Кіріспе

Клобук – Польшаның оңтүстігіндегі қала. 12 934 тұрғыны бар (2019 жылғы мәлімет бойынша). Силезия воеводшалығында, Ченстоховадан солтүстік-батысқа қарай шамамен 15 км қашықтықта орналасқан, Клобук округінің орталығы болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Клобук Кіші Польшаға жатады және оның ең солтүстік-батыс бөлігінде, Польшаның тағы екі тарихи провинциясы – Үлкен Польша және Силезиямен шекаралас орналасқан. Қала Кіші Польша жоталарының арасында жатыр. Клобук қаласының көп бөлігі теңіз деңгейінен 240-260 метр биіктікте, ал қала шегіндегі ең жоғары нүкте – Дębowa Góra (284 метр). Клобук қаласының ауданы 47 км² құрайды, оның 20% орманмен жабылған.

Этимология

Бұрын қала атауы әртүрліше жазылған: Клобучко, Клобучко, Клобучек. Қазіргі атауы 19 ғасырдың соңынан бері қолданылып келеді, және бұл, бастысы, ежелгі поляк тіліндегі kłobuk сөзінен шыққан, ол – бас киімнің бір түрі. Тағы бір түсіндірме бойынша, kłobuk сөзі “жоғарғы жақ” немесе “шыңы” деген мағынаны білдіреді, ал қала орналасқан кезде Кіші Польшаның ең солтүстік-батыс қалалық орталығы болып, Кіші Польшаның шекарасында орналасқан.

Тарих

Клобук қала құқығын 1339 жылы Ұлы Казимир III патшалық құрған кезде алды. Ол кезде қала Кіші Польшадан Үлкен Польшаға созылған көне сауда жолының бойында орналасқан еді. Солтүстікке қарай, Виэлунь маңында жол екіге бөлінетін: солтүстік-батысқа қарай Познаньға, оңтүстік-батысқа қарай Вроцлавқа. Ян Длугош, өзі Клобукта канон болған, жергілікті Әулие Мартин мен Маргарет шіркеуінің 1144 жылы салынғанын айтады. Клобук, қала мәртебесін алғанға дейін, маңызды жергілікті сауда орталығы болған. Мұнда көптеген шеберлер жұмыс істеді, ал 1658 жылы қала старостаның резиденциясына айналды. «Ұлы су тасқыны» салдарынан және Ясна-Гура монастырына төленетін салықтардың артуынан қала құлдырауға бет бұрды. 1793 жылға дейін (Польшаның бөлінісін қараңыз) қала жүздеген жылдар бойы Кіші Польша провинциясының Краков воеводтығындағы Лелов округіне қарады. Пруссия Корольдігіне қосылғаннан кейін ол қысқа мерзімге Жаңа Силезияның бір бөлігі болды. 1807 жылы Клобук қысқа ғұмырлы Польшаның Варшава Герцогтығына қосылды, ал оның таратылуынан кейін 1815 жылы Ресей империясының құрамына кірді. 1870-1917 жылдар аралығында патша үкіметінің бұйрығымен Клобук ауылға айналды. Екінші Польша Республикасында Клобук Кильце воеводтығының Ченстохова округіне қарасты. 1939 жылдың мамыр айында мұнда «Клобук» атты Ұлттық қорғаныс батальоны құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында, 1939 жылдың 1 қыркүйегінде, Польшаға неміс әскерлерінің шабуылы кезінде Мокра шайқасы Клобуктан солтүстікке қарай 5 шақырым жерде болды. Соғыс жылдары қала үшінші рейхтің құрамына енді, Блаховня округінің (нем. Landkreis Blachstädt) және Жоғарғы Силезия провинциясының бөлігі болды. Клобуктағы 2000-ға жуық еврейдің көп бөлігі Холокост кезінде қаза болды. Холокосттан аман қалған еврей отбасылары Австралия, Канада, Швеция, Израиль және АҚШ сияқты елдерге көшіп кетті. Еврей азаматы Зелег Берковиц Швецияға көшіп, Холокостқа дейінгі Клобуктағы еврей қауымдастығының өмірін жазбаға түсірді. Соғыстан кейін Клобук Кильце воеводтығына қайта оралды, бірақ 1950 жылы Ченстоховамен бірге Катовице воеводтығына қосылды. 1952 жылы Клобук округі құрылды, ал 1975-1999 жылдары қала Ченстохова воеводтығының құрамында болды. Соғыстан кейін Клобук 1950-1960 жылдары қарқынды дамыды, бірнеше ауыр өнеркәсіп кәсіпорындары ашылып, темір кенін табуға мүмкіндік болды.

География

Клобук екі мезорегионның шекарасында орналасқан: Wieluń жотасы және Krzepice сызығы, олар Wieluń-Вожники жотасының бір бөлігін құрайды. Клобук Ақ Окса және Қара Окса өзендерінің жанында орналасқан.

Бейнелеу

Қала Возники-Вилюнь үстіртінің төбелі бөлігінде орналасқан. Қала шегіндегі ең биік нүкте – Дебова Гора, теңіз деңгейінен 284 метр биіктікте.

Жерді пайдалану

Клобук қаласының ауданы 47,46 км² құрайды. Ауданның шамамен 71% ауыл шаруашылығына пайдаланылады (көбінесе егіс және мал жаюға). Қала аумағының 20% орманмен жабылған, ал 9% тұрғын үйлер, өнеркәсіптік аймақтар және жолдар сияқты инфрақұрылымды алып жатыр.

Табиғат

Dębowa Góra табиғи қорығы қала шегінде, қала орталығынан 2 км қашықтықта орналасқан. Бұл табиғи қорық ежелгі емен және шаған ормандарының қалдықтарын ерекше қорғауға арналған. Клобук қаласының шегіндегі ормандардың көп бөлігі Клобук орман шаруашылығының (Nadleśnictwo Kłobuck) құрамына кіреді. Қала шегінде ірі табиғи су қоймалары жоқ. Закжев суқоймасы Рыбно ауылы мен Клобук шекарасында орналасқан.

Көрікті жерлер

Сент-Мартин және Маргарет шіркеуі – 12-13 ғасырларда алғашқы нысанымен салынған шіркеу. Алғашқы тас шіркеу 1144 жылы роман стилінде салынған. 15 ғасырдың басында Клобук приходы Польшадағы ең ірі приходтардың бірі болды, оның аумағы 800 км² құрады. 1443-1458 жылдары Польшаның ең белгілі жылнамашыларының бірі Ян Длугош Клобук приходының діни қызметкері болды. Кейбір шіркеу ғимараттары тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілген. Олардың ішінде 14 ғасырға жататын шіркеу ғимараты, пасторлық үй және астық сақтау қоймасы (екеуі де 15 ғасырда салынған) бар. Клобук Загоржедегі сарай – 1795 жылы неоготика стилінде салынған тарихи сарай. Оның айналасында 4,3 гектар аумақты саябақ бар. Сарай Пруссияның министрі Кристиан Граф фон Хаугвиц үшін салынған. Кейінгі иелерінің арасында Бенедикт Леманский, Гвидо Хенкель фон Доннерсмарк және Ресейдің Ұлы князі Александр Михайлович болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін сарай Мемлекеттік қазынаның меншігіне өтті. 1918-1939 жылдары сарайда орман шаруашылығы мектебі, ал 1952-1972 жылдары аудандық кеңес орналасқан. Соңынан "Элеганс" киім фабрикасы орналастырылды. Жақында сарайда қайта құру жұмыстары басталды.

Көлік

Клобуктан негізгі жол байланыстары Wieluń (солтүстік-батысқа) және Częstochowa (оңтүстік-шығысқа) бағытындағы ұлттық жол арқылы жүзеге асырылады. Клобукте сонымен қатар, 2006 жылдан бері тек жүк пойыздары ғана тоқтайтын, Польша көмір магистраліндегі темір жол станциясы да бар.

Туған қалалар бауырлас қалалар

Клобук коммунасының туысқан қалаларын қараңыз.