Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алжирдің солтүстік-шығысындағы бербер этносы – шауи халқы немесе шауиялар (ⵛⴰⵡⵉⵢⴰ, Shawiya) – Аурес аймағының түпкілікті тұрғындары. Бұл аймақ Батна және Кенчла, Оум-Эль-Буаги провинцияларын қамтиды және Аурес тауларымен оралған. Олар сонымен қатар Алжирдің Тебса, Константин, Сетиф провинцияларында және Шығыс Алжирдің басқа да аймақтарында, бұрынғы Нумидияның массил тайпаларының жерлерінде, сондай-ақ Солтүстік-Батыс Тунисте де қоныстанған. Олар өздерін Išawiyen/Icawiyen деп атайды (айтылуы [iʃawijen]) және шауия тілінде сөйлейді. Шауиялар – қабыла және шенуа тайпаларынан кейін Tell Atlas аймағында кең таралған екінші ірі амазиг тілінде сөйлейтін этнос.
Berber ethnic group in northeast Algeria
The Chaoui people or Shawia (, ) are a Berber ethnic group native to the Aurès region in northeastern Algeria which spans Batna and Khenchla, Oum El Bouaghi provinces located in and surrounded by the Aurès Mountains. They also live in the Algerian provinces of Tébessa, Constantine, Setif and other parts of Eastern Algeria coextensive with the ancient Massylii of Numidia, as well as northwest Tunisia. They call themselves Išawiyen/Icawiyen (pronounced ) and speak the Shawiya language. They are the second largest Tell Atlas Amazigh speaking ethnicity, alongside the Kabyles and Chenouas.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Аурес таулары бербер халықтарына пана болды, Рим империясына, вандалдарға, Византия империясына және арабтарға қарсы кедергі жасаудың базасын құрады. Аурес сонымен қатар 1954 жылдан 1962 жылға дейінгі Алжир соғысы кезінде және одан кейін Алжирдің бір ауданы болды. Осы аймақта бербер тәуелсіздік күрескерлері соғысты бастады. Берберлердің атасы Мадгацен саналды, ол Зената және Ботри тайпаларының ортақ ата-бабасы болған. Ибн Халдун Зенатаны берберлер деп көрсеткен. Қазіргі тарихшылар бұл бербер аймағын нумидиялықтар мен гаэтулилер, немесе одан да көне мешвештер, маэсулиандар және мазакстар тобына жатқызады, олардан Зената тайпасы қалыптасып, Аурес өңірінің орта ғасырдағы негізгі тұрғындары болды. Ибн Халдунға белгілі шауи тайпалары – Ифрен, Маграва, Джерава, Абдалвадидес, Ховара және Аварба. Ибн Халдунның еңбектерін аударған де Слан айтуынша, Чауи/Шауи термині "малшы" деген мағынаны білдіреді және Зената берберлерін көрсетеді. Алжир тәуелсіздік алғаннан кейін шауилер негізінен Аурес аймағында қалды. Олар сөйлейтін адамдар саны бойынша екінші ірі бербер тілінде сөйлейтін топ, ал біріншісі – кабыл тайпасы.
Historically, the Aurès Mountains served as a refuge for Berber peoples, forming a base of resistance against the Roman Empire, the Vandals, the Byzantine Empire and Arabs. Aurès was also a district of Algeria that existed during and after the Algerian War from 1954 to 1962. It was in this region that Berber independence fighters started the war. The patriarch of Berbers is believed to have been Madghacen, the common ancestor of the Zenata and of the Botri as well. Ibn Khaldun identified the Zenata as Berbers. Modern historians rank this Berber region within the group of Numidians and Gaetuli or the much more ancient Meshwesh, Maesulians and Mazaxes, from whom the Zenata formed, the main inhabitants of the Aurès in the Middle Ages. Chaoui clans known by Ibn Khaldoun were the Ifren, Maghrawa, Djerawa, Abdalwadides, Howara and Awarba. According to de Slane, translator of the books of Ibn Khaldun, the term Chaoui/Shawi means "shepherd" and designates the Zenata Berbers. After the independence of Algeria, the Chaouis remained localized mainly in the Auresian region. They are the second largest Berber speaking group in terms of number of speakers, the first being the Kabyle.
Тіл
Шауилер дәстүрлі түрде шавия тілінде сөйлейді (бербер: Тахавит). Ол афроазиялық тілдер отбасының бербер тармағына жатады және зинати тілдерінің бір түрі болып табылады. Шавия – Алжирдің шығысындағы Аурес аймағында (бербер: Аурас) және оған жақын Батна, Кенчела, оңтүстік Сетиф, Оум-Эль-Буаги, Сук-Ахрас, Тебесса және Бискраның солтүстік бөлігін қоса алғандағы аймақтарда кең таралған диалекттер жиынтығы. Соңғы кезде шавия тілі, кабыль тілімен бірге, Алжирдегі бербер мәдени және саяси қозғалыстарының арқасында белгілі бір мәдени маңызға ие бола бастады.
The Chaoui traditionally speak the Shawiya language (Berber: Tachawit). It belongs to the Berber branch of the Afro Asiatic family, and is a variety of the Zenati languages. Shawiya is a closely related cluster of dialects spoken in the Aurès region (Berber: Awras) of eastern Algeria and surrounding areas including Batna, Khenchela, south Sétif, Oum El Bouaghi, Souk Ahras, Tébessa, and the north part of Biskra. Recently the Shawiya language, together with the Kabyle language, has begun to achieve some cultural prominence due to the Berber cultural and political movements in Algeria.
Мәдениет және өнер
Шауи музыкасы – бербер музыкасының ерекше стилі. Шауия биі Рахаба деп аталады; тойларда ерлер мен әйелдер оны билейді. 20-ғасырдың әншілерінің қатарында Аисса Джермуни, Али Кенчели, Массинисса, Ишем Бумараф, Джамель Сабри, Iwal тобы, Хурия Айчи және тағы да басқалар бар. Шауи суретшілері мен мүсіншілері (олардың саны көп) – Шериф Мерзуки, Абдельхадер Хуамель, Хасан Амрауи, Адель Абдесемед және Мохамед Демаг. Фантазия – Ауреста мәдени фестивальдер барысында көрсетілетін дәстүрлі ат спорты мен шеберліктің көрмесі. Шауи халқы Амор Хаккардың 2008 жылғы «Сары үй» фильмінде бейнеленген.
Chaoui music is a specific style of Berber music. The Shawia dance is called Rahaba; men and women dancing at weddings. There are many 20th century singers, such as Aïssa Djermouni, Ali Khencheli, Massinissa, Ishem Boumaraf, Djamel Sabri, Groupe Iwal, Houria Aïchi, etc. Chaoui painters and sculptors (of whom there are many) include Cherif Merzouki, Abdelkhader Houamel, Hassane Amraoui, Adel Abdessemed, and Mohamed Demagh. The fantasia is a traditional exhibition of horsemanship in the Aurès performed during cultural festivals. The Chaoui were featured in Amor Hakkar's 2008 film La Maison jaune.