Кіріспе

Француз мистигі Пьер Пуаре Науде (15 сәуір 1646 – 21 мамыр 1719) – көрнекті француз мистигі және христиан философы. Ол Метц қаласында туып, Рейнсбургте қайтыс болды.

Өмір жолы және еңбектері

Ата-анасының ерте қайтыс болуынан кейін, ол өзін гравюра шеберлігімен және француз тілін оқыту арқылы асырады, сонымен бірге Базельде, Ханауда және 1668 жылдан кейін Гейдельбергте дінтануды оқыды. Базельде ол Декарттың философиясына қызығушылық танытты, ол оның ой-өрісіне әсер етіп, ешқашан тоқтамады. Ол сондай-ақ Томас Кемпис пен Таулерді оқыды, бірақ оған голланд меннонит мистигі Хендрик Янсен ван Баррефельттің (Hiël) (шамамен 1520 – шамамен 1594) еңбектері ерекше әсер етті, оның шығармалары Hiël псевдонимімен жарияланды. 1672 жылы ол Deux Ponts герцогтығындағы Аннвейлердегі француз шіркеуінің пасторы болды. Онда ол Англия королі I Джеймстің немересі және танымал мистик Елизаветамен, «Theologia Germanica» және Антуанетта Бурньонның жазбаларымен танысты, соңғысы оның іздегенін дәл тапты. Осы дарынды әйелмен жеке танысу ниетімен 1676 жылы ол Нидерландыға сапар шекті. Амстердамға қоныстанды және келесі жылы «Cogitationzs rationales de Deo, anima, et Malo» атты еңбегін жариялады, ол оған білім мен философиялық ой-өрісі үшін тез жұрттың құрметіне бөленді. Бұл еңбек формасы бойынша картезиандық; Үштік математикалық тұрғыдан қарастырылған; барлық білім дәлелдерге негізделуі керек, бірақ Құдай туралы осы білімнің мақсаты – практикалық, шатасқан мәсіхшілікті бірлікке қайтару. Томас Кемпис пен Таулердің ықпалы анық көрінеді. Нидерландыдан Пуаре Гамбургке Антуанетта Бурньонды іздеумен аттанды, алғашқы кездесуде ол оның адал шәкіртіне айналды және 1680 жылы қайтыс болғанға дейін оның жанында болды. Ол оның саяхаттарында бірге жүрді, оның өте күрделі істеріне байланысты бірнеше рет Холштейнге дейін сапар шекті, оның толық шығармаларын жариялау үшін Амстердамға оралды, оған ол оның толыққанды қорғанысын қосты және Ганс Энгельбрехттің «Göttliche Gesicht» еңбегінің аудармасын ұсынды. Ол оның мінез-құлқы мен құдайлық миссиясын «Mémoire touchant la vie de Mlle. A. Bourignon» (1679) еңбегінде қорғады және Байль мен Секкендорфқа қарсы оның мүддесін қорғады. Ол сондай-ақ Джейн Лидтің жанкүйері болды. 1688 жылы ол Рийнсбургке қоныс аударды, онда ол өзінің жеке шығармаларымен және голланд кітап сатушылары үшін, мысалы, Тьерри Руинарттың голланд тіліндегі басылымына қатысты түрлі жұмыстармен айналысты. Пьер Пуаре диспенсационализмге ұқсас көптеген ерекшеліктерге ие және толыққанды диспенсационалистік жүйені дамытқан алғашқы теолог болды. Ол тарихты бірнеше дәуірге бөліп, Құдайдың адамдармен әртүрлі жолдармен жұмыс істейтінін, оның ішінде мыңжылдық болашақ дәуір ретінде қарастырған жөн деп үйретті. Пьер сондай-ақ Израиль ұлтының болашақта қайта құрғатылатынына сенді.

Жазбаларының қысқаша мазмұны

Оның алғашқы туындыларының арасында «Илаһи экономика, немесе Құдайдың адамзатқа қатысты әрекеттері мен мақсаттарының әмбебап және дәлелденген жүйесі» (Амстердам, 1687; ағылш. аудармасы, The Divine Œconomy, 6 том, Лондон, 1713) еңбегі бар, ол Антуанетта Бурнионның көрегендік ойларын қайта жаңғыртуға тырысады, бірақ оларға түсінікті және дәйекті форма береді. Тағы бір еңбегі, «La Paix des ames dans tous les partis du Christianisme» (1687), түрлі шіркеулердің ресми дін сенімдерін ескермейді және шынайы адал христиандардың азшылығына жүгінеді, оларды сыртқы байланыстарын сақтай отырып, ішкі бірлікке шақырады. «De erudition, solida, superfciaria et falsa» (1692) еңбегінде ол нәрселердің аттарын білудің беткейлігі мен нәрселердің өзінің нақты немесе терең білімін ажыратады, соңғысына жете алу үшін адам өз даналығы мен еркінен қарапайым ету арқылы бас тарту керек. Ол сол кездегі философиялық және діни пікірсайыстарға үлес қосуын жалғастырды, мысалы, Бейль мен оның Спинозаға «екі жүзді» қарсылығына қарсы. Балаларды тәрбиелеу туралы шағын трактаты, ол 1690 жылы алғаш рет жарық көрген және оның қысқа жазбаларының жинағы болған, ең көп басылған еңбек болды, ол жиі аударылып, Гамбургтағы пиетизм дауларына әсер етті. Оның ең құнды үлесі «Bibliotheca mysticorum selecta» (1708) еңбегі болды, ол ежелгі және заманауи мистиктермен таңғажайып таныстығын көрсетеді және кейбір аз танымал авторлар туралы құнды ақпарат береді. Ол орта ғасырлардан және XVII ғасыр француз пиетистерінен алынған көптеген мистикалық жазбаларды да жариялады. 1704 жылы ол Мем Гюйонның жазбаларының жаңа басылымын шығарды, оған алғаш рет басылған трактат пен кіріспе қосылды. Оның оған деген адалдығына қарамастан, ол сөздің әдеттегі мағынасында Quietist емес еді. Ол адамның Құдаймен қарым-қатынасын таза бейтараптық емес, қабылдаушылық ретінде қарастырғысы келді. Ол тағдырды жоққа шығарды және пелагиандыққа қарсы болды, өйткені ол адамдағы туа біткен күнәлілік сезімін жояды, сондай-ақ социандыққа қарсы болды, өйткені ол құтқарылудың барлығын Құдайдың рақымының әрекетіне жатқызбады. Ол мистик болғандықтан, өзінің ерекше көзқарасымен қатар, үштік ілімі сияқты белгілі бір догматикалық анықтамаларға берік тұруды білді. Ол Киелі кітаптардың билігіне үнемі сілтеме жасады. 1680 жылдан кейін тыныш және зейнеткерлік өмір сүргенімен, ол өзінің замандастары, мысалы, Томасиус және Бейль, Жан Ле Клерк және Вальх сияқты ғалымдар тарапынан үлкен білімді адам ретінде танылды; және Антуанетта Бурнион ісіне ынталы қатысуы оның абыройын жойған жоқ. Оның ықпалы оның рухани ұлы Терстегеннің еңбегі арқылы ғана емес, сонымен қатар оның жазбалары мистицизмге деген құрметті арттырды, Ле Клерк, Ланге, Буддей, Вальх және Иоганн Фридрих Штепфер сияқты ресми теологияны оны ескеруге мәжбүр етті.