Кіріспе

Қайта өңдеуге жарамды заттарды қайта өңдеу орталықтарына апару алдында сақтауға арналған контейнерлер – қайта өңдеуге арналған контейнерлер. Қайта өңдеу жәшігі (немесе қайта өңдеу урнасы) – қайта өңдеуге жарамды заттарды қайта өңдеу орталықтарына апару алдында сақтауға арналған контейнер. Қайта өңдеу жәшіктері әртүрлі өлшемдерде үйлердің, кеңселердің және ірі қоғамдық мекемелердің ішінде және сыртында қолдануға арналған. Қағаз, қалайы немесе алюминий банкалар, шыны немесе пластик бөтелкелер үшін жеке контейнерлер қарастырылады, ал кейбір жәшіктер әртүрлі материалдарды араластырып, бірге қайта өңдеуге мүмкіндік береді. Жәшіктер кейде әртүрлі түстерде болады, соның арқасында пайдаланушы әр жәшікке арналған материалдардың түрін ажырата алады. Қайта өңдеу үшін арнайы бір түс стандарты болмаса да, көк түс көптеген қоғамдық орындарда қайта өңдеуді білдіру үшін қолданылады. Басқа аймақтар қайта өңделетін материалдардың түрлерін ажырату үшін жасыл түсті де пайдаланады. Қайта өңдеу жәшіктері, банкалар немесе дөңгелекті қосалқы құралдар (тотерлер) – қалалық үйден жинау бағдарламаларының жиі кездесетін элементтері болып табылады, олар көбінесе қатысуды ынталандыру үшін назар аударатын жәшіктерді таратады.

Тарих

Қоқыс контейнерлерін ойлап тапқан француз заңгері Эжен Рене Пубель (15 сәуір 1831 – 15 шілде 1907) болды, ол Париж қаласына қоқыс жинау контейнерлерін енгізді. 1883 жылы Парижде «Пубель заңы» қабылданды, ол қалдықтарды түрлеріне қарай бөлетін жабық контейнерлерді пайдалануды іске қосты. Оның жарлығында қалдықтарды үш санатқа бөлу көзделген: компостталатын материалдар, қағаз және мата, сондай-ақ шыны, бұл қалдықтардың түріне сәйкес бөлек жинау ыдыстары идеясына негіз салды. 1942 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, президент Франклин Д. Рузвельт Соғыс өндірісі жөніндегі кеңес құрды, ол адамдар мен компаниялардың материалдарды соғыс қажеттіліктеріне басымдықпен бөлуіне бағытталды. Нацистік Германия да табиғатты қорғауға ұмтылыс емес, соғысқа қажетті ресурстарды бөлу мақсатында қайта өңдеу техникаларын қолданды. Олардың қайта өңдеу саясаты қалдықтарды үш контейнерге бөлуді қамтыды: жалпы қоқыс, металл бар қоқыс және тамақ қалдықтары. АҚШ ғана емес, көптеген елдер полигонға тасталған қоқыстың салдарына алаңдады. 1972 жылы голланд белсенділері Бабс Рименс Ягерман мен Мип Куйпер Веркуйл Зейст қаласында шыны жинауға арналған контейнер орнатты. «Ағаш сақтаушы» кейбір жағынан пайдалы болғанымен, шектеулі болды, себебі адамдар материалдарды тасымалдауға немесе оларды үйлерінің алдына қоюға мәжбүр болды. Олар Five Foundation ұйымын құрды, ол Торонто және оның айналасындағы қалаларға қызмет көрсететін, қайта өңдеу материалдарын үйден алып жинауды жүзеге асырған алғашқы ұйым болды. Бүгінде көк қорап қайта өңдеу жүйесі және оған ұқсас жүйелер әлемнің жүздеген қалаларында қолданылады. Көшпенді жинау контейнерлерінің, әсіресе көк қораптардың таралуы, қалалық қайта өңдеу деңгейінің өсуімен бірге жүрді, ол 1960 жылы 6%-дан 2017 жылы 35%-дан асып түсті. Басқа қалалар да осы үрдіске қосылды, ал көк қорапты үйден жинау жүйесі 20-шы және 21-ші ғасырлардағы өмірдің маңызды бөлігіне айналды. 1991 жылдың соңына қарай бұл көрсеткіш 250%-дан астамға өсіп, 3955 бағдарламаға жетті.

Үй шаруашылығынан жинақтау

Қайта өңдеу жәшіктерінің түрлері жеке тұтынуға немесе қоғамдық қолдануға бағытталғандығына қарай өзгеше болуы мүмкін.

Қалтадағы қоқыс

Тұрғын үйлерде кәдеге жарату контейнерлерінің ең көп таралған түрлерінің бірі – тротуар бойындағы кәдеге жарату контейнері. Тұрғын үй орналасқан қала немесе округ әдетте әр үйге қайта өңдеуге арналған контейнер ұсынады. Контейнердің нақты түрі әртүрлі болуы мүмкін; тұрғын үйлердегі кәдеге жарату контейнерлерінің ең көп кездесетін түстері – жасыл немесе көк. Бұл контейнерлер өндірушіге байланысты әртүрлі болады, бірақ барлығының мақсаты – қайта өңдеуге болатын қалдықтарды жинау. Бұл контейнерлер көпшілікке оңай қолжетімді жерлерге қойылады, осылайша кәдеге жарату процесін жеңілдетуге көмектеседі. Көптеген кәдеге жарату контейнерлерімен бірге компост және қоқыс контейнерлері де орналастырылады. Контейнерлерді орнату жұмысын жеке компаниялар немесе әртүрлі мемлекеттік органдар жүзеге асыруы мүмкін. 2011 жылы Огайо штатында 62 жастағы әйелдің денесі қайта өңдеу контейнерінде, бетімен төмен қарап жатқан күйде табылды. Ол үйінің террасасынан құлап, қайта өңдеу контейнеріне түсіп, деміккені күдіктелді. Сондай-ақ 2011 жылы 44 жастағы ер адамның денесі қайта өңдеу зауытында табылды, ол қайта өңдеу контейнеріне кірген кезде қағылып өлген. Жақында, 2022 жылы, Барбара Новаес есімді Массачусетс штатының әйелінің денесі қайта өңдеу контейнерінен табылды. Оның өлімі апатты оқиға салдарынан болған деп есептелсе де, оның отбасы бұл тұжырымға келіспейді және оның өлімін адам өлтіру деп санайды.

Терезелер

1995 жылы Microsoft Windows 95 жүйесін шығарды, ол жойылған файлдарды сақтауға арналған және оларды кейін қалпына келтіруге немесе толығымен жоюға болатын "қоқыс жинағыш" деген жаңа мүмкіндікті ұсынды. Бұл операциялық жүйе бағдарламалық қамтамасызда "қоқыс жинағыш" терминін танымал етуге ықпал жасады.