Америкалық джаз трубашысы Бак Клейтонның өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық джаз трубашысы

Уилбур Дорси "Бак" Клейтон (12 қараша 1911 – 8 желтоқсан 1991) – американдық джаз трубашысы, граф Бейсидің оркестрінің құрамында болған. Оның басты әсері Луи Армстронг болды, ол дүкен терезесінің жанынан өтіп бара жатқанда "Confessin' That I Love You" әнін алғаш рет естіді.

Алғашқы жылдар

Клейтон алты жасынан бастап фортепианода ойнауды үйренді. Оның әкесі жергілікті шіркеумен байланысты әуесқой музыкант болған, ол ұлына трубада гаммаларды үйретуге жауапты болған, бірақ ол оны жасөспірім шағына дейін қолға алмады. 17 жасынан бастап Клейтонды Джордж Ли тобының мүшесі Боб Расселл трубада ойнатуға үйретті. Жиырмадан асқан шағында ол Калифорнияда тұрды, қысқа ғана уақытқа Дьюк Эллингтонның оркестрінің құрамына кірді және басқа да жетекшілермен жұмыс істеді. Осы кезеңде Клейтонды трубашы Матт Кэри де оқытты, ол кейін 1940 жылдары Батыс жағалауындағы жаңғырушылықтың белгілі өкілі болды. Сондай-ақ, ол Луи Армстронгпен Себастьянның «Мамық клубында» Армстронг өнер көрсетіп жатқанда танысты, ол оған трубасында глиссандо қалай орындау керектігін үйретті. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Лос-Анджелеске көшті. Содан кейін, Клейтонның Қытайдың Шанхай қаласына қалай келгені туралы әртүрлі дереккөздерде әртүрлі мәліметтер бар. Кейбіреулер Клейтонды Тедди Уэзерфордтың Шанхайдың француз концессиясындағы «Канидром» би залында жұмыс істеуге таңдағанын айтады. 1934 немесе 1935 жылдан бастап (дереккөздерге байланысты) ол Шанхайдағы «Гарлем джентльмендерінің» жетекшісі болды. Ол қатысқан бюрократиялық әлеуметтік топтардың арасында Чан Кайшының әйелі Сонг Мэйлин мен оның қарындасы Айлин болды, олар «Канидромда» жиі кездесетін. Клейтон Ли Цзиньхуэйдің жазған бірнеше әндерін орындады, сонымен қатар американдық музыкалық шкалаға қытай музыкалық шкаласын енгізді. Ли Клейтон әкелген американдық джаздың ықпалынан көп нәрсе үйренді. 1935 жылғы Шанхай туралы нұсқаулықта Клейтон мен Тедди Уэзерфорд «Канидромдағы» негізгі джаз орталығы ретінде көрсетілген. 1937 жылғы екінші қытай-жапон соғысынан бұрын ол Шанхайдан кетіп қалды. Клейтон дәстүрлі қытай музыкасы мен шидайку/мандопоп арасындағы қашықтықты қысқартуға көмектескені үшін мақталады. Ли Қытайда көбінесе Мәдени революцияның құрбаны ретінде еске алынады.

АҚШ-тағы мансабы

Сол жылы ол Нью-Йорктегі оркестр жетекшісі Вилли Брайанттан ұсыныс қабылдады, бірақ шығысқа қарай жолға шыққанда Канзас-Ситиде, Миссури штатында тоқтады. Конт Бэзи оны қалғанға көндірді, оның оркестрі Рено клубында тұрақты түрде өнер көрсетіп тұрды. Клейтон "Хот Липс" Пейджді ауыстырды. 1937 жылдан бастап Конт Бэси оркестрі Нью-Йорк қаласында орналасты, бұл Клейтонға Билли Холидей мен Лестер Янгпен студиялық жазбаларда тәуелсіз музыкант ретінде жұмыс істеу мүмкіндігін берді. Клейтон 1943 жылдың қараша айында әскерге шақырылғаннан кейін Бэси оркестрінен кетті.

Соғыстан кейінгі

1946 жылы әскери қызметтен құрметті түрде босатылғаннан кейін, ол граф Бази, Бенни Гудман және Гарри Джеймс үшін әндерді аранжировкалады, сондай-ақ Норман Гранцтың «Джаз филармониясы» тобының мүшесі болды. Сәуір айында Янг, Кольман Хокинс және Чарли Паркермен бірге концертте өнер көрсетті, ал қазан айында JATP-нің АҚШ бойынша алғашқы ұлттық гастрольдік сапарында қатысты. Ол сонымен қатар HRS лейблі үшін де жазбалар жасады. 1947 жылы ол Нью-Йоркке оралды және «Кафе қоғамында» тұрақты өнерпаз болды. Келесі жылы Бази оркестрінің бұрынғы тәрбиеленушісі Джимми Рашингпен «Савой балында» қайта кездесті. Клейтон мен Рашинг 1960 жылдарға дейін мерзім-мерзім жұмыс істеді. 1949 жылдың қыркүйегінен бастап Клейтон тоғыз ай бойы Еуропада болып, Францияда жеке тобын басқарды. Одан кейінгі бірнеше жылда Клейтон француз «Vogue» лейблі үшін өз атымен, кларнетші Мезз Меззроудың атымен және бір рет пианист Эрл Хайнспен бірге жазбалар жасады. 1953 жылы ол қайтадан Еуропаға сапар шегіп, Меззроумен бірге гастрольде болды. Италияда топқа Франк Синатра қосылды.

Негізгі ағым

1950 жылдары ағылшын сыншысы Стэнли Дэнс, жаңғыртушылар мен модернистер арасында қалған свинг дәуірінің музыканттарының стилін сипаттау үшін "бағытталған" (mainstream) терминін қолданды. Клейтон осы сипаттамаға ең лайықты музыканттардың бірі болды. 1953 жылдың желтоқсанында Клейтон Джон Хаммондтың идеясымен, бірақ Джордж Авакянның продюсерлігімен Columbia үшін джем-сессиялық альбомдар сериясын бастады. Бұл альбомдарды жазу 1956 жылға дейін созылды. Тректер LP-нің бір жағына сыйып, Хаммондқа жаңа форматтың идеясын берді, бірақ кейде бұл өкінішті жағдайларға әкелді. Jumpin' at the Woodside альбомының тайтл трегі төрт ай айырмасымен жазылған екі үзіндіден құрастырылды, олардың әрқайсысының ырғақ бөлімі мүлдем бөлек болды. Осы сериядан Клейтонның Kai Winding, J. J. Johnson және Frankie Laine қатысқан Jazz Spectacular альбомы да жарық көрді. Клейтон сонымен қатар Хаммонд продюсерлік еткен Vanguard үшін өзінің атынан және Ruby Braff, Mel Powell және Sir Charles Thompson басқарған жазбаларда орындады. 1955 жылы ол The Benny Goodman Story фильмінде ойнады, ал екі жылдан кейін Гудманмен Нью-Йорктегі Waldorf Astoria қонақүйінде жұмыс істеді. 1958 жылы ол Брюссельдегі Дүниежүзілік көрмеде Sidney Bechetпен бірге концерттер берді, келесі жылы және 1960 жылдар бойына жыл сайын Еуропаға гастрольдік сапарлар жасады. Swingville лейблі (Prestige Records еншілес компаниясы) үшін ол бұрынғы Basie әріптесі Buddy Tateпен бірге екі альбом шығарды және Pee Wee Russellдің лейблдегі жеке жобасын қолдады. 1964 жылы ол Эдди Кондонмен бірге Жапонияда, Австралияда және Жаңа Зеландияда өнер көрсетті, олармен ол бірнеше жыл бойы эпизодтық түрде жұмыс істеген. 1965 жылы ол тромбонист Vic Dickenson және блюз әншісі Big Joe Turnerмен бірге Ұлыбританияда гастрольдік сапарда болды, оларға британдық трубашы Humphrey Lyttelton және оның тобы сүйемелдеді. Бұл топ BBC телеарнасының Jazz 625 бағдарламасында көрсетілді (кейін DVR форматында шығарылды). Одан кейін ол Ұлыбританияға көптеген сапарлар жасап, Lytteltonмен үш альбом жазды. Ұлыбританиядағы музыканттар одағын шатастыру үшін, осы альбомдар Швейцарияда жазылған деп мәлімдеу қажет болды. Lytteltonмен клубтағы өнер көрсетуінің тікелей аудио жазбасы Lytteltonнің Calligraph Records лейблінде (CLG CD 048) шығарылды.

The English critic Stanley Dance coined the term "mainstream" in the 1950s, to describe the style of those swing era players who fell between the revivalist and modernist camps. Clayton was precisely one of the players to whom this appellation most applied. In December 1953, Clayton embarked on a series of jam session albums for Columbia, which had been the idea of John Hammond, though George Avakian was the principal producer. The recording sessions for these albums lasted until 1956. The tracks could last the length of an LP side, and it had been the new format that had given Hammond the idea, but sometimes this led to unfortunate anomalies. The title track on the Jumpin' at the Woodside album was compiled from two takes recorded four months apart, each with a completely different rhythm section. From this series also came Clayton's Jazz Spectacular album with Kai Winding, J. J. Johnson and vocals by Frankie Laine. Clayton also recorded for Vanguard, with Hammond producing, under his own name and on dates led by Ruby Braff, Mel Powell and Sir Charles Thompson. In 1955, he appeared in The Benny Goodman Story, also working with Goodman in New York at the Waldorf Astoria Hotel two years later. In 1958, he was at the World Fair in Brussels for concerts with Sidney Bechet, and toured Europe the following year and annually through the 1960s. For the Swingville label (a subsidiary of Prestige Records) he co led two albums with former Basie colleague Buddy Tate and supported Pee Wee Russell on his own outing for the label. In 1964, he performed in Japan, Australia and New Zealand with Eddie Condon, with whom he had already occasionally worked for several years. In 1965, he toured the UK with trombonist Vic Dickenson, and blues singer Big Joe Turner, accompanied by British trumpeter Humphrey Lyttelton and his Band. This group featured on Jazz 625 for BBC television (later released on DVR). He made numerous visits to the UK thereafter and recorded three albums with Lyttelton. In order to hoodwink the musicians' union in the UK, it was necessary to claim that these albums were recorded in Switzerland. A live audio recording made on a club date with Lyttelton, was released on Lyttelton's own Calligraph Records label (CLG CD 048).

Соңғы жылдар

1969 жылы Нью-Орлеан джаз фестивалінде өнер көрсеткеннен кейін көп ұзамай Клейтонға еріндеріне операция жасалып, 1972 жылы труба ойнаудан бас тартуға мәжбүр болды. Ол 1977 жылы Мемлекеттік департаменттің қолдауымен Африкаға гастрольдік сапарда қайтадан ойнауға мүмкіндік алды. 1979 жылы ол мүсіншілік қызметтен толығымен қол үзді, бірақ аранжировка жасаумен айналысып жүрді. Ол 1975–1980 жылдары және 1980 жылдардың басында Хантер колледжінде (CUNY) сабақ берді. Нэнси Миллер Эллиоттпен бірлесіп жазылған «Бак Клейтонның джаз әлемі» атты жартылай автобиографиялық кітабы алғаш рет 1986 жылы жарық көрді. Сол жылы оның жаңа биг-бенді Нью-Йорктегі Бруклин мұражайында дебют жасады, және Клейтон онымен халықаралық гастрольдерге шығып, топтың репертуарына 100 композиция қосты. Бак Клейтон 1991 жылы ұйқыда көз жұмды.