Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
14 ғасырдағы неміс-богемиялық сәулетші және мүсінші
14th century German Bohemian architect & sculptor
Пётр Парлер (Peter von Gemünd, , Petrus de Gemunden in Suevia; 1333 – 13 шілде 1399) – Parler әулетінен шыққан неміс-богемиялық сәулетші және мүсінші. Әкесі Генрих Парлермен бірге ол орта ғасырдың ең көрнекті және ықпалды шеберлерінің бірі. Швабиш Гмүнд қаласында туып, сол қалада оқуын бітірген Пётр, Орта ғасырдың соңында Страсбург, Кёльн және Нюрнберг сияқты бірнеше маңызды құрылыс алаңдарында жұмыс істеді. 1356 жылдан бастап ол Богемия Корольдігінің астанасы және қасиетті Рим империясының орталығы Прагада тұрып, өзінің ең танымал туындыларын жасады: Санкт-Витус соборы және Карл көпірі.
Peter Parler (Peter von Gemünd, , Petrus de Gemunden in Suevia; 1333 – 13 July 1399) was a German Bohemian architect and sculptor from the Parler family of master builders. Along with his father, Heinrich Parler, he is one of the most prominent and influential craftsmen of the Middle Ages. Born and apprenticed in the town of Schwäbisch Gmünd, Peter worked at several important late Medieval building sites, including Strasbourg, Cologne, and Nuremberg. After 1356 he lived in Prague, capital of the Kingdom of Bohemia and seat of the Holy Roman Empire, where he created his most famous works: St. Vitus Cathedral and the Charles Bridge.
Ерте өмір
Пётр Парлердің ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Оның әкесі, Генрих Парлер ескісі, Кёльн соборында тас қалаушы болған. 1333 жылы Пётр дүниеге келген кезде Генрихті Швабиш Гмүндтың еркін императорлық қаласы үлкен жаңа шіркеу, Қасиетті Крест шіркеуінің құрылысын жүргізуге шақырды. 1351 жылы шіркеудің хорының іргетасы қаланғанда, Пётр әкесімен бірге шіркеуде жұмыс істеп жүрген. Оның шәкірттігі де осы жерде аяқталған болуы мүмкін. Хордың үздіксіз балюстрадамен бөлінуі оның болашақтағы ерекше стилінің белгісі болды. Шіркеудің оңтүстік порталындағы аркалық бөлім де Петірдің еңбегі деп есептеледі. Әке мен ұлдың бірлесіп жасаған жобалары ерекше болды және кешкі готика архитектурасы мен мүсіншілігіндегі маңызды кезеңді белгіледі. Содан кейін Пётр, ортағасырлық неміс дәстүрі бойынша, шеберлігін аяқтағаннан кейін саяхаттап жұмыс істеуді көздеген "Көшпелі жылдар" (Wanderjahre) сапарына шықты. Осы сапарларда ол Орталық Еуропадағы готикалық құрылыс техникасының ең маңызды принциптерін үйренді. Ол Кёльнге, мүмкін Парижге, ал сөзсіз Страсбургке барды – Страсбург соборын терең білуі оның кейінгі құрылыстарында көрінеді. Кёльнде жұмыс істегенде ол тұрғын архитектор Бартоломей фон Хаммның қызы Друдамен (Гертруд) танысты. Олар кейін үйленіп, төрт балаға ие болды: үш ұл, олардың екеуі өздері де танымал шебер құрылысшыларға айналды, және бір қыз. Расталмаған болса да, кейбір ғалымдар Парлердің осы кезеңде Англияға сапар шеккенін айтады, ал басқалары мұндай мүмкіндікті күмәнді деп санайды. Бұл ой оның кейінгі жұмыстарында кездесетін нақты және жасырын техникалық ерекшеліктерге байланысты туындады, оларды тек тәжірибеден ғана алуға болады, архитектуралық сызбалардан емес. Белгілі болғандай, Страсбургтегі тас қалаушылар 1200 жылдардың соңында Батыс Англиядан нақты қолөнер әдістерін қолданған, бұл Рейн аймағында ағылшын готикалық архитектуралық әдістерін білуге дәлелдеді. Пётр Парлер Страсбургте жұмыс істегендіктен, оның осы әдістер туралы білімі сол жерден келгені ықтимал. Атап айтқанда, ол кейіннен Санкт-Витус соборында салған күмбездер, Страсбург соборындағы Санкт-Екатерина капелласынан үлгі алған болуы мүмкін.
Little is known about the earliest youth of Peter Parler. His father, Heinrich Parler the Elder, was a stonemason at Cologne Cathedral. Around 1333, when Peter was born, Heinrich was invited by the free imperial city of Schwäbisch Gmünd to take over construction of a large new parish church, Holy Cross Minster. Peter was already working alongside his father on the church when the cornerstone of the choir was laid in 1351. This is presumably also where his apprenticeship was completed. The division of the choir by a continuous balustrade demonstrates what would become his trademark style. The arched section at the southern portal of the church can also be attributed to Peter. The designs developed by the father and son team at Holy Cross were unique and mark an important milestone in late Gothic architecture and sculpture. Peter then set off on the so called "Wandering Years" (Wanderjahre), the Medieval German tradition of working as a travelling craftsman after completing apprenticeship. On these visits he learned the most important concepts of Gothic construction techniques in Central Europe. He visited Cologne, perhaps Paris, and certainly spent time in Strasbourg – precise knowledge of Strasbourg Cathedral can be seen in his subsequent buildings. While working in Cologne he met Druda (Gertrud), daughter of the resident architect Bartholomäus von Hamm. They eventually married and had four children: three sons, of which two went on to become known master builders in their own right, and a daughter. While undocumented, some scholars believe Parler traveled to England during this period, while others find the possibility unlikely. The idea arises because certain detailed and concealed technical devices appear in his later work which could have only been obtained through first hand experience and not from any architectural drawings. What is definitely known is that masons at Strasbourg implemented specific craft methods from western England in the late 1200s, which points to knowledge of English Gothic architectural methods in the Rhineland. Since Peter Parler spent time working at Strasbourg, it is much more likely his knowledge of these methods came from there. In particular, the vaults he later designed at St. Vitus Cathedral were most probably modeled after the St. Catherine Chapel of Strasbourg Cathedral.
Нюрнберг қаласы
1352 жылдан кейін Петр Нюрнбергтегі Фрауэнкирхе шіркеуінің құрылысына әкесімен бірге парлер, яғни басты құрылыс алаңының жәрдемшісі ретінде қосылды. Нақты күні мен оның дәл қызметі белгісіз. Қасиетті Рим императоры Карл IV-тің бастамасымен 1351 жылы шіркеудің негізі салынды, ол оны императорлық салтанаттар өткізу орталығы ретінде көздеген. Бұл императордың, жеті сайлаушы ханның және қасиетті Рим императорлары тәж киген Рим қаласының мөрлерінде бейнеленген. Осы жерде Петрге тікелей жатқызылатын алғашқы мүсіндер жасалды, олардың ішінде Захарияның есімді тұлғасы бар. Ескі қамалдың орнына салынған бұл шіркеудің амбициялық сәулеті Парлерлермен тікелей байланысты, және Петр сол жерде мүсінші болып жұмыс істеген болуы мүмкін. Бұл Нюрнберг пен Прагадағы құрылыстың тоқтауына және оның тағайындалған кезде кем дегенде 23 жаста болғаны туралы мәліметтерге себеп болды.
Sometime after 1352 Peter joined the construction works at the Frauenkirche in Nuremberg as the parlier, or chief site assistant alongside his father. The exact date and his precise role are unclear. The foundations of the church had already been laid in 1351 on the initiative of Charles IV, Holy Roman Emperor, who envisioned it as a center for holding imperial ceremonies. This is reflected in the carved coats of arms of the Emperor, the seven Prince electors, and the city of Rome where the Holy Roman Emperors were crowned. Here the first sculptures can be directly ascribed to Peter, among them a prominent figure of Zacharias. Built on the ruins of an older castle, its ambitious architecture can be directly connected to the Parlers and Peter probably worked there as a sculptor. which accounts for a pause in construction in both Nuremberg and Prague, as well as information that he was at least 23 years old at the time of his appointment.
Қасиетті Вит соборы
1356 жылы 23 жасында Прагаға келген Пётрге 1352 жылы Матиас Аррас қайтыс болғаннан бері тоқтап қалған Қасиетті Вит соборының құрылыс алаңын басқару міндеті жүктелді. Империядағы ең маңызды ғимараттың осылай жас архитекторға тапсырылуы Пётрдің қабілетін көрсетеді. Пётр Қасиетті Вит соборында жартылай дайын болған амбулаториядан және шағын ғибадатханалардан жұмысты жалғастырды, ал бастапқы жоспарға үнемі сілтеме жасай отырып, Матиас жоспарын біртіндеп өзгертіп келді. Көпірдің шығыс мұнарасы, Ескі қалалық көпір мұнарасы да Питер Парлердің еңбегімен салынды. Оның аркасында Богемияда алғаш рет салынған торлы күмбез орналасқан.
When Peter arrived in Prague in 1356 at the age of 23, his immediate assignment was to take over the construction site at St. Vitus Cathedral, which had languished since the death of Matthias of Arras in 1352. It is indicative of Peter's talents that the most important building in the Empire was then entrusted to such a young architect. Peter continued the works at St. Vitus from the ambulatory and chapels, which were partially complete, and gradually changed the Matthias plan while keeping continual references to the original vision. The east tower of the Bridge, Old Town Bridge Tower, was also built by Peter Parler. Its arch contains a net vault that was the first of its kind in Bohemia.
Басқа жұмыстар
Собор мен көпірден басқа, Петр Праганың Жаңа қалашығының негізгі жобалаушысы болды. Ол сондай-ақ Прага сарайының Корольдік сарайы ішіндегі Барлық Әулиелер капелласын салды. 1541 жылғы өрттен кейін ол барокко стилінде қайта жаңартылды. 1360–78 жылдар аралығында Парлер Колиндегі Әулие Варфоломей шіркеуінің ғибадатханасын салды. Петр Прагада және оның төңірегіндегі, соның ішінде Кутна-Горадағы түрлі қабірлерге, киелі орындарға және мүсіндерге де жауапты.
Apart from the cathedral and the bridge, Peter was also the main designer of the New Town of Prague. He also built the All Saints' Chapel inside the Royal Palace of Prague Castle. After a fire in 1541 it was redecorated in the Baroque style. Between 1360–78 Parler built the chancel of the St. Bartholomew church in Kolín. Peter is also responsible for various tombs, shrines and sculptures at various sites in and around Prague, including at Kutná Hora.
Отбасылық және жеке өмірі
Парлерлер отбасы үлкенге жетті және оның көптеген мүшелері Орталық Еуропа мен Солтүстік Италиядағы готикалық құрылыс алаңдарында жұмыс істеді. Петердің әулеті оның бірінші әйелі Гертрудамен үйленуімен басталды. Олардың неке күні дәл белгісіз болғанымен, 1360 жылға қарай үш ұл мен бір қызды тәрбиелеп отырған еді:
The Parler family grew large and its many members worked at Gothic construction sites all over Central Europe and Northern Italy. Peter's branch of the family began with his marriage to his first wife, Gertrude. Although their wedding date is not exactly known, by 1360 they were raising three sons and a daughter:
Иоганн Парлер кіші: шамамен 1359 жылы туған, Прагада білім алған, әкесімен бірге Санкт-Витус соборында жұмыс істеген. 1398 жылы Иоганн собордың бас құрылысшысы ретінде әкесінің орнын басты, сондай-ақ қазір ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Кутна-Гора қаласындағы Свята Барбара шіркеуінің бас құрылысшысы болды. Николаус Парлер: дін қызметкері болды және 1380–1398 жылдары Прагада каноник қызметін атқарды. Ол туралы көп мәлімет жоқ. Олардың қызы 1383 жылы Кельннен келген Михаилдың әйелі ретінде танылады, бұл Михаил (1364–1387) есімді тағы бір собор архитектірінің ұлы болуы мүмкін. Оның басқа балалары да болған болуы керек. Петер 1379 жылы Праганың азаматы болып танылды. Ол 1399 жылы Прагада қайтыс болды және Санкт-Витус соборында жерленді, оның ұлдары Петер мен Венцель оның ісін жалғастырды.
Johann Parler the Younger: born around 1359, educated in Prague, worked alongside his father on St. Vitus. Johann took over his father's role as the cathedral's master builder in 1398 and also became the master builder of St. Barbara's Church, Kutná Hora, now a UNESCO World Heritage Site. Nikolaus Parler: became a clergyman and served as a canon in Prague from 1380–1398. Little else is known about him. Their daughter appears around 1383 as the wife of a Michael from Cologne, possibly the son of another cathedral architect named Michael (1364–1387). He may have had other children as well. Peter was granted citizenship in Prague in 1379. He died in Prague in 1399 and was buried at St. Vitus Cathedral, with his sons Peter and Wenzel carrying on his work.
Мұра
Питер Парлер орта ғасырдағы ең танымал және ықпалды шеберлердің бірі болды. Оның және оның әкесі жасаған эскиздер "Парлер стилі" деп аталып, Орталық Еуропаға кеңінен таралды. Маңызды мысалдарға: Ландшут қаласындағы Сент-Мартин шіркеуі (1389 жылы бастау алды); Нюрнбергтегі Сент-Лоренц (1400 жылы бастау алды); Динкельсбюльдегі Сент-Джордж шіркеуі (1448 жылы бастау алды); Венадағы Сент-Стефан соборы (1368 жылы бастау алды); сондай-ақ Нидерландыдан Польшаға дейінгі Ханза лигасы айманындағы көптеген басқа да мысалдар жатады. Скандинавияда да мысалдар кездеседі, мысалы, Даниядағы Хельсингердегі Сент-Мари шіркеуінде. Оның идеялары қаншалықты алға кеткенін 1402 жылы құрылысы басталып, бүгінгі күнге дейін әлемдегі ең үлкен готикалық собор болып табылатын Севилья соборында көруге болады. Орталық кеңістіктің дәстүрлі готикалық тік өрнегі жоғары терезелермен шектесетін жерде балюстрадамен бұзылады. Көбірек маңызға иесі, балюстраданың кең аралықта орналасқан тік тіректері мен ең сыртқы қабырғалардан тысқары орналасуы Санкт-Витус соборындағы батыс бөліктерінің Питер Парлердің бастапқы эскизімен бірдей. Севилья соборындағы құрылыс 1506 жылға дейін жалғасты. Гусит соғыстары (1419–1434 жж.) кезінде Богемия жерлері толығымен қирады. Оның салған ғимараттары әлі де тұрғанымен, Питер Парлердің көптеген мүсіндік туындылары жойылған. Оның қолымен жасалған портреті Санкт-Витус соборындағы Domgalerie-де сақталып тұр.
Peter Parler was one of the most well known and influential craftsman of the Middle Ages. The designs of both him and his father became known as the "Parler style" and spread throughout Central Europe. Significant examples include: St. Martin's Church, Landshut (begun 1389); St. Lorenz, Nuremberg (nave begun 1400); St. George's Minster, Dinkelsbühl (begun 1448); St. Stephen's Cathedral, Vienna (south tower begun 1368); and numerous other examples across the Hanseatic League from the Netherlands to Poland. Examples can also be found in Scandinavia, such as at St. Mary's, Helsingør, Denmark. A demonstration of just how far his ideas went can be found at Seville Cathedral, begun in 1402 and today still the largest Gothic cathedral in the world. The standard Gothic verticality of the central space is broken up by a balustrade at the boundary with the clerestory windows. More importantly, the balustrade's widely spaced vertical bars and its position flowing outside of the outermost ribs are exactly like Peter Parler's original design of the western bays at St. Vitus’ Cathedral. Construction at Seville Cathedral continued until 1506. During the Hussite wars (1419–1434) the lands of the Bohemian Crown were totally ravaged. Although his buildings still stand, much of Peter Parler's sculptural works were destroyed. A portrait of him, carved out of his hand, remains in the Domgalerie at St. Vitus Cathedral.
Астероид
Пётр Парлердің құрметіне аталған 6550 Parléř астероиді Антонин Мркос 1988 жылдың 4 қарашасында Клеть обсерваториясында ашылған.
An Asteroid named in honor of Peter Parler, 6550 Parléř, was discovered by Antonín Mrkos at Kleť Observatory on 4 November 1988.
Парлер сыйлығы
"Питер Парлер сыйлығы" 1994 жылы неміс ескерткіштерін қорғау қоры (Deutsche Stiftung Denkmalschutz) және неміс тас қалаушыларының федералдық қауымдастығы (Bundesverband Deutscher Steinmetze) тарапынан құрылды. Бұл сыйлық мәдени мұраны сақтаудағы еңбегі үшін әр екі жыл сайын Нюрнбергтегі табиғи тас және тас өңдеудің халықаралық көрмесінде табыс етіледі. Сыйлыққа Питер Парлердің ескерткіш бюсті және 15 000 еуро қоса беріледі. Соңғы рет 2015 жылы Аугуст Вебер мен Хельмут Шнайдер Ульм қаласындағы Санкт-Георгий шіркеуін қалпына келтіру жұмыстары үшін марапатталды.
The "Peter Parler Prize" was established in 1994 by the German Foundation for Monument Protection (Deutsche Stiftung Denkmalschutz) and the Federal Association of German Stonemasons (Bundesverband Deutscher Steinmetze). It is awarded every two years at the International Exhibition of Natural Stone and Stone Processing in Nuremberg for outstanding service in the preservation of cultural heritage. The prize is accompanied by a commemorative bust of Peter Parler and EUR 15,000. It was most recently awarded in 2015 to August Weber and Helmut Schneider for restoration work at St. George's church in Ulm.
Сәулет сызбалары
Питер Парлер: Санкт-Витус соборының хоры мен батыс фасадының суреті (пергаментке қара сия, 132 x 52,5 см), Куперстичкабинет, Сурет өнері академиясы, Вена.
Питер Парлер: Санкт-Витус соборының оңтүстік мұнарасының суреті (пергаментке қара сия, 106 x 93 см), Куперстичкабинет, Сурет өнері академиясы, Вена.
Peter Parler: Drawing of the choir and western facade of St. Vitus Cathedral (black ink on parchment, 132 x 52.5 cm), Kupferstichkabinett, Akademie der Bildenden Künste, Vienna
Peter Parler: Drawing of the south tower of St. Vitus Cathedral (black ink on parchment, 106 x 93 cm), Kupferstichkabinett, Akademie der Bildenden Künste, Vienna