Кіріспе

Африкандар немесе Африкандер – Африканың Санга тобына жататын тауринді-индикті ірі қара малдың африкалық тұқымы. Ол қазіргі Оңтүстік Африка аймағында 1652 жылы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Кейп колониясын құрған кезде болған Хойхой (Хоттенот) халқының малдарынан шыққан.

Тарих

Африкандар тұқымы Нгуни және Дракенсбергер тұқымдарымен ортақ тектік байланысқа ие. Олар шамамен 655–960 жыл бұрын бөлініп шыққан. Португал теңізшілерінің айтуынша, африканерлерге ұқсас мал бастары 15 ғасырдан бері қойхойлардың қолында болған. Соғыстан кейін тұқымды жақсарту бағдарламалары іске қосылды. 1912 жылы Оңтүстік Африкада тұқымның дамуын бақылау мақсатында алғашқы африканер тұқымдық кітабы құрылды. Дегенмен, африканер малдарының саны азайғандықтан, сол кезде ішкі селекцияның жоғары деңгейі байқалды. 1932 жылы АҚШ үкіметі Мексика шығанағына жаңа қан әкелу үшін мал басын әкелді. 1929 жылы Оңтүстік Африканың Африканер мал шаруашылығы қоғамы король Георг V-ке бір буқа мен екі сиырды (олардың бірі – бұзау) сыйға берді. Алғашқы бес африканер 1953 жылы Австралияға жеткізіліп, Австралия климатына бейімделуін зерттеу үшін CSIRO-ның Белмонт станциясына апарылды. Олар Техас және Флоридадан әкелінді. 20 ғасырдың бірінші жартысында африканерлерді құйрықтарының мөлшерін кішірейте беруге бағытталды, себебі бұл таурин тұқымды малға дағдыланған фермерлерге ұнамайтын. Африканерлер 1970 жылдарға дейін Оңтүстік Африкадағы ең көп таралған мал тұқымы болды. Алайда, ішкі селекциямен байланысты проблемалар, төмендеген өнімділік және сиырлардың репродуктивтік кезеңінің қысқаруы олардың жергілікті фермерлер арасындағы танымалдығын төмендетті. Экзотикалық тұқымдармен будандастыру да халық санының азаюына себеп болуы мүмкін.

Қазіргі африканер малдарының шамамен 4% еуропалық тектік байланысы бар.

Тұқымның ерекшеліктері

Африкандар көбінесе терең қызыл түсті болады. Оларда санга түйесіне тән кішкентай мойын-кеуде бүйірі болады. Африкандар – жақсы дамыған бұлшық еттері бар, ұзын аяқтары мен жасық денелі мал. Мүйіздері ұзын және бүйірге қарай бағытталған, пішіні мен орналасуы әртүрлі; мүйізсіз түрі де бар. Бұқалардың орташа салмағы 745 немесе 955 кг, сиырлардың – 525 немесе 640 кг деп хабарланады; бұқалар 1100 кг-дан, ал сиырлар 800 кг-дан аса салмаққа жете алады. Жылқының құйрық сүйегінен биіктігі сәйкесінше 143 және 115 см. Аяқтары сәл қисайған. Олар қызыл масамен таралатын ауруларға қарсы жақсы төзімділікке ие. Олар жергілікті ыстық, құрғақ жағдайларға жақсы бейімделген, оларды ұстау арзанға түседі және еуропалық малға қарағанда бірдей жерге көбірек африкандарды ұстауға болады. Африкандардың өнімділігі жоғары, олар 16 жастан асқаннан кейін де 14 төл туғыза алады. Олар осы мақсатқа қарай өсіріліп, дамытылды және воутреккерлердің бағасына ие болды. Ұлы көшінде воутреккерлерді алып жүретін арбаларды африкандардың өгіздері тартқан.

Коммерциялық

Африкандар коммерциялық мақсатта сиыр еті өндіру үшін қолданылады, және ет сапасын жақсарту, әсіресе жұмсақтығын арттыру, сондай-ақ нашар сапалы шөпте салмақ қосу қабілетін жақсарту үшін басқа тұқымдармен будандастырылады. Оңтүстік Африка тұқымдық қоғамы Африкандар тұқымын будандастыру үшін аналық желі ретінде пайдалануды қолдайды. Afrigus – бұл Африкандар және Абердин-Ангус тұқымдарының 50/50 арақатынасындағы заманауи гибриді, оған Бонсмара, Дракенсбергер және Тули тұқымдарының да әсері бар. 1930 жылдары Луизиана штатында жасалған Африканер-Ангус буданы, кейде Африкангус деп аталатын, сәтті болмады.