Кіріспе
Иммигранттар мен эмигранттар санының халық санына бөлінгендегі айырмасы. Таза миграция деңгейі – бұл иммигранттар санының (аумаққа келген адамдар) және эмигранттар санының (аумақтан кеткен адамдар) халық санына бөлінгендегі айырмасы. Егер иммигранттар саны эмигранттар санынан артық болса, оң таза миграция деңгейі пайда болады. Оң таза миграция деңгейі аумаққа кіріп келген адамдардың саны, аумақтан шығып кеткен адамдардың санынан көп екенін көрсетеді. Егер бір елден көбірек адам эмиграцияласа, онда теріс таза миграция деңгейі пайда болады, яғни аумаққа кіріп келген адамдардан көбірек адам кетіп жатыр. Иммигранттар мен эмигранттар саны тең болғанда, таза миграция деңгейі теңгерілген болады. Таза миграция деңгейі бір жылдық кезеңде орташа жылдық халық саны мен қатынас арқылы есептеледі.
The net migration rate is the difference between the number of immigrants (people coming into an area) and the number of emigrants (people leaving an area) divided by the population. When the number of immigrants is larger than the number of emigrants, a positive net migration rate occurs. A positive net migration rate indicates that there are more people entering than leaving an area. When more emigrate from a country, the result is a negative net migration rate, meaning that more people are leaving than entering the area. When there is an equal number of immigrants and emigrants, the net migration rate is balanced. The net migration rate is calculated over a one year period using the mid year population and a ratio.
Факторлар
Көші-қон үрдісі бойынша көші-қон әлеуметтік, саяси, экономикалық және экологиялық факторларға байланысты әр түрлі итергіш және тартымды факторлардың тізбегімен жүзеге асады. Әлеуметтік көші-қон – бұл адамның отбасы мүшелерімен қайта қосылуы немесе өзімен көбірек сәйкестендіретін аймаққа немесе елге көшіп баруы (мысалы, адамның этникалық тобы басым болатын аймаққа көшу). Саяси көші-қон – соғыстан немесе саяси қуғын-сүргіннен қашып, босқын ретінде елге кіру. Көп жағдайда, мұндай көші-қон мәжбүрлі көші-қон деп есептелуі мүмкін. Бұл босқындар көрші елдерге немесе дамыған елдерге көшіп бару кезінде болады. Экономикалық көші-қон – адамның жақсырақ экономикалық мүмкіндіктерге қол жеткізу арқылы өмір деңгейін жақсарту үшін көшіп баруы. Соңғысы, экологиялық көші-қон – табиғи апаттардың салдарынан адамның жаңа аймаққа көшіп кетуі. Егер бір елге көшіп келгендер саны эмигранттардан көп болса, онда ол салыстырмалы түрде бай ел болып саналады, онда экономикалық мүмкіндіктер мен өмір деңгейі жоғары. Керісінше, егер елге кіретіндердің саны аз болса, ал кететіндер көп болса, онда зорлық-зомбылық, экономикалық мүмкіндіктердің төмендеуі немесе елдегі халықты қолдауға жеткілікті ресурстардың болмауы мүмкін.
Мысал
Жыл басында А елінің халқы 1 000 000 адамды құрады. Жыл ішінде А еліне барлығы 200 000 адам көшіп келді, ал А елінен 100 000 адам көшіп кетті. Жыл ішінде 100 000 туыс болды және 100 000 адам қайтыс болды. Таза миграция деңгейі қандай?
Нәтиже
А елінің таза көші-қон көрсеткіші 1000 адамға шаққанда 95,2-ні құрайды. Яғни, А елінде жыл басындағы әр 1000 адамға жыл соңында көшіп келгендер мен көшіп кеткендер арасындағы айырмашылық 1000 адамға шаққанда 95,2 адамды құрайды. Бұл, ел халқының барлық көші-қон ағындарының нәтижесінде – кіргендер мен шыққандар есебінен – қаншаға өзгергенін көрсетеді. Бұл көрсеткіштің пайдасы бар, себебі иммиграция көрсеткіші тек халықтың өсуін, ал эмиграция көрсеткіші тек азаюын көрсетеді. Ал таза көші-қон көрсеткіші осы екі ағымның халық санына тигізген жалпы әсерін көрсетеді. Бұл сан көші-қонның ел халқына тигізетін әсерін анықтайды және А елінің таза көші-қон көрсеткішін басқа елдердің көрсеткіштерімен салыстыруға мүмкіндік береді.
Мәселелер
Егер бір елдегі таза көші-қон көрсеткіші жоғары болса, ол әдетте салыстырмалы түрде бай және дамыған болады. Керісінше, көрсеткіші төмен ел дамылмаған, саяси проблемалары бар және азаматтарына қажетті ресурстары жетіспейтін болып саналады. Кез келген елдің тұрақты экономикасы болуы үшін оның аумағына кіретін және шығатын адамдардың саны тұрақты болуы керек. Егер кіретін адамдардың саны шығып кететін адамдардан көп болса, ресурстарға деген сұраныс артады және экономика ширығумен бірге өседі. Ал көші-қон көрсеткіші төмен елде тұтыну және өндіріс деңгейінің төмендігінен қолжетімді ресурстардың көп бөлігі жоғалуы мүмкін. Көші-қон салдарынан қақтығыстар туындауы мүмкін, бірақ адамдар үшін басқа жерге көшу бұрынғыдан гөрі оңайырақ болады. Бұл, негізінен, технологияның жетілуі, байланыс мүмкіндіктерінің артуы және көліктің тиімділігіне байланысты. Мұның бәрі мүмкіндіктерді арттырады, нәтижесінде таза көші-қон көлемі ұлғаяды. АҚШ – көші-қонның өсуімен бірге мүмкіндіктері артып келе жатқан елдің мысалы. Таза көші-қоннан туындаған басқа да мәселелерге тәуелділік коэффициентінің өсуі, мемлекеттік ресурстарға деген сұраныстың күшеюі және халық тығыздығы жатады. Жоғары тәуелділік көрсеткіші таза көші-қонның салдары болуы мүмкін. Тәуелділік көрсеткіші қарт адамдар санының үлесінің артуымен және туу көрсеткішінің төмендеуімен өседі. Бұл жұмыс күшінің азаюына алып келеді, ол ел экономикасына зиян келтіріп, оны тежеуі мүмкін. Бұл процесті баяулату үшін елдер зейнеткерлік жасын арттыру сияқты түрлі стратегияларды қолданады, осылайша қарт адамдарды мүмкіндігінше жұмысқа тартуға тырысады.