Римдік қыш сынықтарынан жасалған төбе

Кіріспе

Монте-Тестаччо немесе Монте-Тестацео, сондай-ақ Монте-дей-Кокчи деп те аталады, Римдегі жасанды үйінді, ол дерлік толығымен testae-ден – ежелгі рим керамикасының сынықтарынан құралған. Көбінесе бұл рим империясы дәуірінен қалған амфоралар, олардың кейбіреулері Titulus pictus белгісімен таңбаланған. Бұл ежелгі әлемдегі ең үлкен шлам үйінділерінің бірі, оның табаны шамамен жерді алып жатыр және шамамен 53 миллион амфораның қалдықтарын қамтиды. Оның көлденеңі шамамен бір километрге жуық, ал биіктігі 35 метр (115 фут) құрайды, бірақ ежелгі заманда оның биіктігі одан да жоғары болған болуы мүмкін. Бұл үйінді Тибр өзенінің шығыс жағалауынан алыс емес, 2-ші ғасырдың соңында мемлекеттік бақылаудағы зәйтүн майы қоры орналасқан Хорреа Галбае жанында орналасқан. Кейіннен бұл үйінді діни және әскери маңызы бар болды.

Құрылымы мен мақсаты

Монте-Тестаччодағы көптеген сынған амфоралар сол кездегі әлемдегі ең үлкен қала болған Рим империясының майға деген үлкен сұранысын көрсетеді, халқы кем дегенде бір миллион адамды құраған. Шамамен 53 миллион зәйтүн майы амфорасының қалдықтары бар екені анықталды, олардың ішінде 6 миллиард литр (1,3 миллиард императорлық галлон/1,6 миллиард АҚШ галлоны) май импортталған. Төбенің құрамын зерттеу Римнің зәйтүн майын импорттау көлемі біздің заманымыздың 2-ші ғасырының соңында шарына жеткенін көрсетеді, онда жыл сайын 130 000 амфора жиналған. Бұл ыдыстардың басым көпшілігі шамамен бірнеше тонна сыйымдылыққа ие болған; осыдан Рим жылына кем дегенде 7,5 миллион литр (1,6 миллион императорлық галлон/2 миллион АҚШ галлоны) зәйтүн майын импорттаған деп есептеліп отыр. Монте-Тестаччодан табылған ыдыстар негізінен мемлекеттік қолдаумен импортталған зәйтүн майын көрсетеді, сондықтан жеке тұлғалар арқылы да қосымша едәуір көлемде зәйтүн майы әкелінген болуы мүмкін. Монте-Тестаччо жай ғана кездейсоқ қоқыс жиналатын орын емес, ол өте ұйымдасқан және мұқият жобаланған құрылыс, оны мемлекеттік басқару органы басқарған болуы мүмкін. 1991 жылы жүргізілген қазба жұмыстары дөңгелектің бірнеше деңгейлі террасалар түрінде салынғанын көрсетті, олардың қабырғаларын сынықтармен толтырылған дерлік зақымдалмаған амфоралармен бекіткен. Бос амфоралар, әдетте, есек немесе қашырдың арқасында дөңгелекке көтеріліп, сол жерде сындырылып, тұрақты үлгіде орналастырылған. Бұзылған құмыралардың үстіне әдетте майдың бұзылуын бейтараптандыру үшін әк себілген. Шындығында, Монте-Тестаччода 2-ғасырдың ортасында табылған ыдыстардағы жазулардың кейбіреулерінде бір кезде олардағы май praefectus annonae-ге, яғни мемлекеттік азық-түлік тарату қызметіне жауапты лауазымды тұлғаға жеткізілгені нақты жазылған. Монте-Тестаччоны да praefectus annonae басқарған болуы мүмкін. Жазулар май экспорттау бизнесінің құрылымы туралы да мәлімет береді. Жеке есімдерден басқа, көптеген жазуларда «екі Аурелий Геракл, әке мен бала», «Фадийлер», «Кутий Цельсиан және Фабий Галатик», «екі Юний, Мелисс және Мелисса», «серіктестер Гяцинт, Исидор және Полио», «Л. Мариус Фейб және Вибийлер, Виатор және Ретитут» сияқты комбинациялар кездеседі. Бұл осы іске қатысушылардың көптегені бірлескен кәсіпорындардың мүшелері болғанын көрсетеді, мүмкін шағын шеберханалар, олар бизнес серіктестерін, әке-бала командаларын және білікті бостандық алғандарды қамтыған.

The huge numbers of broken amphorae at Monte Testaccio illustrate the enormous demand for oil of imperial Rome, which was at the time the world's largest city with a population of at least one million people. It has been estimated that the hill contains the remains of as many as 53 million olive oil amphorae, in which some 6 billion litres (1.3 billion imperial gallons/1.6 billion U. S. gallons) of oil were imported. Studies of the hill's composition suggest that Rome's imports of olive oil reached a peak towards the end of the 2nd century AD, when as many as 130,000 amphorae were being deposited on the site each year. The vast majority of those vessels had a capacity of some ; from this it has been estimated that Rome was importing at least 7.5 million liters (1.6 million imperial gal/2 million U. S. gal) of olive oil annually. As the vessels found at Monte Testaccio appear to represent mainly state sponsored olive oil imports, it is very likely that considerable additional quantities of olive oil were imported privately. Monte Testaccio was not simply a haphazard waste dump; it was a highly organised and carefully engineered creation, presumably managed by a state administrative authority. Excavations carried out in 1991 showed that the mound had been raised as a series of level terraces with retaining walls made of nearly intact amphorae filled with sherds to anchor them in place. Empty amphorae were probably carried up the mound intact on the backs of donkeys or mules and then broken up on the spot, with the sherds laid out in a stable pattern. Lime appears to have been sprinkled over the broken pots to neutralise the smell of rancid oil. Indeed, some of the inscriptions found on mid 2nd century vessels at Monte Testaccio specifically record that the oil they once contained was delivered to the praefectus annonae, the official in charge of the state run food distribution service. It is possible that Monte Testaccio was also managed by the praefectus annonae. The inscriptions also provide evidence of the structure of the oil export business. Apart from single names, many inscriptions list combinations such as "the two Aurelii Heraclae, father and son", "the Fadii", "Cutius Celsianus and Fabius Galaticus", "the two Junii, Melissus and Melissa", "the partners Hyacinthus, Isidore and Pollio", "L. Marius Phoebus and the Vibii, Viator and Retitutus." This suggests that many of those involved were members of joint enterprises, perhaps small workshops involving business partners, father son teams and skilled freedmen.

Кейінгі тарих

Монте-Тестаччо амфораларды тастау орыны ретінде пайдалану шамамен 260 жылдардан кейін тоқтаған сияқты, мүмкін қаланың кемежайлары басқа жерге көшірілгендіктен. Осы кезеңде зәйтүн майын тасымалдауға арналған амфораның жаңа түрі де пайда болды. Осы көлемді ыдыстарды жою қажеттілігі сақталды. Рим аймағындағы төртінші ғасырда салынған тоғыз ғимараттың бетон бөліктерінде амфоралар кеңістікті толтыру және жеңілдету элементтері ретінде қолданылғаны анықталды. Мысалы, 308 және 312 жылдар аралығында Аппий жолының үшінші миліне салынған Максенций циркі: бұл нысанда кем дегенде 6000, ал ықтимал 10 000-ға жуық амфора қолданылған деп есептеледі. Пеньяның айтуынша, осы ыдыстарды "мемлекеттік қолдауымен бетон қабырғаларды толтыруға арналған құрылыс жобаларына бағыттап, annona префектурасы өте ауыр және басқаша пайдасыз май ыдыстарын көптеп жоюға, сонымен бірге осы жобаларды аяқтау үшін қажет әк, құм және қиыршық тас мөлшерін азайтуға мүмкіндік берген". Рим құлағаннан кейін төбенің айналасындағы жерлер көбінесе тасталып қалды. 1625 жылғы гравюрада Монте-Тестаччо ескі қала қабырғаларының ішіндегі далалық аймақта оқшау тұрған күйде бейнеленген. Орта ғасырларда Монте-Тестаччо ораза алды мерекелерінің ортасы болған кезде, мұнда жарыстар мен турнирлер өткізілген. Мерекелік шаралардың бір бөлігі ретінде шошқаға толы екі арба төбеге тартылып, содан кейін төмен қарай жіберіліп, төбе басында бөлшектелген, ал көрермендер шошқа етін сол жерде күйдіріп жеген. 1827 жылы Стендаль келген кезде Монте-Тестаччо әлі де демалыс орны ретінде пайдаланылып келді. Бірнеше жыл бұрын осы төбеде өткен жыл сайынғы мереке туралы 19 ғасыр саяхатшысы былай деп сипаттаған: "Октябрь айының әр жексенбі және бейсенбі күндері Римнің барлық халқы, бай да, кедей де, осы жерге жиналады, көптеген дастарқандар тағамдармен жабылған, ал сусындарлар салқын погребтерден тартылады. Тау басындағы осы көріністен гөйі тілмен суреттеу мүмкін емес. Сальтарелла биін билейтін жас топтар, үстелдерді қоршап тұрған қуанышпен шаттық шеңберлерімен араласады; төмендегі күймелерін тастап, мерекелік көріністен ләззат алу үшін серуендейтін көптеген адамдар." 1849 жылы Монте-Тестаччо Джузеппе Гарибальди басқаруымен итальяндық артиллериялық батареяның орны ретінде қолданылған кезде, француз армиясының шабуылынан Римді сәтті қорғауда қысқа мерзімді әскери маңызға ие болды. Монте-Тестаччоның діни маңызы да болды; ол бұрын Ұлы жұма күні Иерусалимдегі Голгофа төбесін бейнелеу үшін қолданылған, онда Рим папасы шеруге шығып, Иса және оның жанында айқышталған екі қарақшының бейнесі ретінде айқыштарды орнатқан. Монте-Тестаччо әлі күнге дейін оқиғаның құрметіне айқышпен тәжденіп отыр. Тек Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана төбенің айналасындағы аудан жұмысшылар ауданы ретінде қайта құрылды. Монте-Тестаччоның алғашқы археологиялық зерттеулері 1872 жылдың қаңтар айында неміс археологы Генрих Дресселдің басшылығымен басталды, ол 1878 жылы өз нәтижелерін жариялады. 1980 жылдары испан археологтары Эмилио Родригес Алмейда және Хосе Ремесал Родригес одан әрі жұмыс жүргізді.

Monte Testaccio's use as an amphora dump seems to have ceased after about the 260s, perhaps due to the city's quays being moved elsewhere. A new type of amphora was also introduced around this time to transport olive oil. A need to dispose of these bulky containers remained. Nine buildings in the Rome area constructed in the fourth century have been found to use amphorae as space filler/lightener elements in their concrete portions. One example is the Circus of Maxentius, which was constructed between 308 and 312 at the third mile of the Via Appia: it is estimated that at least 6,000 and more likely as many as 10,000 amphorae were used in this facility. As Peña notes, directing these vessels "toward state sponsored construction projects for use as space fillers in concrete vaulting, the praefectura annonae could have succeeded in disposing of substantial numbers of highly cumbersome and otherwise useless oil containers, while at the same time reducing the amount of lime, sand and rubble that would have been required to complete these initiatives." The area around the hill was largely abandoned after the fall of Rome. A print of 1625 depicts Monte Testaccio standing in isolation in an area of wasteland within the ancient city walls, It was the scene of jousts and tournaments during the Middle Ages, when Monte Testaccio was the scene of pre Lenten celebrations. As part of the festivities, two carts filled with pigs were hauled to the top of the hill, then released to run back down and smash in pieces at the bottom of the hill, where the watching revellers then dismembered the pigs on the spot for roasting. Monte Testaccio was still used as a place of recreation when Stendhal visited in 1827. A 19th century traveller, visiting a few years earlier, described the annual festival that was held on the summit of the hill:
Each Sunday and Thursday during the month of October, almost the whole population of Rome, rich and poor, throng to this spot, where innumerable tables are covered with refreshments, and the wine is drawn cool from the vaults. It is impossible to conceive a more animating scene than the summit of the hill presents. Gay groups dancing the saltarella, intermingled with the jovial circles which surround the tables; the immense crowd of walkers who, leaving their carriages below, stroll about to enjoy the festive scene

The hill gained a brief military significance in 1849 when it was used as the site of an Italian gun battery, under the command of Giuseppe Garibaldi, in the successful defence of Rome against an attacking French army. Monte Testaccio also had a religious significance; it was formerly used on Good Friday to represent the hill of Golgotha in Jerusalem, when the Pope would lead a procession to the summit and place crosses to represent those of Jesus and the two thieves crucified alongside him. Monte Testaccio is still crowned with a cross in commemoration of the event. Only after World War II was the area around the hill redeveloped, as a working class neighbourhood. The first archaeological investigation of Monte Testaccio began in January 1872 under the German archaeologist Heinrich Dressel, who published his results in 1878. Further work was carried out in the 1980s by the Spanish archaeologists Emilio Rodríguez Almeida and José Remesal Rodríguez.