Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы ел – Ирандағы моңғол династиясы.
Former country
the Mongol dynasty in Iran
Шобанидтер немесе Чупанидтер (سلسله امرای چوپانی) – 14 ғасырда Парсыда белгілі болған Сулдус тайпасының моңғол әулетінің ұрпақтары. Бастапқыда Ильхандарға қызмет еткен олар, Ильхандық құлағаннан кейін аймақтың де-факто билігін өз қолдарына алды. Шобанидтер Әзірбайжанды (негізгі ордасы осы жерде болған), Арранды, Кіші Азияның бір бөлігін, Месопотамияны және Парсының батыс-орталық аймақтарын биледі, ал Джалайридтер Бағдадты бақылауға алды.
The Chobanids or the Chupanids (سلسله امرای چوپانی) were descendants of a Mongol family of the Suldus clan that came to prominence in 14th century Persia. At first serving under the Ilkhans, they took de facto control of the territory after the fall of the Ilkhanate. The Chobanids ruled over Azerbaijan (where they were based), Arrān, parts of Asia Minor, Mesopotamia, and west central Persia, while the Jalayirids took control in Baghdad.
Әмір Чүпан мен оның ұлдары
14 ғасырдың басында Әмір Чупан үш тізбектей Ильханның қызметінде болды, бастапқысы – Ғазан Махмуд. Ерекше көзге түскен әскери қолбасшы Чупан Ильхандарға тез әсер етіп, Хулагу хан әулетінің бірнеше мүшесіне үйленді. Оның күші ақсүйектер арасында наразылық тудырды, олар 1319 жылы оған қарсы қастандық жасады, бірақ сәтті болмады. Дегенмен, Ильхан Әбу Саид та Чупанның ықпалын ұнатпай, оны сарайдан сәтті ығыстырды. 1327 жылы ол Гератқа қашып кетті, онда Картидтер оны өлімге жіберді. Оның бірнеше ұлы Алтын Ордаға немесе Египеттік мамлюктерге қашып кетті, ал қалғандары қаза табады.
During the early 14th century, Amir Chupan served under three successive Ilkhans, beginning with Ghazan Mahmud. A military commander of note, Chupan quickly gained a degree of influence over the Ilkhans and married several members of the line of Hulagu Khan. His power fueled resentment among the nobility, who conspired against him in 1319 but failed. The Ilkhan Abu Sa'id, however, also disliked Chupan's influence and successfully eliminated him from court. He fled in 1327 to Herat, where the Kartids executed him. Several of his sons fled to the Golden Horde or the Mamluks of Egypt while others were killed.
Бағдад Хатун
Шобанидтер Персиядан толықтай құрылып кетпеді. Чупанның қызы Бағдад Катун Абу Саидтің назарына ілікті. Чупанның өмірлік кезеңінде ол Жалайыридтердің болашақ негізін қалаушы Хасан Бузургқа үйленген еді, бірақ Чупан қашқаннан кейін Хасан Бузург одан ажырасып, Абу Саидқа үйленді. Ол Ильханға тез арада ықпал етуге қол жеткізіп, оған берілген кең өкілеттіктерді пайдаланды. Оның Ильханға қарсы кез келген қастандықтарға қатысқандығы айтылды (бірақ ешқашан дәлелденбеді), алайда кейбіреулер 1335 жылы Абу Саидтің өліміне оның себепкер болғанына сенді. Абу Саидтің ізбасары Арпа Кеун оны өлімге кесті.
The Chobanids were not completely wiped out from Persia. A daughter of Chupan's, Baghdad Katun, had caught the eye of Abu Sa'id. During Chupan's lifetime, she had been married to Hasan Buzurg, the future founder of the Jalayirids, but after Chupan fled Hasan Buzurg divorced her, and she married Abu Sa'id. She quickly gained influence over the Ilkhan and exercised the wide powers given to her. She was alleged (but never proven) to have been involved in any conspiracies against the Ilkhan, but was believed by some to have caused Abu Sa'id's death in 1335. Abu Sa'id's successor Arpa Ke'un executed her.
Илхандықтың құлдырауындағы рөлі және Хасан-и Кучак
Арпа Кеуннің жағдайы әлсіз болып шықты; Чупанның немересі Делсад Катун Диярбакрға қашқанда, бұл аймақтың губернаторы Ильханға шабуыл жасап, жеңіске жетті. Келесі бірнеше жылда болған талас-тартыстар кезінде Шобанидтердің жеке мүшелері Арпа немесе Хасан Бузург сияқты түрлі жақтарға қосылды. Соңғысы Делсад Катунға үйленді, ол Джалайрид билігінің мұрагерлерін қамтамасыз етті. Жалаирлер Ирактағы билігін бекітіп жатқанда, басқа Шобанидтер де тығырықтан шығу жолын іздеді. Чупанның немересі Хасан Кучек Шобанид әулетінің көп бөлігін өзіне тартты және 1338 жылы Жалаирлерді жеңіп, Тәбриз маңында Шобанид мемлекеті құруға жағдай жасады. Сол жылы ол Әбу Саидтің қарындасы, Чупанның жесірі Сати Бекті Ильхан тағына отырғызды. Сати Бекті бақылауда ұстау үшін, оны өзінің марионеткасы Сүлеймен Ханға үйлендіруге мәжбүр етті. Хасан Кучек Жалаирлермен күресін жалғастырды (бұл күрес Хурасанның Тоға Темуры жасаған шапқыншылықтарымен одан да қиын болды), бірақ отбасы ішіндегі кикірулер ең үлкен сынаққа айналды. Бірнеше мүшелері Жалаирлерге кетіп қалды; дегенмен, Хасан Кучек 1343 жылы қайтыс болғанға дейін олармен күресуге мәжбүр болды.
Arpa Ke'un's position proved to be weak; when a granddaughter of Chupan, Delsad Katun, fled to Diyarbakr, it caused the governor of that region to attack and defeat the Ilkhan. During the strife that occurred in the next few years, individual members of the Chobanids sided with various factions, such as Arpa or Hasan Buzurg. The latter ended up marrying Delsad Katun, who provided for the heirs to the Jalayirid position. While the Jalayirids were consolidating their position in Iraq, however, other Chobanid were also busy. Hasan Kucek, a grandson of Chupan, rallied much of the Chobanid family to his side and defeated the Jalayirids in 1338, paving the way for a Chobanid realm in the area around Tabriz. That same year, he elevated Sati Beg, sister of Abu Sa'id and widow of Chupan, to the Ilkhanid throne. To keep Sati Beg in check, he forced her to marry his puppet Suleiman Khan. Hasan Kucek continued to fight the Jalayirids (a fight which was further complicated by the incursions made by Togha Temur of Khurasan), but family infighting proved to be the most difficult challenge. Several members defected to the Jalayirids; in any case, Hasan Kucek was forced to deal with them up until his death in 1343.
Мәлік Ашраф пен Шобанидтер құлдырауы
Хасан Күшек қайтыс болғаннан кейін билік үшін күрес жылдам басталды. Тартыс кезінде Хасан Күшектің інісі Малек Асраф үстемдікке ие болып, өзінің қарындастары мен араласқан туыстарын жойды. 1344 жылдың соңына қарай Малек Асраф Шобанидтердің жерлерін толық бақылауға алды. Алдыңғы билеушісі сияқты, Малек Асраф та қуыршақ монархтарды пайдаланды, олардың артында билік жүргізді. Оның билігі тұсында Шобанидтер 1347 жылы Бағдатты Джалаирлерден жаулап алуға тырысты, бірақ мүлдем сәтсіздікке ұшырады. 1350 жылы Фарс аймағын Инжуиттерден тартып алуға да қол жеткізе алмады. Билікте болған сайын Малек Асрафтың қатыгездігі күшейді, бұл оның халқының арасында наразылық тудырды. 1357 жылы Алтын Орда әскерлері Шобанидтер мемлекетін басып алып, Тәбризді жаулағанда, Шобанидтердің билігінен айырылуына ешкім қайғырмады. Малек Асраф өлімге кесілді, оның отбасы Солтүстік Алтын Ордаға жеткізілді. Малек Асрафтың ұрпақтары ақырында Парсыда жойылды, бұл Шобанидтердің билігінің толық аяқталуын білдірді.
A power struggle quickly emerged after Hasan Kucek's death. During the dispute, Hasan Kucek's brother Malek Asraf gained the upper hand and eliminated his uncles. By the end of 1344, Malek Asraf had gained effective control of the Chobanid lands. Like his predecessor, Malek Asraf used puppet monarchs from behind which he ruled. During his reign, the Chobanid attempted to capture Baghdad from the Jalayirids in 1347 but failed miserably. He also failed to seize Fars from the Injuids in 1350. As his reign wore on, Malek Asraf became more and more cruel, prompting widespread dissatisfaction amongst his subjects. When forces of the Golden Horde overran the Chobanid realm and captured Tabriz in 1357, few lamented the loss of power by the Chupanids. Malek Asraf was executed, and his family brought north to the Golden Horde. Malek Asraf's offspring were eventually killed off in Persia, bringing a definitive end to the Chobanids as a power.