Кіріспе

Ағаш бақасы деп кеңінен танылатын *Литобат сильватикус* – Солтүстік Америкада кеңінен таралған бақалар түрі, солтүстіктегі борал ормандарынан бастап оңтүстік Аппалач тауларына дейін қамтиды, сондай-ақ Солтүстік Каролинаның жазық бөлігі сияқты бірнеше ерекше, шашыраңқы популяцияларды қамтиды. Ағаш бақасы биологтардың назарын қызықтырды, себебі ол қырысуға төзімді, басқа бақаларға қарағанда құрлықта көбірек уақыт өткізеді, ерекше мекендеу орталарымен байланысты (торф батпақтары, көктемгі су тобырлары, жоталар) және ұзақ қашықтыққа жылдам қозғалады. Ағаш бақасының экологиясы мен сақталуы соңғы жылдары зерттеулердің назарына ілікті, себебі олар көбінесе уақытша су тобырларында (кейде "көктемгі су тобырлары" деп аталады) "міндетті" көбейетін түрі болып саналады, ал мұндай су тобырларының өзі оларда көбейетін түрлерге қарағанда осалрақ. Ағаш бақасын Нью-Йорк штатының ресми амфибиясы деп жариялау ұсынылып отыр.

Сипаттама

Ағаш бақаларының ұзындығы түрліше болады. Ана бақалар ата бақалардан ірілеу келеді.

Географиялық ауқым

Ағаш бақасының біртізбелі таралған ареалы солтүстік Джорджиядан және солтүстік-шығыс Канададан шығыста, Аляска мен Оңтүстік Британдық Колумбияға дейін батыста созылады. Бұл Аляскадағы ең көп тараған бақа түрі. Ол сонымен қатар Медисин Боу ұлттық орман паркінде де кездеседі.

Тіршілік ету ортасы

Ағаш бақалары – орманды мекендейтін организмдер, олар негізінен уақытша, тұщы сулы ылғалды жерлерде: орманды көктемгі суқоймаларда көбейеді. Олар ағашқа шығуға бейім емес және уақытының көп бөлігін орман төңірегінде өткізеді. Олардың өмір салтында ұзақ қашықтыққа көші-қон маңызды рөл атқарады. Жекелеген ағаш бақалары көбейтін суқоймалары мен көршілес тұщы су батпақтары, салқын ылғалды шатқалдар және/немесе жоталы жерлер арасында кеңінен (жүздеген метрге дейін) қозғалады. Жеке суқоймалардағы көбею популяцияларының генетикалық байланыс аймағы көбею орнынан бір километрден астам қашықтықта жатуы мүмкін. Осылайша, бұл түрді сақтау үшін ландшафттық (тиісті кеңістіктік өлшемдегі бірнеше мекен орындары) тұрғысынан қарау қажет. Олар өздерін қоршаған ортамен жасыра алады. Аппалачи тауларындағы 5 тоғанда ағаш бақаларының таралу үлгісін зерттеу жүргізілді, онда ересек ағаш бақаларының 100% бірінші көбею тоғанына адал екендігі, ал жас бақалардың 18% басқа тоғандарға көбейіп таралуы анықталды. Ағаш бақалары жаз айларын ылғалды орманды жерлерде, орманды батпақтарда, шатқалдарда немесе батпақтарда өткізеді. Күзде олар жазғы мекендерін тастап, қыстау үшін көршілес жоталы жерлерге көшіп кетеді. Кейбіреулері қыста ылғалды жерлерде қалуы мүмкін. Қыстау орындары топырақтың жоғарғы органикалық қабаттарында, жапырақтардың астында орналасады. Жоталы жерлерде қыстау арқылы ересек бақалар ерте көктемде еріген суқоймаларына қысқа көші-қон жасауды қамтамасыз етеді. Ағаш бақалары көбінесе күндіз белсенді болады және түнде сирек көрінеді, тек көбейтін кезде ғана естіледі. Олар қар еріген кезде көбейтін алғашқы қосмекенділердің бірі, сондай-ақ көктемгі сайысшылармен бірге.

Тамақтандыру

Ағаш бақалары орман төселінде тіршілік ететін түрлі ұсақ омыртқасыздармен қоректенеді, олардың рационының басым бөлігі жәндіктерден тұрады. Шабалдары бәсеңкөз, өсімдік қалдықтарымен, балдырлармен және өз түрлерінің және басқа түрлердің шабалдарын жейді. Бақалар қысқы мерзімде көптеген қатып-еру оқиғаларынан аман қалады, егер дене суының 65%-дан астамы қатып қалмаса. Ағаш бақаларының сарко/эндоплазмалық тордағы Ca2+ АТФаза 1 (SERCA 1) ферментінің АТФ байланысу орнында жеті аминқышқылы алмасуы бар, бұл сорғының суыққа төзімсіз түрлерге (мысалы, Lithobates clamitans) қарағанда төмен температурада жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Бұл, оның таралған ареалындағы жылы аймақтардағы бақалармен салыстырғанда айқын байқалады. Осы түрдегі бақалар гликоген фосфорилазаның жоғары ферменттік активтілігін де көрсетеді, ол қату процесін жеңілдетеді. Суыққа төзімділік құбылысы басқа ануран түрлерінде де кездеседі. Жапондық ағаш бақасы ағаш бақасынан да суыққа төзімдірек, ол 35 °C (31 °F) дейін төмен температурада 120 күнге дейін тіршілік ете алады. Ағаш бақаларының әртүрлі популяцияларын зерттеу нәтижесінде Аляска ағаш бақаларының бауырындағы гликоген қорының көп және гликоген фосфорилазаның ферменттік активтілігінің жоғары екені анықталды, бұл қату процесін жеңілдетеді.

Көбею

L. sylvaticus негізінен тұрақты су қоймаларында, мысалы, көлдерде емес, уақытша су тобырларында көбейеді. Аталықтары жұптасу үшін су тобырының айналасын жүзіп, дауыс шығару арқылы іздейді. Ал аналықтары керісінше, судың астында қалып, көтерілуі сирек, бұл жыныстық қысымнан қашу үшін болуы мүмкін. Аталық аналыққа жақындасып, оның алдыңғы аяқтарынан артынан қысып ұстайды, содан кейін "амплекс" деп аталатын ұстауға бас бармақтарын біріктіреді, бұл аналық жұмыртқа салғанша жалғасады. Тағы бір зерттеуде тұздың жоғары концентрациясына төзімділік артып, бірақ авторлар қысқа мерзімді, жоғары концентрациялы зерттеулердің нәтижелерін ұзақ мерзімді, төмен концентрациялы жағдайларға қолдануда сақтық танытуда, себебі қайшы нәтижелер кездеседі. Метаморфозден кейін, жасөспірімдердің шағын бөлігі (20%-дан кемі) таралып, туған су тобырының жанынан мұрағаттаулы түрде кетеді. Көптеген ұрпақтар филопатриялық болып, көбейіп өнім беру үшін туған су тобырына оралады.