Тізе қапшығы астындағы қабыну және хрящтың жұмсаруы
Chondromalacia patellae
Денелдің астындағы қабыну (Хондромаляция пателласы) – тізе қақпағы астындағы хрящтың жұмсаруы мен қабынуы. Себептері, белгілері, емдеу жолдары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
сопақшеңнің астындағы қабынудың белгілі бір түрлері
certain forms of inflammation under the patella
Сопақшеңнің хондромаляциясы (CMP) – сопақшеңнің төменгі жағының қабынуы және шеміршек тінінің жұмсаруы. Тізе қабығы астындағы шеміршек тіні – табиғи серпімділік қамтамасыз ететін элемент, ал оның шамадан тыс пайдаланылуы, жарақаттануы және басқа да көптеген факторлар шеміршек тінінің нашарлауына және бұзылуына әкелуі мүмкін. Шеміршек тіні тегіс болмайды, сондықтан оны қозғау және пайдалану өте ауыртпалы. Бұл жағдай көбінесе белсенді түрде спортпен айналысатын жастарға әсер етеді, бірақ сонымен қатар тізелерін артық жұмыс істететін ересектерге де ұқсайды. Сопақшеңнің хондромаляциясы кейде тізе-феморальдік ауырсыну синдромымен бірдей мағынада қолданылады. Дегенмен, басым көпшілік пікір бойынша, тізе-феморальдік ауырсыну синдромы тек шеміршек тіні зақымдалмаған адамдарға ғана қатысты. Бұл жағдай хондроз деп те аталады. Грек тілінде бұл термин сопақшеңнің артындағы шеміршек тінінің (хондрос) жұмсаруын (малакия) білдіреді.
Chondromalacia patellae (also known as CMP) is an inflammation of the underside of the patella and softening of the cartilage. The cartilage under the kneecap is a natural shock absorber, and overuse, injury, and many other factors can cause increased deterioration and breakdown of the cartilage. The cartilage is no longer smooth and therefore movement and use is very painful. While it often affects young individuals engaged in active sports, it also afflicts older adults who overwork their knees. Chondromalacia patellae is sometimes used synonymously with patellofemoral pain syndrome. However, there is general consensus that patellofemoral pain syndrome applies only to individuals without cartilage damage. This condition is also known as Chondrosis. The term literally translates to softening (malakia) of cartilage (chondros) behind patella in Greek.
Себеп
Бұл жағдай тізе қапағының (пателла) жіті зақымдануынан немесе тізе бүгілген кезде оның өтетін жамбас сүйегіндегі ойықпен созылмалы үйкелістен туындауы мүмкін. Мүмкін себептері: ілиотибиалдық жолақтың тартылуы, невромалар, бурсит, артық жүктеме, дұрыс емес орналасу, дененің орталық бөлігінің тұрақсыздығы және тізе қапағының дұрыс емес қозғалысы. Тізеңнің алдыңғы немесе ішкі жағындағы ауырсыну кез келген жастағы ересектерде жиі кездеседі, әсіресе футбол, гимнастика, велосипед тебу, ескек есу, теннис, балет, баскетбол, атпен жүру, волейбол, жүгіру, жекпе-жек спорты, мәнерлеп сырғанау, сноуборд, скейтборд және тіпті жүзу кезінде. Ауырсыну көбінесе ұзақ отырудан кейін сезіледі. Скейтбордшылар бұл жарақатты көбінесе күш қолданбайтын аяғында басады, себебі ол үнемі тепкілеу мен бұралуды қажет етеді. Жүзушілер бұл жағдайды көкірекпен жүзу кезінде, тізеге ерекше қозғалыс талап етілгенде дамытады. Жоғары қарқынды қозғалысқа ұшырайтын белсенді өмір салтын ұстанатын адамдар ең көп тәуекелге ұшырайды. Дене шынықтыруды дұрыс жоспарлау жағдайдың нашарлауын болдырмауға көмектеседі. Спортшыларға қосымша медициналық тексеру үшін дәрігерге жүгінуге кеңес беріледі, себебі симптомдар тізедегі басқа да ауыр проблемаларға ұқсас болуы мүмкін. Диагноз қою үшін міндетті түрде тесттер қажет емес, бірақ кейбір жағдайларда олар диагнозды растауға немесе ауырсынудың басқа себептерін жоққа шығаруға көмектеседі. Көбінесе қан анализі, МРТ және артроскопия қолданылады. «Хондромалакия» термині кейде денедегі кез келген жердегі қалыптан тыс кеміршекті білдірсе, көбінесе тізе қапағының (пателла) артқы бетінің тітіркенуін білдіреді. Тізе қапағының артқы беті тегіс кеміршектің қабатымен жабылған, ол тізе бүгілген кезде жамбас сүйегінің негізімен тегіс сырғанады. Алайда, кейбір адамдарда тізе қапағы тізе буынының бір жағына сүрініп, кеміршекті тітіркендіріп, тізеде ауырсынуға себеп болуы мүмкін.
The condition may result from acute injury to the patella or chronic friction between the patella and a groove in the femur through which it passes during knee flexion. Possible causes include a tight iliotibial band, neuromas, bursitis, overuse, malalignment, core instability, and patellar maltracking. Pain at the front or inner side of the knee is common in adults of all ages especially when engaging in soccer, gymnastics, cycling, rowing, tennis, ballet, basketball, horseback riding, volleyball, running, combat sports, figure skating, snowboarding, skateboarding and even swimming. The pain is typically felt after prolonged sitting. Skateboarders most commonly experience this injury in their non dominant foot due to the constant kicking and twisting required of it. Swimmers acquire it doing the breaststroke, which demands an unusual motion of the knee. People who are involved in an active lifestyle with high impact on the knees are at greatest risk. Proper management of physical activity may help prevent worsening of the condition. Athletes are advised to talk to a physician for further medical diagnosis, as symptoms may be similar to more serious problems within the knee. Tests are not necessarily needed for diagnosis, but in some situations they may confirm diagnosis or rule out other causes for pain. Commonly used tests are blood tests, MRI scans, and arthroscopy. While the term chondromalacia sometimes refers to abnormal appearing cartilage anywhere in the body, it most commonly denotes irritation of the underside of the kneecap (or "patella"). The patella's posterior surface is covered with a layer of smooth cartilage, which the base of the femur normally glides smoothly against when the knee is bent. However, in some individuals the kneecap tends to rub against one side of the knee joint, irritating the cartilage and causing knee pain.
Емдеу
Кеміршік зақымдалмаған жағдайда, шамадан тыс жүктеме салдарынан тізе алдындағы ауырсынуды RICE (демалыс, мұз қою, қысу, көтеру), қабынуға қарсы дәрілер және физиотерапияның кешенді қолдану арқылы басқаруға болады. Әдетте, хондромалакия ісіну немесе көгерусіз дамиды, және көптеген адамдар демалыс пен тиісті физиотерапия бағдарламасын ұстанудан пайда көреді. Бірнеше апта бойы тітіркендіретін қызметтен аулақ болып, қабынудың басылуын күтуден кейін, жайлап қалпына келтіру жүзеге асырылады. Жүзу сияқты кросс-тренинг жаттығулары – көкірекпен емес, басқа да стилдерді пайдалану арқылы – жалпы дене күшін сақтауға және дене құрамын жақсартуға көмектеседі. Бұл, жамбас және тізе бұлшықтарын күшейтуге және икемділікке баса назар аударатын физиотерапия бағдарламасын бастағанға дейін пайдалы. Ісінуді күшейтетін тізедегі ауырсынуды азайту үшін стероид емес қабынуға қарсы препараттарды қолдану да тиімді. Хирургиялық емдеудің танымалдылығы хирургиялық емес емдеудің жағымды нәтижелері мен хирургиялық араласудың салыстырмалы тиімсіздігіне байланысты азайып барады.
In the absence of cartilage damage, pain at the front of the knee due to overuse can be managed with a combination of RICE (rest, ice, compression, elevation), anti inflammatory medications, and physiotherapy. Usually chondromalacia develops without swelling or bruising and most individuals benefit from rest and adherence to an appropriate physical therapy program. Allowing inflammation to subside while avoiding irritating activities for several weeks is followed by a gradual resumption. Cross training activities such as swimming – using strokes other than the breaststroke – can help to maintain general fitness and body composition. This is beneficial until a physical therapy program emphasizing strengthening and flexibility of the hip and thigh muscles can be undertaken. Use of nonsteroidal anti inflammatory medication is also helpful to minimize the swelling amplifying patellar pain. Treatment with surgery is declining in popularity due to positive non surgical outcomes and the relative ineffectiveness of surgical intervention.