білген Вэнь, ресми Пэй Жу Гөктүрктердің Дулан ханының туысы және бағынысты ханы Ашина Йонгулю, Тули ханы Ашина Ранганды (Ашина Чулуохудың ұлы) Ашина Ранганға Суй ханшайымына үйленуге рұқсат беретінін, егер Ашина Ранган ханшайым Даиді өлтірсе. Ашина Ранган, жауап ретінде, ханшайым Даиді неке адалдығын бұзуда айыптап, Ашина Йонгулю оны өлтіріп, Суймен тағы бір некеге тұруды өтінді. Оның орнына император Вэнь олардың арасындағы тартыстылықты күшейту үшін Ашина Ранганға ханшайымды үйленуге келісті. 594 жылы Гуанчжун аймағындағы тағы бір ашаршылыққа жауап ретінде император Вэнь уақытша Луоянға қоныстанды. Ол да өз халқының азабына ортақтасу үшін бір жыл бойы ет жемеді. 594 жылдың соңында Ян Гуан император Вэнге Тай тауында көк пен жер құдайларына табынудың ежелгі рәсімдерін өткізу туралы өтініш берді. Император Вэнь шығындарына байланысты толық рәсімдерді орындаудан бас тартты, бірақ 595 жылдың көктемінде құдайлардан бата алу үшін қысқартылған нұсқасын жасады. 595 жылы көктемде император Вэнь жеке адамдарға қару ұстауға тыйым салып, олардың бәрін жинап, жоюды бұйырды, бірақ шекаралық провинцияларды бұл жарлықтан босатты. 596 жылы император Вэнь тайпаның мүшесі болған Гуанхуа ханшайымынан қыз тудырып, оны Муронг Шифуға үйлендіріп, Туйухунмен бейбіт қарым-қатынасты нығайтты. 597 жылы Цуань Ван (爨翫), Наннин тайпасының басшысы (南寧夷, қазіргі Цюцзин, Юньнань), бүлік шығарды. Император Вэнь генерал Ши Ваньсуйді (史萬歲) Тайпин герцогін Цуаньға қарсы жіберіп, оны жеңіліске ұшыратып, бағындырды. Бастапқыда Ши Цуаньды Чанъаньға император Вэньге көрсету үшін алып кетуі керек еді, бірақ Цуань Шиге пара берді, сондықтан Ши оны қалуға рұқсат берді. Сондай-ақ 597 жылы Ли Гуанши (李光仕), Гуй провинциясының (桂州, шамамен қазіргі Гуйлинь, Гуанси) абориген халқының басшысы да бүлік шығарды. Император Вэнь генералдар Ван Шицзи (王世積) мен Чжоу Фашаңды (周法尚) Лиге қарсы жіберді, және Чжоу оны жеңіп, өлтіре алды. Алайда, күзде Ли Шисянь (李世賢), Ли Гуаншимен туыс болуы мүмкін, Гуй провинциясында бүлік шығарды, және император Вэнь Ю Цинцзе Тайпин герцогін Ли Шисяньға қарсы шабуылдауға жіберді; Ю бүліктерді басуда сәтті болды. Кейіннен Юдің қарындасының күйеуі Чжао Шичжу (趙什住), Юдің кәнизагымен қарым-қатынас құрғаннан кейін, Юді мемлекетке опасыздық жасады деп жалған айыптады, және шамамен 598 жылдың басында Ю өлім жазасына кесілді. Сондай-ақ 597 жылы император Вэнь ресми қызметкерлердің жазасы тым жеңіл деп санады және қадағалаушылар өз бағыныштыларын заңмен белгіленген жазадан гөрі қызметкердің жасаған қылмысының ауырлығына қарай, үлкен сапақпен ұруға рұқсат берді. Бұдан әрі, мемлекет бойынша тым көп ұрлық пен қарақшылық бар деп санаған император Вэнь ұрлық үшін жазаны өлімге дейін арттырды, бірақ кейіннен бұл заңды жойды. Сондай-ақ 597 жылы император Вэньтің ұлы Ян Цзюнь, Цинь князі (并州, шамамен Тайюань, Шаньси) провинциясының командирі, өзінің қызғанышпен қараған әйелі, княгиня Цуймен уланды, бірақ өлімге жетпеді. Ян Цзюнь Чанъаньға емдеуге алынғаннан кейін, император Вэнь Ян Цзюнь өзінің орнында ысырап болғанын анықтады және оны барлық лауазымдарынан алып тастады, оған тек императорлық князь атағын қалдырды. Княгиня Цуйдің улануы анықталғаннан кейін, император Вэнь Ян Цзюньге одан ажырасуға бұйрық берді, содан кейін оны өзіне-өзі қол жұмсауға бұйырды. Лю Шэн (劉昇) және Ян Су Ян Цзюньге жасалған жаза тым қатал екенін ұсынғанда, император Вэнь Ян Суға жауап берді:

In 590, apparently jealous of the talent of the official Li Delin, who had been key in his takeover of power as regent and who had contributed to the strategies in conquering Chen, Emperor Wen, believing in several false accusations against Li, removed Li from his office and made him a provincial governor. Li would not return to the central government for the rest of his life. After Chen was conquered, Sui began to apply its laws over Chen's former territory—which brought resentment from the gentry, as they had been treated preferentially under Chen and its predecessor dynasties in the south. Su Wei further wrote a work known as the Five Teachings (五教, Wu Jiao) which is no longer extant but thought to be a work about loyalty to Sui and ordered that all former Chen subjects read and memorize it, leading to further resentment. When a rumor spread that Sui would move Chen subjects into the Guanzhong region in 590, nearly all of former Chen realm rose in rebellion, but in an unorganized manner. Emperor Wen sent Yang Su to quell the rebellions, and the rebels were no match for Yang Su; within the year, the rebellions were put down. In 591, Tuyuhun sought peace and, as per custom, its khan Murong Shifu (慕容世伏) offered his daughter to be a concubine for Emperor Wen. Emperor Wen accepted the peace offer but declined the offer of Murong Shifu's daughter. (It was, however, around this time that he did take Chen Shubao's sister and another woman from Jiankang, Consort Cai, as concubines, although it appeared likely that Consort Cai was never able to have sexual relations with Emperor Wen while Empress Dugu was alive; Consort Chen, as the sister of a submissive former sovereign, might have had sexual relations with Emperor Wen on an infrequent basis, but it is not clear.) In spring 592, the official He Tuo (何妥), who, despite his senior status over Su Wei's son Su Kui (蘇夔), was losing out against Su Kui over a debate as to the designation of official music styles for Sui. In anger, He Tuo accused Su Wei of factionalism, and after investigation by Emperor Wen's son Yang Xiu and the official Yu Qingze (ted zhang), Su Wei was removed from office. After Su Wei's removal, Yang Su and Gao Jiong became effectively the co prime ministers. When Heruo Bi, who believed that he should have been prime minister, complained, Emperor Wen removed him from his post as well and stripped him of his ducal title, but restored the ducal title a year later. (Su Wei, however, was back in his post at the latest by 595.) Also in 592, Emperor Wen, reacting to an overflowing abundance of food and silk in the governmental stores, reduced the taxes heavily, and he also sent messengers around central China, redistributing land to give the poor farming land. In 593, Emperor Wen commissioned a summer vacation palace, Renshou Palace (仁壽宮, in modern Linyou County, Shaanxi), away from Chang'an, with Yang Su in charge of the project. The palace was far more luxurious than Emperor Wen expected, and its construction cost many lives. (When it was completed in spring 595 and Emperor Wen visited the palace, he was initially very displeased with Yang Su, but Empress Dugu persuaded him that Yang Su knew that he had little other entertainment, and she awarded Yang Su much treasure to show appreciation.) Also in 593, knowing that the Princess Dayi was still resentful of him, Emperor Wen had the official Pei Ju inform the cousin and subordinate khan to the Göktürks' Dulan Khan, Ashina Yongyulü, the Tuli Khan Ashina Rangan (son of Ashina Chuluohou) that he would let Ashina Rangan marry a Sui princess if Ashina Rangan was able to get Princess Dayi killed. Ashina Rangan, in response, accused Princess Dayi of adultery, and Ashina Yongyulü killed her and requested another marriage with Sui. Instead, Emperor Wen agreed to marry a princess to Ashina Rangan, in order to create greater friction between them. In 594, in response to another famine in the Guanzhong region, Emperor Wen again temporarily took up residence in Luoyang. He also, to share in some of his people's suffering, abstained from meat for a year. Late in 594, Yang Guang submitted a petition that Emperor Wen carry out the ancient ceremonies of worshipping the heaven and earth gods at Mount Tai. Emperor Wen declined to carry out a full set of ceremonies due to its costs, but in spring 595 carried out an abbreviated version to seek blessings from the gods due to the ongoing drought. Also in spring 595, Emperor Wen ordered that no weapons be held by private individuals and that all of them be collected and destroyed, although he exempted the border provinces from this edict. In 596, Emperor Wen created a daughter of a clansman the Princess Guanghua and married her to Murong Shifu, to cement the peaceful relations with Tuyuhun. In 597, Cuan Wan (爨翫), the chief of the Nanning Tribe (南寧夷, located in modern Qujing, Yunnan), rebelled. Emperor Wen sent the general Shi Wansui (史萬歲) the Duke of Taiping against Cuan, forcing him to surrender. Initially, Shi was to take Cuan to Chang'an to be presented to Emperor Wen, but Cuan bribed Shi, and so Shi allowed him to stay. Also in 597, Li Guangshi (李光仕), the chief of the aborigine people in Gui Province (桂州, roughly modern Guilin, Guangxi), also rebelled. Emperor Wen sent the generals Wang Shiji (王世積) and Zhou Fashang (周法尚) against Li, and Zhou was able to defeat and kill Li. However, in the fall, Li Shixian (李世賢), who might have been related to Li Guangshi, rebelled at Gui Province, and Emperor Wen sent Yu Qingze the Duke of Lu to attack Li Shixian; Yu was successful in suppressing the rebellion. Subsequently, however, Yu's brother in law Zhao Shizhu (趙什住), who had an affair with Yu's concubine, falsely accused Yu of treason, and around the new year 598, Yu was executed. Also in 597, Emperor Wen felt that the punishment for official misconduct was too light, and authorized that supervising officials would be permitted to batter their subordinates with large canes if they felt that the legally prescribed punishment was too light in comparison to the degree of misconduct. Further, also believing that there was too much theft and robbery throughout the realm, he increased the punishment for theft to death—a law that he subsequently abolished. Also in 597, Emperor Wen's son Yang Jun the Prince of Qin, the commandant at Bing Province (并州, roughly Taiyuan, Shanxi), was poisoned, but not to death, by his jealous wife Princess Cui. After Yang Jun was taken back to Chang'an for treatment, Emperor Wen discovered that Yang Jun had been wasteful at his post, and removed him from all of his offices, allowing him to only retain the title of imperial prince. When Princess Cui's poisoning was discovered, Emperor Wen ordered Yang Jun to divorce her, and subsequently ordered her to commit suicide. When Liu Sheng (劉昇) and Yang Su suggested that the punishment against Yang Jun was overly severe, Emperor Wen responded to Yang Su:

Мен бес ұлдың ғана әкесімін, барлық жердегі адамдардың әкесі емес. Егер сізбен келісер болсам, мен Император ұлдары үшін жаза кодексін жазуым керек пе? Тіпті Дюке Чжоу сияқты мейірімді адам да Гуань және Цай лордтарын олардың қылмыстары үшін жазалады. Мен Дюке Чжоудан кем қабілеттімін, сондықтан мен өзімнің заңдарымды бұзуым мүмкін бе? Сондай-ақ 597 жылы Ашина Ранган Чанъаньға келді, және император Вэнь оған Суй ханшайымына үйлену үшін клан мүшесінің қызын, Гуанхуа ханшайымын берді, және Ашина Ранган мен Ашина Йонгулюдің арасындағы байланысты бұзу үшін Ашина Ранганға көп қазына берді. Осы сәттен бастап Ашина Йонгулю шабуылға дайындалған сайын, Ашина Ранган оның жоспарларын император Вэньге хабарлап, Суй күштеріне дайындалуға мүмкіндік берді. 598 жылы Когурёның Йеоньян патшасы Ин провинциясына шабуыл жасады, және Ин провинциясының губернаторы Вэй Чун (韋沖) Когурё шабуылына тойтарыс бергенімен, император Вэнь...

I am the father of just five sons, not the father of all people over the land. If I agreed with you, does that mean I have to draft a Penal Code for the Emperor's Sons? Even a man as kind as the Duke of Zhou executed his brothers, the lords of Guan and Cai, for their crimes. I am nowhere as capable as the Duke of Zhou, so I can break my own laws? Also in 597, Ashina Rangan arrived at Chang'an, and Emperor Wen gave him the daughter of a clansman, whom he created the Princess Anyi, to be his wife, and awarded Ashina Rangan with much treasure, to try to break the bond between him and Ashina Yongyulü. From this point on, whenever Ashina Yongyulü would prepare to attack, Ashina Rangan would report his plans to Emperor Wen, allowing Sui forces to become prepared. In 598, King Yeongyang of Goguryeo attacked Ying Province, and while the governor of Ying Province, Wei Chong (韋沖), fought off the Goguryeo attack, Emperor Wen was angered. He sent his son Yang Liang the Prince of Han and Wang Shiji to serve as commanding generals, with Gao Jiong serving as Yang Liang's assistant, and the former Chen general Zhou Luohou (周羅睺) serving as the commander of the navy, to attack Goguryeo. However, the forces ran into food supply problems, and the ships ran into a storm and suffered great losses. Both at sea and on the ground, Goguryeo forces inflicted heavy losses on the Sui forces. Nevertheless, King Yeongyang ceased his raids into China and so Emperor Wen called off the campaign against Goguryeo, unable to commit yet another enormous force to punish Goguryeo after the recent losses. As King Wideok of Baekje offered assistance to Sui during the campaign, this precipitated a conflict between Goguryeo and Baekje. Also in 598, Cuan Wan rebelled again, and Yang Xiu accused Shi of accepting bribes from Cuan earlier. Emperor Wen considered executing Shi, but ultimately chose only to remove him from his posts, and it appeared soon after Shi was restored to his post. In 599, after Ashina Rangan reported that Ashina Yongyulü was planning to attack, Emperor Wen took preemptive action and had Gao Jiong, Yang Su, and Yan Rong (燕榮) command a three pronged attack against Ashina Yongyulü, with Yang Liang in nominal command but not at the frontline. In response, Ashina Yongyulü and Ashina Dianjue made a joint attack against Ashina Rangan, defeating him and largely seizing his tribe. Ashina Rangan fled to Sui, and Emperor Wen treated him as an honored guest. Subsequently, both Gao Jiong and Yang Su engaged Göktürk forces and repelled them. Also in 599, with Wang Shiji's subordinate Huangfu Xiaoxie (皇甫孝諧) accusing Wang of treason after Wang refused to shield Huangfu after he committed crimes, Emperor Wen believed Huangfu and executed Wang. By this point, Yang Yong the Crown Prince had lost the favor of both Emperor Wen and Empress Dugu, over his being overly wasteful (which displeased Emperor Wen) and having many concubines (which displeased Empress Dugu). They therefore considered deposing him and replacing him with Yang Guang. When Empress Dugu hinted as such, Gao Jiong stated clear opposition. Meanwhile, Emperor Wen himself had engaged in sexual relations with Yuchi Jiong's granddaughter, who had been made a servant after her grandfather's defeat—and when Empress Dugu found out, she had Yuchi Jiong's granddaughter killed. Emperor Wen was exceedingly angry and rode away from the palace on a horse, returning to the palace only at the urging of Gao and Yang Su—but with Gao further angering Empress Dugu when Gao referred to her as "a woman." In 599, Gao was accused of associating with Wang Shiji and removed from his posts. Subsequently, Gao was accused of cursing Emperor Wen, but when the sentence of death was recommended, Emperor Wen commented that he could not kill Gao soon after killing Yu and Wang, and therefore only reduced Gao to commoner rank. In winter 599, Emperor Wen created Ashina Rangan Qimin Khan, and commissioned Zhangsun Sheng to build the city of Dali (大利, in modern Hohhot) to house Ashian Rangan's people, and also sent an army to protect Ashina Rangan. By now, the Princess Anyi had died, and Emperor Wen married another daughter of a clansman, whom he created the Princess Yicheng (義成公主), to marry Ashina Rangan. Soon thereafter, Ashina Yongyulü was assassinated, and Ashina Dianjue declared himself Bujia Khan. In summer 600, Ashina Dianjue attacked Ashina Rangan, and Sui forces fought off Ashina Dianjue's attack, further causing Ashina Rangan to be grateful to Sui. In fall 600, with Yang Guang and Yang Su forming a faction, with tacit support of Empress Dugu, they had Yang Yong's associate Ji Wei (姬威) falsely accuse Yang Yong of plotting treason. Emperor Wen deposed Yang Yong and replaced him with Yang Guang. Emperor Wen also put a number of officials whom he believed to be part of Yang Yong's faction, including Shi and Yuan Min (元旻) the Duke of Wuyuan, to death.