Кіріспе

Жаңа Зеландияға тән арахнид түрі

Speciesbox
| name = Katipō
| taxon = Latrodectus katipo
| image = Latrodectus katipo.jpg
| image upright = 1.1
| image caption = Әйел Katipō
| status = SD
| status system = NZTCS
| status ref =
| authority = Powell, 1871
| synonyms = * Latrodectus atritus
Latrodectus hasseltii atritus
Latrodectus katipo atritus
Theridium melanozantha
Theridium zebrinia
| synonyms ref = Бұл жәндік 1870 жылы Л. Пауэлл тарапынан Latrodectus katipo деп ресми түрде сипатталды. Latrodectus туысына жататын жәндіктер бүкіл әлемде таралған және барлық танымал қара жесір жәндіктерін қамтиды: Солтүстік Американың қара жесірі (Latrodectus mactans), қоңыр жесір (Latrodectus geometricus) және Еуропаның қара жесірі (Latrodectus tredecimguttatus). Katipō-ның ең жақын туысы – Австралиялық қызыл жәндік (Latrodectus hasseltii). Latrodectus katipo және L. atritus (қара katipō) бұрын екі бөлек түр деп есептелген.

Katipō деген жалпы атау (бірлік және көпше түрінде), көбінесе "katipo" деп жазылады, маори тілінен "түнгі шаншушы" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау маорилердің бұл жәндіктердің түнгі уақытта шағатынына сенгенінен туындаған.

Сипаттама

Катипо - кішкентай және орташа өлшемді өрмекші. Солтүстік аралдың жоғарғы бөлігінде таралған қара катипоның денесінің үстіңгі жағында қызыл жолақ болмайды, ал ішкі бөлігінің түсі көбінесе ақшыл болады, бірақ көрінісі қызыл катипоға өте ұқсас. Іштің астыңғы жағындағы сағат тәрізді сурет де нашар көрінуі мүмкін, орталық бөлігі жоғалып, тіпті мүлдем болмауы да мүмкін. Оның өлшемі өте кішкентай болғандықтан, Уркхарт (1886) оны жеке түр деп есептеп, Theridion melanozantha деп атаған. Бұл қате 1933 жылға дейін түзетілмеді, сонда ол еркек Latrodectus katipo екені анықталды.

Тіршілік ету ортасы

Катипо өте ерекше тіршілік ортасында кездеседі және тек теңіз жағалауындағы құм төбелерінде ғана табады. Олар көбінесе жағалауға ең жақын құм төбелерінің құрлыққа қараған бетінде мекендейді, мұнда олар дауылдар мен құмның қозғалысынан ең жақсы қорғалады. Егер құм төбелері ішкі жерге қарай ұзаққа созылса, олар теңізден бірнеше километр қашықтықтағы құм төбелерімен де байланысты болуы мүмкін. Бұл оңтүстік шекараның себебі, катипоның жұмыртқалары дамитын кезде белгілі бір температурадан жоғары температураны қажет етуі – Жаңа Зеландияның оңтүстік аймақтарында әдетте бұл температурадан суық болады. Катипо өзінен әлдеқайда ірі жәндіктерді аулай алады. Бұл ірі жәндіктер көбінесе торға түсіп қалады, ал одан кейін болатын күресте тордың жерге бекітілген жіптері үзіліп кетеді. Жібектің серпімділігінен олжа жерден бірнеше сантиметрге көтеріледі. Содан кейін катипо аңға жақындап, спиннереттерін жәндікке бұрып, оның үстіне жібек тоқиды. Басқа көптеген theridiid-тер сияқты, катипоның артқы аяқтарында да иісті, қайыс тәрізді орналасқан қылқаламдардан тұратын қатар болады. Катипо осы қылқаламдарды жіптерінен жабысқақ жібек жинау үшін пайдаланып, оны бірнеше жылдам қозғалыспен жәндіктің үстіне лақтырады. Оның популяциясының төмендеуіне бірқатар факторлар әсер етті; ең бастылары – тіршілік ортасының жоғалуы және қалған тіршілік ортасының сапасының нашарлауы. Көптеген инвазивті шетелдік өсімдіктердің енгізілуі де қолайлы тіршілік ортасының төмендеуіне себепкер болды.

Токсикология

Катипоның уы адамдар үшін медициналық тұрғыдан маңызды, бірақ олардың шағуы сирек кездеседі. 19 ғасырдың басында немесе 20 ғасырдың басында катипо шағуының ауыр салдары туралы хабарлар болған, бірақ содан бері Жаңа Зеландияда өрмек шағуынан қайтыс болғандар туралы ешқандай жаңа дерек тіркелген жоқ. Соңғы рет қайтыс болған жағдай 1901 жылы тіркелген, ол туралы сол жылдың 25 қыркүйегінде Evening Post газетінде былай деп жазылған: "AUCKLAND, This Day. Джордж Твидлдің 47 жастағы ұлы, Пукекохеде тұратын Джордж Твидлдің ұлы, 16 қыркүйекте катипо өрмегінен шағылған. Оның қолы ісіп, өткен сенбіге дейін қатты ауырып, қайтыс болды. Оның артында әйелі мен бірнеше баласы қалды". 2016 жылғы мәліметтер бойынша, соңғы рет катипо шағуы 2010 жылы канадалық туристке және 2012 жылы каякпен жүрушіге тиді.

Симптомдары

Латродектизмнің клиникалық белгілері Latrodectus өрмекшілерінің барлық түрлері үшін ұқсас. Әдетте ол өте күшті ауырсынумен сипатталады. Сирек кездесетін асқынуларға ұстамалар, кома, өкпе ісігі, тыныс жетіспеуі немесе жергілікті тері инфекциясы жатады. Әсер ету мерзімі бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін ауытқып, кейбір жағдайларда шағылғаннан кейін 24 сағаттан астам уақыт бойы күшті ауырсыну сақталуы мүмкін. Ауыр шағу жағдайында қызылбаққа қарсы у сарысы берілуі мүмкін, және ол Жаңа Зеландияда Latrodectus katipo уының әсерін емдеу үшін қолданылады. Ол Жаңа Зеландияның көптеген ірі ауруханаларында қолжетімді. Дегенмен, қарапайым өрмекші уына қарсы сарысының тиімділігін растайтын нақты дәлелдер жеткіліксіз, ал зерттеулер латродектизмде сарысының тиімділігіне күмән тудырды. Қосымша ем ретінде, мысалы парентеральді опиаттар немесе бензодиазепиндер сияқты, ауырсынды басатын препараттар қажет болуы мүмкін.