Кіріспе

Либусса, Либуше немесе тарихи Любосса – Премыслидтер әулетінің және чех халқының барлық ата-анасы. Аңыз бойынша, ол әкесі қайтыс болғаннан кейін патшайым болған үш қарындастың ең кішісі, бірақ ең ақылдысы болды; ол Премысл есімді шаруаға үйленді, олар бірге Премыслидтер әулетін құрды және 8 ғасырда Прага қаласын болжады және негізін қалады.

Аңыз

Либуше тең дәрежедегі мифтік чех билеушісі Кроктың кіші қызы болған. Аңыз бойынша, ол үш әйелдің ішіндегі ең данасы болған. Оның қарындасы Кази – емші, ал Тета – сиқыршы болған. Ол болашақты көру қабілетіне ие болғандықтан, әкесі оны халыққа билік ету үшін мұрагер етіп таңдаған. Аңызға сәйкес, ол Либушиндегі қасарында пайғамбарлық айтқан, бірақ кейінгі аңыздар бұл Вишеград болған деседі. Аңыз бойынша, Либуше Влтава өзенінің үстіндегі тік жардан шығып, былай деп пайғамбарлық еткен: «Мен ұлы қала көріп тұрмын, оның даңқы жұлдыздарға дейін жетеді». Ол сол жерде қамал мен Прага деп аталатын қала салуды бұйырды. Өзін ақылды басшы ретінде көрсеткенімен, тайпаның еркек бөлігі билеушінің әйел екеніне наразылық білдіріп, оған үйленуді талап етті. Бірақ ол шаруа Премыслға ғашық болған. Сондықтан ол бір аяғы сынған шаруаның егіс егіп жүргенін немесе басқа нұсқада темір үстелден тамақ ішіп отырғанын көрген түсін айтты. Ол кеңесшілеріне осы шаруаны табуды тапсырды. Олар атын Stadice ауылына дейін жіберіп, Премыслді дәл осы түстегідей тапты (егер ол егістікті өңдеп жатса немесе темір аспапты уақытша үстел ретінде пайдаланса). Премыслді тапқан екі ақсақал оны хан сарайына алып келді, онда Либуше оған үйленді, содан кейін Премысл орақшы билеуші болды. Олардың үш ұлы болды: Радобил, Лидомир және Незамысл, олар чех жерінде Премыслид әулетін жалғастырды. Тағы бір аңыз бойынша, ол кеңесшілеріне күндізгі уақытта тістерін ең жақсы пайдаланатын адамды тапқан жерде қала салуды бұйырды. Олар жолға шығып, түскі ас уақытында барлығы тамақ ішіп жатқанда ағаш кескіш (пиланың тістерін қолдана отырып) кескен адамды тапты. Олар одан не істеп жатқанын сұрағанда, ол «Прах» (чех тілінде «көкпар») деп жауап берді, сондықтан Либуше қалаға Прага (чех тілінде «Праха») деген ат қойды.

Өнер

Либуше мен Премизлдің оқиғасын 12 ғасырда Прагалық Косма өзінің "Chronica Boëmorum" еңбегінде толыққанды баяндаған. Тағы бір ертегілік әңгіме Ян Дубравиус жазған 1552 жылғы "Historia regni Bohemiae" хроникасына енгізілген, ал Иоганн Карл Август Музей осы әңгімені және Эней Сильвийдің "Cardinalis de Bohemarum Origine ac Gestis Historia" еңбегін пайдаланып, легенданың "Либусса" деген нұсқасын жазды, оны өзінің "Volksmärchen der Deutschen" (3-том, 1784) кітабына қосты. Либуше мифтік бейнесі бірнеше драмалық туындыларға негіз болды, олардың ішінде Франц Гриллпарцердің "Либусса" трагедиясы, Бедрих Сметананың "Либуше" операсы және Милош Урбанның "Поле а палисада" романы бар. Ол Эдвард Айнхорнның "Рудольф II" пьесасында да кейіпкер ретінде бейнеленген. 2009 жылы Либуше мен Премизлдің оқиғасының америкалық-чех фильмдік нұсқасы "Пагандық патшайым" деген атпен шықты. 264 Либусса астероиді оның құрметіне аталған.