Кіріспе

Warren Harding (18 маусым 1924 – 27 ақпан 2002) – 1950-1970 жылдардағы ең табысты және ықпалды американдық биік қабырғаға және көмекпен шамадан тыс көтерілушілердің бірі. Ол 1958 жылы Йосемити аңғарындағы Эль-Капитанға көтерілген алғашқы команданың жетекшісі болды. Олар "Бұрын" деп аталатын бағытпен әлемдегі ең үлкен гранитті монолиттердің біріне 884 метрге көтерілді. Хардинг Йосемитиде 28-ге жуық жаңа бағыттар ашты, соның ішінде "Ерте таңғы өмір қабырғасы" (кейін "Таң қабырғасы" деп аталды). Ол тік жартастарда күндерін өткізуге бейімділігі және эксцентриктік мінезі үшін "Батсо" деген лақап атын алды. Хардинг биік қабырғаларға көтерілу үшін арнайы жабдықтар жасады, мысалы, ұйықтауға арналған "жаншық шатыры" және граниттің кішкентай тіректеріне ілінуге арналған "жаншық ілгегі". Бұл оның B.A.T. немесе "Негізінен абсурдты технологиялар" өнімдерінің мысалдары еді. Хардинг "Төмен қарай: Қабырғаға көтерілудің еңбексіз нұсқаулығы" кітабының авторы. Кітапта "Бұрын" және 1970 жылғы "Ерте таңғы жарық қабырғасына" көтерілудің сипаттамасы, сонымен қатар альпинизм негіздері, сол кезеңнің белгілі альпинистерінің рейтингтері және 1960-1970 жылдардағы тасқа көтерілуге байланысты даулар мен өмір салты туралы әзілді әңгімелер бар.

Жастық шақ

Хардинг Калифорния штатындағы Даунивилл қаласында, Тахо көліне жақын, тарихи алтын өңірінің солтүстік бөлігінде, Ұлы депрессиядан бұрын келген Айова штатынан шыққан отбасында өсті. Хардинг өзін ойын-сауықпен айналыстыруды ұнатты, ол балық аулаудан гөрі жаяу серуендеуді артық көрді, себебі ол өзінің "нағыз нашар балықшы" екенін түсінген. Ол 1940 жылдардың соңында Сьерра-Невада тауларында, Уитни тауында, Палисадес және Минареттерде альпинизммен айналыса бастады. 1953 жылы ол техникалық альпинизмге белінді; ол өзінің "тек қана күшпен істеуге болатын нәрсені жасай алатынын" айтты, бұл оның өміріндегі ең жақсы жасаған алғашқы ісі болды. Ол бүгінде Йосемити аңғарындағы осындай маршруттардың ең көп өтілетінінің бірі – Орта собор тасының шығыс тірегіне бір күндік атақты көтеріліс жасады. Хардингтің алғашқы маңызды тау-кенге жататын көтерілісі де осы маңда болды: Йосемитидегі Орта собор тасының Солтүстік тірегі. "Спонтанды" түрде, Хардингтің "жеміс-жидектерден де ақылсыздау" деп ойлаған "таныс емес" адаммен басталып, ол және Фрэнк Тарвер көп ұзамай басқа топты шауып өтті. Төрт түн сыртта өткізіп, 20 немесе одан да көп арқан ұзындығымен көтерілгеннен кейін, олар ұзақ және күрделі маршруттың шыңына жетті. Олар солтүстік Америкадағы ең ұзын арқанмен тауға көтерілуді аяқтады. Дегенмен, Хардинг үшін белгілі бір әлемдегі жетістік әрқашан екінші орында болды немесе қол жеткізе алмады. Оның жүрек соғуындағы бұзықтарға байланысты оны әскерге алмады, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшақ пропеллерін жөндейтін механик болып жұмыс істегеннен кейін, ол жер өлшеуші болып оқыды және өмірінің соңына дейін кәсіби одақ мүшесінің куәлігін мақтан тұтты. Кішкентай бойымен, жоғары дауысымен, көп ішетінімен, жылдам көліктерімен, майлы қара шашымен, сұлу келбетімен және сезімталдығымен танылған Хардинг өзінің "Downward Bound" атты естеліктерінде кітаптың атауын таңдағанын айтады, себебі ол жауапты жұмыс істейтін адам ретіндегі мансабының сәтсіздігін көрсетеді, оның тауға көтерілуге деген құштарлығына қарсы.

Мұрын

Сол жылы Хардинг 1950-ші жылдардың ең үздік жоғары тау-кеншілерінің бірі Марк Пауэллмен бірігіп жатты. Хардинг Half Dome-ның керемет және тік солтүстік-батыс бетіне көтерілуге тырысқан, бірақ сәтсіз аяқталған топтың бір бөлігі болғаннан кейін, ол Пауэллмен бірге аңғарда қалды. Олар сол еңкейістің бірінші қарсы алуына бірнеше күн кешікті, себебі басқа топ, Хардингтің оңтүстік Калифорниялық қарсыласы Роял Роббинс бастаған, оны аяқтаған еді. Хардинг жоғарыдағы топпен кездескенін былай еске алды: "Менің құттықтауым шын жүректен болды, бірақ іштей, мақсатты арманкерім алаңдады". Ол, Пауэлл және жабдық ойлап тапқан Билл 'Долт' Фейерер кейіннен сөз байластырды: "Өзімізді жоғары санағандықтан, біз бірнеше күн бойы аңғарда күңкілдеп, не істеу керектігін ойластырдық. Шешім қарапайым болды: Half Dome-дан төменгі кез келген көтеріліс біз үшін жеткіліксіз, тек үлкен жетістік қана маңызды". Сол кезде, үлкен қабырға тарихшысы Даг Скотт атап өткендей, Хардинг шынымен ерекше болды. Эль Капитанның 3000 фут (914 м) беті Йосемитидегі басқа нысандарға қарағанда "өте биік" болды, сондықтан көптеген альпинистер оған назар аудармады. Ұлттық парк қызметі Эль-Капитан шалғынында жиналған көпшілікке байланысты Еңбек күнінен кейін тоқтауға мәжбүрледі. Бірақ команда Пауэлл тағы бір альпинистік сапарда аяғының күйдірілген сынығын алғанда үлкен сәтсіздікке ұшырады. Пауэлл бас тартты, ал Фейерер көңілі тоймады. Хардинг өзінің аңызға айналған төзімділігі мен жаңа серіктестерді табуға дайындығымен, кейін өзі айтқандай, "қол жеткізе алатын "білікті" альпинистермен осы үмітсіз кәсіпке кірісті". Фейерер техникалық кеңесші болып қалды, тіпті велосипед дөңгелегінен жасалған "көлік" құрастырды, оны бүгін оның есімімен аталатын жартылай жолға дейін көтеріп алып жүруге болады, "Долт Тауэр". Бірақ Уэйн Мерри, Джордж Уитмор және Рич Кальдервуд енді негізгі командаға айналды, Мерри Хардингпен жетекшілік міндеттерді бөлісті. Күзде тағы екі рет тырысып, олар 610 метр биіктікке жетті. Соңында, күздің соңында басталатын төртінші тырысу соңғысы болуы мүмкін еді. Команда бастапқыда маршрутын манила арқандарымен бекіткен, сондықтан олардың орналасқан арқандары қыс бойы әлсіреген болар еді. Қараша айының суық ауа райында олар баяу жоғары көтеріліп, соңғы 300 футқа дейін жеті күн бойы "жалықтыратын жұмыс" істеді, егер Хардингтің айтуынша, "жерден 2500 фут биіктікте гранит бетінде өмір сүру және жұмыс істеу" "жалықтыратын" деп есептелсе. Үш күн бойы осы деңгейде дауыл күтіп отырғаннан кейін, олар соңғы бөлігін соққымен өрлеп көтерілді. Хардинг он бес сағат бойы күресіп, түнде 28 кеңейту бұрандасын қолмен орнатты, таңғы 6-да шықты. Барлығы 45 күнге созылды, 3400 футтан (1036 м) астам көтерілу, бетіндегі үлкен "маятник" секірістері және ілгектермен арқандарды көтеріп, "көшіру" және түсірудің санасыз "мильдері" болды. Команда қазіргі заманғы тау-шағаға көтерілудің "ұлы классикасының" бірін аяқтады. Мұрын жолы Солтүстік Америкадағы ең әйгілі тау-шағаға көтерілу жолы деп жиі аталады, ал жақсы күздік ауа райында оның отыз арқан ұзындығы бойымен жоғарыға дейін үштен онға дейін әртүрлі топтар созылуы мүмкін. Көтерілістің 50 жылдығында АҚШ Өкілдер палатасы алғашқы топтың жетістіктерін құрметтейтін резолюция қабылдады.

Кейінгі көтерілулер мен даулар

Эль-Капитанға көтерілгеннен кейін Хардинг Йосемитидегі Вашингтон бағанасының шығыс бетін орнатты, ол көмексіз көтерілгеннен кейін «Астроман» деп аталды, бұл осы кезеңдегі серіктесі, фотограф Глен Деннимен жасаған бірқатар маңызды бағыттардың біріншісі болды. Одан кейін: Деннимен де жасалған және әлі де Йосемитидегі ең танымал үлкен қабырға бағыттарының бірі болып табылатын, айтарлықтай тік Қисық мұнара; Йосемити аңғарының сыртындағы «Рострумның» солтүстік беті, тағы да Деннимен (бір күн өткен соң еркін өрлеу ретінде сынақ ретінде танымал және керемет); және Ивон Шоунард пен Чак Праттпен жасалған Half Dome-дан қарама-қарсы Уоткинс тауының әдемі және оқшауланған 2500 фут (762 м) беті («қатты адам» Хардинг соңғы күндері құрғақ күндері судан бас тартқан). 1965 жылы «Американ альпинистік журналында» Прат былай деп жазды: «Төртінші күні Ивон сусыздықтан соншалықты арықтады, ол бірде-бір түймесін шешпей-ақ, тау-шатыр шымшықтарын түсіре алды. Жеті жылдан бері алғаш рет саусағымнан сақина алып тастадым. Ал, классикалық Шайтанға ұқсастығы бар Хардинг, одан да сұр әрі зұлым болып көрінді». Хардинг сонымен қатар Сьерра-Невададағы үлкен қабырғаларға көтерілудің де ізашарсы болды. Бұл бағыттар Уитни тауының бойындағы 610 метрлік Килер инесінің және Йосемити тауларының оңтүстік-батыс бетіндегі Коннес тауының 14000 метрлік бетінде. 1970 жылы тау-кен суретшісі Галлен Роуэлл Half Dome-ның оңтүстік бетіне қиын және қиын, бірақ таңғажайып әдемі, дауылға шалдығады. Құтқарудан кейін және кейін қиындықтардан кейін, серіктестердің бірі Джо Фейнт жобадан бас тартты. Роуэлл бір демалыс күндері Хардинг келмеген кездегі уайымын былай деп еске алды: «Келесі демалыс күні біз Half Dome-ге баратын тік жолмен өрлеп бара жатқанда, мен Уорренді аямаймын, ол үлкен пакетпен менімен бірге жүрді. Уорреннің жартысы орташа адамнан екі есе артық». Вьетнамда мердігер ретінде жұмыс істеген сәтсіз және жағымсыз сапарлар мен құрылыс алаңында жұмыс істеп жатқанда ауыр жол апаты – оны жүк көлігі соққыға ұшыратып, оны тұрақты түрде мүгедек етті – Хардингті оралып, көтерілуді аяқтауға кедергі болмады. Хардинг сонымен қатар «Таң жарығының қабырғасына» алғаш рет көтерілді, бұл Эль-Капитанның оңтүстік-шығыс жағындағы ең биік бөлігі. Диан Колдуэллмен бірге ол қабырғада 27 түнді өткізді, көбінесе Роджер Дерриберримен бірлесіп жасалған шатырлы гамактерде өмір сүрді. 4 күндік дауыл басталғанда, Ұлттық парк қызметі 22 күннен кейін екеуін құтқару керек деп шешті. Арқандар түсірілді, бірақ көп айқайлаудан кейін кері тартылды. Хардинг өзінің Downward Bound атты кітабында құтқару жұмыстары жалғаса берсе, не болар еді деп баяндайды: Хардинг – жұмысшы таптық қонақ үйі мен лагерь дәстүрімен танымал қазіргі заманғы тау-кен шыңына көтерілу тарихындағы ең атақты шарапшы. Хардинг қызыл түстің ең арзан нұсқасының галлондық ыдыстарын артық көреді және олардың гамактарын ұстап тұрған, және оларды құтқаруға тиіс болған, «wino tower» деп атаған. «Егер құтқарушылар тым құлшыныс жасаса, – деп жалғастырады ол, – онда мықты балғамен ақымақтай күресуі мүмкін еді. Себебі біз (Қиямет күні) жолдан тайып кетпеуге қатты бел будық». Хардинг сол альпинистердің кейбіреулерінің өзінен да білікті екенін мойындады, бірақ әрқашан олардың «негізінен» және «тазалығы» туралы дау туды. Сондай-ақ, ол оны жарнамалық қуғын-сүргінге айыптау екіжүзділік деп айыптады, өйткені олардың көпшілігі табысты тау-кен бизнесін құрды, киім мен жабдықтарды сатудан жылына он мыңдаған, тіпті миллиондаған доллар табады. Бұл дау-дамай Хардингтің басты бәсекелесі Роббинс өзінің Ерте таңғы жарық бағытының екінші көтерілуін бастаған кезде, Хардинг пен Колдуэллдің бұрандасы мен мысық ілгегі тесіктерінде іліп, содан кейін ілулілерді кесіп, жартасты өзінің таза күйіне қайтаруды қалайтынын мәлімдеді және үшінші көтерілу мүмкін емес деп жариялады. Қатты ашуланған Хардинг оңтүстікке шыққан Роббинсті тау-кен альпинистердің «Карри ұлты» деп атады және Роббинс ақырында көтерілудің көрінгеннен де қиын екенін шешкенде, өзін ақталғандай сезінді, содан кейін оны құрметтеп, екінші көтерілуді аяқтаған кезде ол және Дон Лаурия бұрандаларды кесіп тастамады.

Зейнетақы, ықпал, аңыздар және анекдоттар

Лито Техада Флорес, оның мақаласы "Альпинистердің ойындары" Хардингтың қаһармандықтары тұсында зор ықпалға ие болды, Хардингті көпшілік ойнаған ойыннан "сыртқы" деп қарады. Хардинг, ең болмаса, "жаңа ойын ойлап тауып", "кейде тіпті шедевр" жаратып отырды. Ол 28 күндік "Таңғы қабырға" (Dawn Wall) шарасын былай сипаттады: "Бұл – қабырғада ұзақ өмір сүру тәжірибесінің өзі зор жетістік болып табылатын ұлы тау шаруасы". 1980 жылдардан кейін Хардинг тауға өте сирек көтерілді, Сьерра-Неваданың солтүстік төбелеріне көшіп, жақын достары Мэри Лу Лонг пен Роджер Дерриберримен бірге ауа шарымен ұшып, арзан қызыл шарапқа деген құмарлығын жалғастырды. Ол 2002 жылы бауыр жеткіліксіздігінен қайтыс болды.

1950 жылдар

1954 Хардингтің мұржасы және Хардингтің басқа мұржасы, Sugarloaf, Тахо көлі, Калифорния, Джим Ореншаллмен бірге. 1954 Жоғарғы және төменгі Фантомдық шпиль, Тахо көлі, Калифорния, Джим Ореншаллмен бірге. 1954 North West Books, Сол және оң жақ су жарықтары, Lembert Dome, Tuolomme Meadows, Калифорния, Франк де Соссюрмен бірге, достары. 1954 жылы Шығыс тіреуі, Орта соборлық тас, Йосемити, Калифорния, Джек Дэвис және Боб Свифтпен бірге. 1954 жылы Солтүстік тіреуі, Орта соборлық тас, Йосемити, Калифорния, Фрэнк Тарвермен; Крейг Холден және Джон Уитмер. 1956 жылы Шығыс Ароухед мұржасы, Ароухед тізбегі, Йосемити, Калифорния, Марк Пауэллмен бірге. 1956 жылы Боб Свифтпен бірге жарияланған шың, Sentinel Rock, Йосемити, Калифорния. 1957 жылы Шығыс Арроухед тіреуі, Уолли Рид және Марк Пауэллмен бірге. 1957 жылы Ең жаман қателік, Филь майлы тас, Йосемити, Калифорния, Уэйн Мерримен бірге. 1957 жылы Шығыс жағы, Bridalveil Fall, Йосемити, Калифорния, Марк Пауэллмен бірге. 1958 жылы Солтүстік-Батыс тіреуі, Ahwiyah Point, Йосемити, Калифорния, Уэйн Мерримен бірге. 1957-1958 жылдары The Nose, El Capitan, Йосемити, Калифорния, Уэйн Мерри және Джордж Уитмормен бірге (бірнеше әрекеттерде 47 күн). 1959 жылы Беверли мұнарасы, Cookie Cliff, Йосемити, Калифорния, Джерри Цзаманскемен бірге. 1959 жылы Мерридің ежелгі жартасы, Үш бауырлас, Йосемити, Калифорния, Джерри Цзаманскемен бірге. 1959 жылы Оңтүстік-Батыс беті, Mt. Conness, Йосемити High Country, Калифорния, АҚШ, Глен Денни және Херб Шведлундпен бірге. 1959 жылы Шығыс беті, Вашингтон бағанасы (кейін "Астроман"), Йосемити, Калифорния, АҚШ, Глен Денни және Чак Праттпен бірге.

1960 жылдар

1960 жылы Уитни тауындағы (14,000+ фут) Килер тігісі, Глен Денни, Роб Макнайт және Фрэнк Гронбергпен бірге. 1961 жылы Батыс беті, Майысқан мұнара, Йосемити, Калифорния, Глен Денни және Ал Макдональдпен. 1962 жылы Delectable Pinnacle, El Capitan, Йосемити, Калифорния, Брайан Смоллмен бірге. 1962 жылы Солтүстік беті, The Rostrum, Йосемити, Калифорния, Глен Деннимен бірге. 1962 жылы The Flue, Sentinel Rock, Йосемити, Калифорния, Боб Кампспен бірге. 1964 жылы Оңтүстік беттік бағыты, Mt. Уоткинс, Йосемити, Калифорния, Ивон Шоинард пен Чак Праттпен бірге. 1968 жылы "Жақсы кітап", (Ақымақтықтың оң жағы), Йосемити, Калифорния, Том Фендермен бірге. 1968 жылы Батыс беті немесе тікелей бағыт (NCCS VI F8 A3), Жоғалған жебе шпилі, Йосемити, Калифорния, Пат Каллиспен бірге. 1969 жылы Оңтүстік-батыс беті, Liberty Cap, Йосемити, Калифорния, Гейлен Роуэлл мен Джо Фейнтпен бірге. 1969 жылы Firefall беті, Glacier Point, Йосемити аңғары, Калифорния, Гейлен Роуэллмен бірге.

1970 жылдар

1970 жылғы Оңтүстік беттік бағыты, Half Dome, Йосемити, Калифорния, Гейлен Роуэллмен бірге. 1970 жылғы "Ерте таңғы жарықтың қабырғасы" ("Таң қабырғасы"), Эль Капитан, Йосемити, Калифорния, Дин Колдуэллмен (28 күн үздіріссіз). 1971 жылғы Батыс беті, Колана Рок, Гетч Гетчи, Калифорния, Гейлен Роуэллмен бірге. 1976 жылғы Порцелин қабырғасы, Йосемити, Калифорния, Стив Боске және Дейв Ломбамен бірге. 1975 жылғы Ромб қабырғасы, Корольдік аркалар, Йосемити, Калифорния, достарыммен. 1976 жылғы Батыс Арете, Маунт Винчелл, Сиерра Невада, Калифорния, Гейлен Роуэллмен бірге. 1978 жылғы Тыйым салынған қабырға, Йосемити, Калифорния, Дейв Ломба, Кристи Тьюз және Стив Боскемен бірге.