Кіріспе
Чичаррон (шығарылуы: [tʃitʃaˈron], көпше түрі: chicharrones; torresmo [tuˈʁeʒmu, toˈʁezmu, toˈʁeʒmu]) – испандық тағам, негізінен қуырылған шошқа ішегінен немесе шошқа терісінен дайындалады. Чичаррон тауық, қой еті немесе сиыр етінен де жасалуы мүмкін.
Chicharrón (tʃitʃaˈron, plural chicharrones; torresmo tuˈʁeʒmu, toˈʁezmu, toˈʁeʒmu; ; ) is a dish generally consisting of fried pork belly or fried pork rinds. Chicharrón may also be made from chicken, mutton, or beef.
Атауы
Чичаррон, соусы бар тағам ретінде немесе чичаррон шағын тағамдар ретінде Испанияның Андалусия және Канар аралдарында, Латын Америкасында және испандық әсері бар басқа да аймақтарда, соның ішінде АҚШ-тың оңтүстік-батысында кең таралған. Ол Боливия, Бразилия, Португалия (онда торесмо деп аталады), Чили, Колумбия, Коста-Рика, Куба, Доминикан Республикасы, Эквадор, Гуам, Гватемала, Гаити, Гондурас, Сальвадор, Мексика, Никарагуа, Панама, Перу, Филиппин, Пуэрто-Рико, Венесуэла, Белиз және тағы да басқа елдердің дәстүрлі тағамдарының құрамына кіреді. Сөздің жекеше түрі немесе оның нұсқасы филиппин және тагалог тілдерінде жиынды атау ретінде қолданылады, онда жекеше көпше түрлер жоқ. Чичаррон әдетте шошқа етінің әртүрлі бөліктерінен жасалады, бірақ кейде қой етінен, тауық етінен немесе басқа еттен де дайындалады. Кейбір аймақтарда оны тек шошқаның қабығынан емес, терісі бар қабырғаларынан және басқа етті бөліктерінен де жасайды.
Ұлттық нұсқалар
Шошқаның қабықшасы – шошқаның терісі дәмделіп, әдетте қуырылып, хрустящий, көпіршіктелген күйге дейін дайындалған нұсқасы. Басқа түрлері майлы немесе етті болуы мүмкін, олар одан көп қуырылмайды және кейде қабырғаларға немесе басқа сүйектерге жалғастырылады. Мексикада оларды тако немесе гордитаға сальса-вердемен қосып жейді. Тағам беру әдістері кең түрленеді, оның ішінде негізгі тағам, гарнир, тортильялар мен басқа нанға салынатын іштік, қайнатылмалы тағамдардың ет бөлігі және саусақпен жеуге арналған тағамдар бар.
Белиз
Белизде шошқа қабырғасынан жасалған чичарронды эскабеше (пияз шорпасы) қосып береді. Белизде сиыр терісінен жасалған чичарронның басқа да түрлері кездеседі.
Боливия
Чичаррон сарымсақ, орегано және лимонмен дәмделген шошқа қабырғасынан жасалады. Ол қайнатылып, содан соң өзінің майында пісіріледі, дәмді ету үшін қазанға сыра немесе шиша қосылады. Шошқа етінен жасалған чичаррон көбінесе тек жексенбі күндері беріледі және лахва, томат соусы және жүгерінің бір түрі – мотемен желінеді. Тауық және балықтан жасалған чичарронның басқа да түрлері бар.
Бразилия
Бразилияда оны торесмо деп атайды. Тағамға сарымсақ, бұрыш және/немесе басқа да дәмдеуіштер қосылуы мүмкін. Ол өзінің майында немесе майда пісіріледі; дайын өнім әдетте лимон шырынымен беріледі.
Канада
Oreilles de crisse – квебекке тән дәстүрлі тағам, құрғақ майдан жасалған және қуырылған. Ол көбінесе көктемде шакар шатырларында (cabanes à sucre) клен сиропына толы тағамдардың арасында "дәм тазартқыш" ретінде беріледі.
Чили
Чихароны майдан, кейде аздап ет қосылып жасалады және көбінесе үй нанымен беріледі.
Колумбия
Чичаррон – етімен бірге қатты қуырылған шошқа терісінен жасалады, бірақ оны тауық терісінен де жасауға болады. Кариб теңізінің жағалауында оны үйде немесе мейрамханаларда таңғы аста болло де [[Кассава, болло лимпио немесе қайнатылған юкамен бірге жейді. Оны арепаның ішіне майдалап салып жейді. Кордобада оны санкочоға да қосады. Сондай-ақ, ол Антиокияның дәстүрлі тағамы – бандежа паисаның құрамына кіреді.
Коста-Рика
Чихароны шошқа етін (көбінесе қабырғасын) майда қуыру арқылы дайындалады және түрлі тағамдармен байланысты. Көптеген коста-рикалықтар оны рангпур немесе лайм шырынымен, сондай-ақ қуырылған юкамен және тортильямен бірге жейді. Бұған қоса, ол шифрихо деп аталатын танымал тағамның негізгі құрамында болады, оған қызыл бұршақ, күріш және пико де галло да кіреді.
Тринидад және Тобаго
Чичарронды әдетте тостондармен жейді. Ол шошқа етін жуып, кептіріп, кішкентай тілімдерге бөліп, лимон шырыны мен тұз қосып дәмдеу арқылы дайындалады.
Сальвадор
Пупусалар көбінесе кесілген чихарронмен толтырылады.
Гуам
Бұл тағам жергілікті чаморро тілінде "чачалон" деп аталады, бұл атау тағамның испан тіліндегі атынан шыққан.
Гватемала
Чичаррон тортилья, лайм, гуакамоле және моронгамен желінеді, кейде пико де галло немесе Чирмол салсасымен беріледі. Гватемалада карнита деп те аталады, бұл шошқа терінің еті көп бөлігін білдіреді. Чичаррон қатаң айтқанда тері мен майдан тұрады, ал карнитас терімен бірге еті бар болады. (Басқа жерлерде карнита әдетте терісіз қуырылған шошқа етін немесе одан жасалған қайнатылған тағамды білдіреді.)
Мексика
Шошқа терісі мен майынан жасалған чичарроннан басқа, Барсель және Сабритас снэк-тағам компаниялары 1980-жылдардан бері чили мен лимон дәмі қосылған вегетариандық нұсқаларын (көбінесе қабырған жүгері ұнынан жасалған қамырдан) саудаға шығарды. Чичаррон де сердо Мексикадағы көптеген тұзды тағамдар компаниялары тарапынан таратылады, супермаркеттерде сатылады және базарларда, тиангуистерде, көше сатушыларында жасалып сатылады. Авокадо, кремовый сыр (мысалы, кесо панела, кесо бланко немесе кесо фреско) және кейде ащы соус қосылған тортильяға оралған чичарроннан жасалған такос де чичаррон (такос де чичаррон) тамақ, аперитив немесе негізгі тағам ретінде танымал. Чичарронды негізгі ингредиент ретінде қолданылатын танымал тағамдарға чичаррон кон Сальса верде және гордитас де чичаррон жатады. Солтүстік Мексикада қуырылған шошқа қабырғасы қолданылады (және оңтүстік Мексикаға қарағанда еті көп), ол испан торрезносына көбірек ұқсайды.
Перу
Перудегі чихаррон Америка Құрама Штаттарында "ауылдық стильдегі шошқа қабырғасы" деп аталатын еттен дайындалады. Оның терісі (тері және майы) мүлдем қолданылмайды; керісінше, ет дәмдеуіштер мен талшындармен су қалмайынша қайнатылады, содан кейін өзінің майында қуырылады. Оны көбінесе таңғы ас немесе бранч ретінде қызыл пияз бен лайм шырынынан жасалған қосымшамен багетке қосып береді. Чихарронды аперитив немесе шағын тағам ретінде жеуге болады, ал тауықтан жасалған нұсқасы АҚШ-тағы қуырылған тауықтың дәміне ұқсайды. Оған қызыл пияз қосымшасы, қуырылған юка және басқа да аймақтық нұсқалар да қосылады. Чихарронды шошқа етінің орнына балықтан да дайындауға болады.
Филиппин
Чихарон, сирек жазылатын шизарон, кең таралған, өйткені ол өте жақсы көрілетін шағын тағам, оны үлкен супермаркеттер желілерінен бастап, шағын махаллалық "сари-сари" дүкендерінен және көше сатушыларынан кез келген жерде сатып алуға болады. Ол филиппин асүйінің ішетінге қосымша тағамы (pulutan) немесе алкогольді ішімдіктермен бірге желетін тағам (tapas) ретінде танымал. Сондай-ақ, ол көптеген жергілікті көкөніс және лапша тағамдарының үстіне қосылады. Шошқа етінен жасалған чихарон құрғатылған шошқа қабығын аздап тұзбен терең майда қуыру арқылы дайындалады. Оны кокос сірке суына соя соусы, ұсатылған сарымсақ және лабуйо чили бұрышы қосылып мақтап, немесе багонг анчоуи, лечон соусы немесе атчара папайя салаты сияқты басқа дәмдеуіштермен жеуге болады. Шошқа қабығынан басқа, тауық терісінен де "чичаронг манок" жасауға болады, ал "чичаронг булаклак" – сөзбе-сөз "гүл чихароны" деген мағынаны білдіреді, оның ерекше пішіні үшін осылай аталады. Туна терісінен жасалған чихарон денсаулыққа пайдалы нұсқа ретінде сатылады. Кагаян аймағында су бұқасының терісінен "карабао чихарон" жасалады. Чихаронның ерекше түрі шошқаның қабырғасын және етін бірдей пісіруді қамтиды, нәтижесінде "багнет" пайда болады. Ол қуырылған шошқа етімен (crispy pata) ұқсас болғанымен, саусақпен желетін тағамға қарағанда, толыққанды тағам ретінде танымал және қазіргі заманғы тағамдар мен мейрамханаларға енген. "Багнет" Илокос аймағынан шыққан, онда ол 1960 жылдан бері дайындалып келген.
Пуэрто-Рико
Мофонго – жасыл банан, макасо немесе нан жемісін қуырып, одан соң чичаррон және басқа да ингредиенттермен бірге пюре жасалатын танымал тағам. Чулета кан кан Пуэрто-Рикода табады, онда қабырғасы, майы және терісі әлі тіркелген шошқа еті (чулета) қолданылады, содан кейін маринадталады. Чулета кан кан терең қуырылады, нәтижесінде қабырға мен шошқа етіне жабысқан қытырлақ теріден чичаррон жасалады. Баямон қаласы – "чичаррон қаласы" деп аталған – жергілікті өндірілген чичарронмен атақты, сондай-ақ Кайе қаласындағы Гуавате ауданы да. Чичаррон – Пуэрто-Рико күрішінің құрамына софрито, көгершін бұршағы, дәмдеуіштер және басқа да ингредиенттер қосылып дайындалатын танымал ингредиент. Rusiao de yuca және пастельдер сияқты, кептірілген, қуырылған, содан кейін кокос сүтімен массаға қайта ылғалдандырылған және анис, пюреленген немесе ұсақталған чичаррон, ақшөп және басқа да ингредиенттермен дәмделген қақталған макасодан жасалады. Содан кейін олар банан жапырақтарына оралып, грильде пісіріледі.
Сербия
Сербияда оларды чварчи дейді. Көбінесе қысқа дайындалу үшін шошқа сойылған кезде жасалады. Әдетте, оларды алтын түске келтіру үшін сүт пен маймен пісіреді, ал қысыммен сығылғаннан кейін чипстің текстурасына ие болады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ стиліндегі шошқа қабығы көбінесе етсіз шошқа терісі мен майынан жасалады. Олар көбінесе дәмделініп, жүгері және картоп қыпшақтары сияқты "қоректік құндылығы төмен тағам" ретінде пластик қаптарда сатылады. Оңтүстік-батыстағы кейбір брендтер испан тіліндегі "чихаррон" терминін қолданады, ал мексикалық стильдегі чихаррон тағамдары аймақтағы көптеген мексикалық және оңтүстік-батыс мейрамханаларында ұсынылады. Теңіз жағалауындағы оңтүстік штаттарында дәстүрлі, үйде пісірілген шошқа қабығын "креклин" немесе халық арасында "креклинс" деп атайды. Олар екі кезеңде дайындалады: алдымен шошқа терісін ерітіп, кептіреді, содан кейін қуырып, көпіртіп ісіреді. Нью-Мексикода бұл термин көбінесе тек қуырылған шошқа майын білдіреді, кейде аздаған жұқа ет қосылады. Мексикалық чичарронға ұқсас, Нью-Мексико асханасында оны көбінесе бұршақ буритосына кесілген Нью-Мексико чиліімен қосып дайындайды. Оны көбінесе "диско" деп аталатын, қайта пайдаланылған трактор дискісінен жасалған, вак сияқты табада қуырып пісіреді.
Уругвай
Чихарондар — Уругвайда май жасау процесінің қосалқы өнімі. Әдетте, бұл сиырдың бүйректерінде орналасқан ең жұмсақ майынан, яғни "граса де пелла" деп аталатын майдан алынады. Пелла ерігенше қыздырылады, ал қалған қатты бөліктері — чихарондар. Чихарондар дәстүрлі түрде "роска де чихаррон" деп аталатын нанға қосымша ретінде қолданылады.
Венесуэла
Венесуэланың орталық бөлігінде чихаррондарды качапамен бірге жейді, сондай-ақ негізгі тас жолдар бойында шағын тағам ретінде сатылады. Рецепт бойынша әдетте шошқа терісінен, етімен бірге, қатты да қызыл қуырылған үлкен бөліктер дайындалады. Кверитос түрі де шошқа терісінен жасалады, бірақ майға қуырудың орнына сірке суына маринадталады. Олар жеңіл тағам ретінде жейді.
Басқа елдер
Шошқаның қабығы көптеген басқа елдерде шишаррон дәстүрімен байланысы жоқ түрлерде желінеді. Мысалы, Данияда "флескесвер" – май қабатымен немесе майсыз қуырылған шошқа терісі. Оны әдетте чипстер немесе попкорн сияқты шағын тағам ретінде жейді. Рождествода шошқаның қабығымен, етімен немесе етсіз маймен бірге қуырылған қабырғаны жеу дәстүрлі. Грекияның ауылдық жерлерінде Рождество уақытында "цигаридес" деп аталатын шошқаның қабығын қуырып дайындайды. Ұлыбританияда шошқаның қабығы "pork scratchings" деп аталады. Олар пабтар мен барларда сатылатын және картоп чипсідей кішкентай пластик қаптарға салынған танымал шағын тағам.