Кіріспе
Испандық суық сорпа тағамы – гаспачо (ɡaθˈpatʃo) немесе гаспачо (ɡɐʃˈpaʃu), сондай-ақ Андалусиялық гаспачо деп аталады, шикі, ұсатылған көкөністерден жасалған суық сорпа және сусын. Ол Иберия түбегінің оңтүстік аймақтарында пайда болып, басқа аймақтарға тарады. Гаспачо Испания мен Португалияда кеңінен танымал, әсіресе ыстық жаз айларында, себебі ол сергітеді және салқындатады. Гаспачо деп аталатын басқа да рецепттер бар, мысалы, гаспачо манчего, бірақ стандартты қолданыс сорпаны білдіреді. Сондай-ақ, оған жақын және көбінесе оның түрі саналатын бірнеше тағамдар бар, мысалы, ажобланко, сальморехо, пипирана, порра антекерана (нанмен жасалған сорпаға жақын) және коджондонго.
the soup
Gazpacho (ɡaθˈpatʃo) or gaspacho (ɡɐʃˈpaʃu), also called Andalusian gazpacho, is a cold soup and drink made of raw, blended vegetables. It originated in the southern regions of the Iberian peninsula and spread into other areas. Gazpacho is widely eaten in Spain and Portugal, particularly during hot summers, since it is refreshing and cool. Although there are other recipes called gazpacho, such as gazpacho manchego, the standard usage implies a soup. There are also a number of dishes that are closely related and often considered variants thereof, such as ajoblanco, salmorejo, pipirrana, porra antequerana (closer to a bread soup), and cojondongo.
Тарих
Гаспачоның пайда болуына қатысты көптеген теориялар бар. Солардың бірі – бұл нан, зәйтүн майы, су, сірке су және сарымсақтан жасалған сорпа, оны римдіктер Испанияға әкелген. "Гаспачо" сөзі латын тіліндегі caccabaceus сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол caccabus ("қазан") сөзінен туындаған, және Тертуллиан, Вероналық Зенон сияқты авторлардың еңбектерінде кездеседі. Бұл сөз ежелгі Римде торта де гаспачоға ұқсас нанның бір түріне қолданылған. Испанияға келгеннен кейін, ол оңтүстік аймағының ас-суының бір бөлігіне айналды, әсіресе Кордова, Севилья және Гранада Кастилия патшалықтарында, ажобланкоға ұқсас, ескірген нан, сарымсақ, зәйтүн майы, тұз және сірке су қолданылды. 19 ғасырда, томат қосылғанда қызыл гаспачо пайда болды. Бұл нұсқа халықаралық деңгейде таралып, бүгінгі күнге дейін кеңінен танымал. Гаспачоның қазіргі заманғы көптеген түрлері бар, олар томат пен нанның орнына авокадо, қияр, петрушка, клубника, қарбыз, жүзім, ет сорпасы, теңіз өнімдері және басқа да ингредиенттермен дайындалады.
Ингредиенттер мен дайындау
Гаспачоның көпшілігіне кепкен нан, қызанақ, қияр, пияз, болгар бұрышы, сарымсақ, зәйтүн майы, шарап сірке суы, су және тұз қосылады. Солтүстік рецепттерінде көбінесе зире және/немесе пиментон (түтінді тәтті паприка) қолданылады. Дәстүрлі түрде газпачо көкөністерді аудышта тоқмақпен ұрып дайындалатын; бұл еңбекті қажет ететін әдіс кейде қолданылады, себебі ол газпачоны салқын ұстауға көмектеседі және блендерлерде немесе тағам дайындау машиналарында жасалған смузилердің көбікті және жұмсақ консистенциясынан сақтайды. Дәстүрлі дайындау тәсілі – сарымсақты аудышта ұнтақтап, содан соң аздап суланған кепкен нан, зәйтүн майы және тұз қосып, қою масса жасау. Одан кейін осы массаға піскен қызанақ пен сірке суы қосылады. Мұздату технологиясы пайда болмас бұрын, газпачоны жылтыр емес тоқылған ыдысқа салып, су қосып, булану арқылы салқындататын. Экстремадура аймағында жергілікті шұжық газпачоға гарнир ретінде емес, тікелей қосылатын; мұны газпачо экстременьо деп атайды. Андалусиялық дереккөздер газпачоны сәл салқындату керек, бірақ мұздатуға болмайды дейді, себебі газпачо – суп, ал салморехо – эмульсия. Сонымен қатар, екі тағамның да негізгі ингредиенттері – қызанақ, зәйтүн майы, нан және сарымсақ болғанымен, газпачоны қияр, бұрыш және сірке суымен де дайындауға болады, ал салморехоны – жоқ. Гаспачо манчего, атымен аталғанына қарамастан, ыстық берілетін еттен жасалған тағам, ол суық көкөніс супының нұсқасы емес.
Испанияда
Иберия түбегінде нан, су, сірке, май және тұз қолданылатын алғашқы рецепт дәстүрлі саналады және, мүмкін, оның тамыры Рим дәуіріне дейін жетеді. Орталық және оңтүстік аймақтардың әрқайсысының өзіндік нұсқасы бар. Алғашқы газпачо Испаниядағы шаруалар мен малшылар үшін терең тамырланған тағамға айналды. Негізгі газпачо көптеген түрлерге бастау берді, кейбіреулері газпачо деп аталады, ал кейбіреулері аталмайды; кейбір авторлар осы барлық түрлерді жіктеуге тырысты. Газпачоны түсіне қарай жіктеуге болады: ең көп таралғандары – қызыл (қызанақ қосылған), ақ (қызанақсыз, бірақ құрғақ жемістер бар) және жасыл (ақ түсті, бірақ жасыл түс беретін дәмдеуіштер қосылған). Бұл түрлердің барлығында сарымсақ пастасы (эмульгатор ретінде қолданылады), нан, зәйтүн майы, сірке және тұз сияқты негізгі ингредиенттер ортақ. Дәстүрлі ингредиенттерге қоса, газпачоға құлпынай, қарбыз сияқты қызыл жемістер де қосылуы мүмкін, бұл оны сәл тәтті етеді. Газпачоны алғашқы тағам, негізгі тағам немесе тапа ретінде беруге болады.
Арранке ротеньо
Кадис провинциясындағы Рота қаласынан таралған танымал нұсқасы бар. Құрғақшылық жылдары газпачо жасауға жеткілікті су болмағандықтан, арранк газпачодағыдай ингредиенттерден жасалады, бірақ оған аз су мен нан қажет, нәтижесінде ол крем тәрізді болады. Кейбір адамдар оған нан қосып, қоюлығын дип сияқты етіп жасайды.
Экстремадурандық өзгерістер
Экстремадурада газпачо – бұл нан ұнтағы, сарымсақ, май және сірке суынан жасалған, үстіне майдаланған пияз, помидор және бұрыш қосылған кожондонго немесе кожондонго дель ганан деп аталатын пюре немесе қалың газпачоның бір түрі.
Ла Маншаның түр-түрлері
Гаспачо манчего, аты айтып тұрғандай, Ла Манчаның шығыс аймағында, Альбасетеде және жақын маңдағы аймақтарда дайындалады, сондай-ақ елдің орталық және оңтүстік-батыс бөліктерінде кең таралған. Бұл еттен жасалған қою сорпа, оның негізгі ингредиенттері – кішкентай жануарлар немесе құстар, мысалы, қоян, түлкі, бөдене немесе қаз, және жұқа нан. Оған сарымсақ, помидор және саңырауқұлақ қосылуы мүмкін. Оны қазанға салып пісіріп, ыстық күйінде ұсынады. Ла Манчада газпачо де пастор немесе галиано деп аталатын тағы бір танымал түрі бар. Басқа аймақтардағы ыстық ет немесе балықтан жасалған тағамдар да газпачо деп аталады (гаспачо хумильяно, гаспачо де Йекла, гаспачо де Реквена және т.б.).
Кастилия тілінің түрлері
Гаспачо Кастилия-и-Леондағы өте ыстық және құрғақ жазда көбінесе жейді. Авила провинциясының Ла Моранья аймағында дайындалған гаспачо – сулы сорпа ішінде ірі көкөніс кесектерімен дайындалады.