Кіріспе
Суригао дель Сур, Филиппин Кантилан муниципалитеті, ресми түрде Кантилан муниципалитеті (Surigaonon: Lungsod nan Cantilan; ), Филиппиннің Суригао дель Сур провинциясындағы 2-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 34 060 адамды құрайды. Кантилан Суригао дель Сурдағы "Қалалардың Бесігі" деп есептеледі. Бұрын ол Каркан-Мадкарланның барлық аумағын, яғни қазіргі Карраскаль, Кантилан, Мадрид, Кармен және Лануза қалаларын қамтыған.
Cantilan, officially the Municipality of Cantilan (Surigaonon: Lungsod nan Cantilan; ), is a 2nd class municipality in the province of Surigao del Sur, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 34,060 people. Cantilan is considered the "Cradle of Towns" in Surigao del Sur. It originally encompassed the whole area of Carcanmadcarlan or the present towns of Carrascal, Cantilan, Madrid, Carmen and Lanuza.
Тарих
Кантилан 1622 жылдан бері үш ғасырдан астам уақыттан бері мекендеп келген елді мекен. Аңыз бойынша, "Кантилан" атауы жергілікті тұрғындар "Тиланг" деп атаған екі жаққа тең құйрықты ұлудың үлкен қабығынан шыққан. Үлкен қабыққа жақын жерде әдемі қыздары бар бір жұбай тұрған. Қыздарына қонаққа келгендердің баратын жерін сұрағанда, олар "Can Tilang" (Тилаңға) деп жауап берген. Соңында "Can Tilang" "Кантиланға" айналды. Ол 1768 жылғы Маура заңы деп белгілі испан корольдік жарлығымен құрылған. Дегенмен, басқа бір деректе Фр. Валерио де Сан-Агустин оны 1782 жылы жағалаудағы ескі қала "Даан Лунгосдода" іске асырғаны айтылады. Бұл жерде Баюйо, Илихан және Калагдан халқы тұрған. Олар кейіннен Бэлуарте де Сеньор Сан-Мигель деп аталған, қазіргі Кантиланның өзенінің арғы жағында орналасқан, әк тастан салынған "Кута" (бекініс) салды. Караганың аты ежелгі, тарихи Карагадан алынған, ол Минданаоның солтүстік-шығыс жағалауындағы бірнеше провинцияны қамтитын кең аумақ, оның пайда болуы испандықтардың осы елге келгенінен бұрын болған. Ескі Калаган халқы бастапқыда Илиханнан (қазіргі Паникиан), Калаганнан (қазіргі Калагдаан), Парасаодан (қазіргі Паласао) және Баюйодан (қазіргі Уиньон, Манга және Сан-Антонио) шыққан. 1521 жылы Антонио Пигафетта, Магелланның әлемді аралау сапарының куәсі, бұл аймақты алғаш рет Калагам немесе Калаган деп атады. Калаган Фердинанд Магеллан үшін азық-түлік және сауда үшін тоқтауға үш мүмкіндіктің бірі болды. "Магеллан сапарын жалғастыруға асықты және сауда үшін ең жақсы порттардың қайсысы екенін сұрады, көптеген тауарларын алтын мен дәмдеуіштерге айналдырғысы келді. Оған Сейлон (Лейте), Ззубу (Себу) және Калаган бар екені айтылды, бірақ Ззубу ең үлкені және ең көп қозғалысы бар еді". 1521 жылдың 31 наурызында Фердинанд Магелланның бұйрығымен Филиппин аумағында Пасха жексенбілігіне арналған "Примера Миса" тойланды. Оның екі көрнекті қатысушысы Бутуанның ағайынды патшалары болды: Бутуанның Раджа Коламбу және Калаганның Раджа Сиагу. 1571 жылдың 25 қаңтарында Гарсия Сиеррас Чакон Суригао және Парасао (Кантилан) ауданын басқаруға тағайындалды. 1574 жылы Андрес Мирандаола Испания королі Фелипе II-ге "Минданао аралында, Бутуан, Куригао (Суригао) және Парасао (Паласао) аудандарында көп алтын табылатынын" жазды. Ол жерде алтын көп қазылды. 1609 жылы конкистадорлар Тандагқа келді және жергілікті тұрғындарды бағындыру үшін тас қамал (әскери гарнизон) салды. Бұл Минданаоның солтүстік-шығыс бөлігін провинция мәртебесіне көтеруге себеп болды. Бұл "дистрито" "Provincia de Caraga" деп аталды, оның астанасы Тандаг болды. 1622 жылы Карага провинциясын жүйелі түрде христиан дініне өткізу Маниладан сегіз реколетоның келуімен басталды. Олар Тандагқа келді және аудандардағы станцияларға, атап айтқанда: Бутуан, Суригао, Динагат, Гигакит, Нумансия, Калагдан (Кантилан), Иранза және Бислигке тарады. Оларды Fray Miguel de Santa Maria, OAR басқарды. 1622 жылы Erectio Conventum In Insuli Philippinis мәліметінше, Калагдан және Парасао (Паласао) пуэблоларында 700-ден 800-ге дейін христиан отбасылары болған. 1626 жылы Реколектік басқосу Фрай Хуан де Николасты Тандаг монастырының приоры етіп тағайындады. Калагдан сол жылы приораттардың қатарында болды. Сол жылы тағы 6 приорат құрылды: Бакуаг, Тандаг, Гигакит, Бутуан, Калагдан және Динагат. 1629 жылы Калагдан тұрғын станциялар тізімінен жоғалып кетті. 1700 жылы Тандаг бекінісінен екі испан сарбазы Парасао мен Калагданға тағайындалды, тиісінше Антонио Гарсия мен Кристобаль Морено. 1740 жылы Италияның Венеция қаласындағы итальяндық картограф Джанбатиста Альбрицци жасаған картада Минданаоның солтүстік бөлігі "Манобос" деп аталды. Ол мұхит пен өзен сағасына жақын жер деп сипатталды. 1750 жылы қазіргі кезде Лондон мұражайында сақталып тұрған халық санағының көшірмесінде екі пуэбло, Калагдан (Калагдаан) және Баюйо (қазіргі Юнион) туралы айтылған. 1752 жылы Bayuyo, I. Сент-Жан (Байюо жанындағы арал), I. Де Генерал және Букас француз картографы Жак Николас Беллен жасаған картада көрсетілген. 1752 жылы Моро шабуылшылары Байюо мен Калагданның екі бариосына шабуыл жасап, өртеп жіберді. 1761 жылы Калагдан, Паласао және Баюйоны бір жерге шоғырландырып қоныс аудару іске асырылды. Бұл жер кейіннен Кантиланг деп аталған өзеннің арғы жағында орналасқан. 1767 жылы Padre Fray Valero de San Agustin Калагданға (Кантиланг) барып, Тандагтың сыртында солтүстік станциясын құрды. 1767 жылы Моро қарақшылары 1758, 1761, 1767 жылдары Тандаг бекінісіне шабуыл жасады. Бірақ барлық шабуылдардың ішінде 1767 жылы Фрай Валеро де Сан-Агустин 200 Калагдан (Кантилан) жауынгерлерін, батыл батырлар Франсиско Арреза мен Сантьяго Арисобал басқаруымен күшейткенде, моролар ең көп шығынға ұшырады. Олар жеті қайықпен Тандагқа келді. Аса қатал шайқастан кейін көптеген моролар өлтіріліп, бірнеше қайықтары Тандаг өзені мен теңізіне батып кетті. 1782 жылы Кантилан Фрай Валеро де Сан-Агустин басшылығымен ресми шіркеу болып құрылды. 1856 жылдың 14 қазанында солтүстіктен келген дауыл шығысқа және оңтүстікке бұрылып, дауыл толқындарының күшеюіне байланысты қаланың барлығын теңізге айналдырды. Барлығы суға кетті. 15 қазанда Кантилан шөлге айналды. Аман қалғандар және шіркеудің дін қызметкері Fray Modesto Marzo y Casabana өзеннен өтіп, жаңа Кантиланды салуға кірісті. 1898 жылы Кантиланның жалпы халқы 10 026 адамды құрады. 1918 жылы 10 желтоқсанда Америкалық генерал-губернатор Фрэнсис Бертон Харрисонның 52-ші жарлығы Кантиланды үш бөлікке бөлді. Екінші дүниелік соғыс – Соғыстың көп бөлігінде Кантилан Минданаоның жағалау аймақтарындағы жапондық оккупациядан қашқандарға пана болды. Конвент қашқынға толы болды, соның ішінде басқа аймақтардан қашқан монахтар да болды. Соғысқа дейін Филиппинде тұрған бірнеше американдық азаматтар да Кантиланға паналады. 1960 жылы Кантилан жаңа құрылған Суригао дель Сур провинциясының бір бөлігі болды. Кантилан үш ғасырдан астам уақыттан бері Баюйо және Калагдаанның екі бариосында мекендеп келеді, ол 1709 жылдан бері испан әкімшілігінің Тандаг құрамына кірген. Ол кезде Кантилан аумағында Илихан елді мекені де болды. Испандық билікке дейін Кантилан тұрғындары Малай иммигранттарынан тараған Багани Банкаян Сандиган халқы болды. Кейде ерте қоныс аударушылар құлдарды ұрлап, тонау үшін келген қарақшылармен бірге күресуге мәжбүр болды. Осы процесте олар теңіз жағасында әлі де көрініп тұрған құрылымдардың қиратыларын салды. Испандықтар келді және 1700 жылдардың басында "Даан Лунгосдода" (Ескі қала) қонысын құрды (Кантилан 1791 жылы Тандагтан бөлінді). Испандықтар христиан дінін және дін қызметкері басқаратын үкіметтік басқаруды енгізді. Испандық билік кезінде міндетті салық енгізілді. Испандық дәуірдің басқа да мұралары – жергілікті тұрғындарға испандық есімдер берілді және жергілікті тілге испан сөздері қосылды. Иезуит әкелері 1890 жылдары Кантиланға шіркеу салды – оның қабырғаларының бір бөлігі 1959 жылы салынған жаңа шіркеуге жақын жерде әлі де тұр. Испандық дәуірде жергілікті халық жиі мұсылмандардың шабуылына ұшырады, сондықтан Даан Лунгосдода бекініс салынды, ол бес шабуылды тойтаруға көмектесті және осы шабуылдарды толыққанды тоқтатты. Басқа да проблемалар – аурулар (әсіресе шешек және басқа да эпидемиялар) және дауылдар сияқты апаттар көбейді. 1856 жылы Даан Лунгосдо 14 қазан күні түнгі дауылдан қирады. Түн ортасынан басталып, келесі күні бойы жалғасты. Дауыл мен дауыл толқындары қалаға құлап, бір үйден басқа барлығын жойып, 30 адамды өлтірді, сондай-ақ егін мен малдарды жойды. Қиратылар...
the Northeastern portion of Mindanao to be raised to the status of a province. This "distrito" was called "Provincia de Caraga" with Tandag as the capital. 1622 – The systematic evangelization of Caraga Province began with the arrival of eight Recoletos from Manila. They arrived in Tandag and branched out to outstations in the districts, namely: Butuan, Surigao, Dinagat, Gigaquit, Numancia, Calagdan (Cantilan), Iranza and Bislig. They were headed by their Superior Fray Miguel de Santa Maria, OAR. 1622 – According to Erectio Conventum In Insuli Philippinis, the pueblos of Calagdan and Parasao (Palasao) were listed having 700 to 800 Christian families. 1626 – The Recollect chapter of 1626 appointed Fray Juan de Nicolas as priory of Tandag. Calagdan was among the priories that year. On the same year, 6 more priories was established: Bacuag, Tandag, Gigaquit, Butuan, Calagdan, and Dinagat. 1629 – Calagdan disappeared from the list of residential stations. 1700 – Two Spanish soldiers from the fort of Tandag was assigned at Parasao and Calagdan, namely Antonio Garcia and Cristobal Moreno, respectively. 1740 – A map made by Italian mapmaker Giambattista Albrizzi in Venice, Italy mentioned the northern part of Mindanao as "Manobos". Described as a place near the ocean and a river mouth. 1750 – A census copy now on display in a museum in London mentioned the two pueblos of Calagdan (Calagda an) and Bayuyo (now the present day Union). 1752 – Bayuyo, I. St. Jean (an island near Bayuyo ), I. De General and Bucas are mentioned in a map made by French cartographer Jacques Nicolas Bellin. 1752 – Moro raiders attacked and burned the two barrios of Bayuyo and Calagdan. 1761 – A concentrated resettlement of Calagdan, Palasao and Bayuyo in one place had been realized. The place is located across the river later named as Cantilang. 1767 – Padre Fray Valero de San Agustin, visited Calagdaan (Cantilang) and established a northern outstation outside Tandag. 1767 – The Moro pirates attacked Tandag Fort in 1758, 1761, 1767. But of all these attacks, the worst casualties suffered by the Moros was in 1767 when Fray Valero de San Agustin brought a reinforcement of 200 Calagdaan (Cantilan) fighters led by valiant warriors Francisco Arreza and Santiago Arizobal. They rode on seven sailboats to Tandag. After the fierce battle, many Moros were killed and several of their boats were sunk on Tandag river and sea. 1782: Cantilan became a regular parish under Fray Valero de San Agustin, a recollect. 1856: On October 14, a hurricane from the north which turned over east and south increased to an intensity that storm surges changed the whole town into a sea. Everything was swept away. On October 15, Cantilan became a wasteland. The survivors together with the parish priest Fray Modesto Marzo y Casabana then crossed the river and started to build the new Cantilan. 1898: Cantilan total population had reached 10,026. 1918: On December 10, Executive Order No. 52 of American Governor General Francis Burton Harrison was issued that divided Cantilan into three parts. World War II – For much of the war Cantilan was a place of refuge for those escaping the Japanese occupation of coastal areas of Mindanao. The convent there was filled with refugees, including nuns fleeing other areas. Even a few American civilians who had been living in the Philippines before the war took refuge in Cantilan. 1960: Cantilan became part of the new province of Surigao del Sur. Cantilan has existed as a settlement for more than three centuries on the two barrios of Bayoyo and Kalagda an which was then included in the Spanish administration of Tandag as early as 1709. The settlement of Ilihan was also part of the Cantilan area that time. Prior to the Spanish regime, inhabitants of Cantilan were Bagani Bankayan Sandigan people, who descended from Malay immigrants. At times the early settlers were forced to join and fight marauding bands who came for slaves and plundered. In the process, they built stone walls and a watchtower as can be shown on some ruins of these structures which still exist on the sea coast. The Spanish arrived and established a settlement at "Daan Lungsod" (Old Town) in the early 1700s and (Cantilan was separated from Tandag in 1791). The Spanish introduced Christianity and a governmental administration headed by a priest. Compulsory taxation was later featured from Spanish rule. Other legacies of the Spanish time were the Spanish name given to the local inhabitants and the Spanish words which were added to the local language. The Jesuit fathers constructed a church in Cantilan in the 1890s – part of the walls still stands near the new church constructed in 1959. During the Spanish time, local people were frequently attacked by Muslims and so a fort was built at Daan Lungsod which aided in repelling five attacks, ending once and for all these raids. Other problems were diseases (especially smallpox and other epidemics) were on the rise added with disasters like a typhoon. In 1856, Daan Lungsod was destroyed by a disastrous typhoon on the night of October 14. Beginning at midnight and continuing through the entire next day. A typhoon and series of storm surges rolled over the town sweeping away all but one house and killing 30 people as well as destroying crops and livestock. The ruins of Daan Lungsod can still be seen on the other side of Cantilan River, but after the storm, it was decided to rebuild the town on its present site. Before the storm, residents often crossed the river to buy fish from a woman named Tilang. When asked where they were going, they replied, "Adto Kan Tilang"; and the place gradually became known as Kantilang (Cantilan to Spanish). After the storm, the new town was built in this area, across the river and was named Kantilang or Cantilan. Throughout the period, Cantilan remained primarily a fishing and agricultural settlement, as it is today. The area was larger at that time because it comprised the present municipalities of Cantilan, Carrascal, Madrid, Carmen and Lanuza (CarCanMadCarLan)
The first Americans set foot in Surigao in 1904 and were met some active resistance. But fighting died out after a relatively short time. The main American contribution to Filipino life was the restructuring of governmental administration and the public schools. (Some early teachers were Mr. Bonnie, Mr. & Mrs. Edward Taylor, and Mr. William Hotchkiss). During World War II, Cantilangnons were very active as guerillas fighting against the Japanese, who established a garrison in Cantilan from June 1942 to 1944. The Japanese were headquartered in the present day Municipal Hall and formations were often held at the plaza. The people were afraid and forced to flee to the mountains or to the outlying island to avoid the Japanese. In some barrios, like Barangay General Island, the population increased on account of the mass evacuation. Peacetime at last came when the Japanese finally withdraw their troops from Cantilan because of the invasion of the Americans in Leyte. Years rolled along after full Independence was granted to the Philippines in 1946. Cantilan became part of the new province of Surigao del Sur in 1960. It had also taken and fixed its present boundaries at that time, with the creation of Madrid as a new municipality. Cantilan remains primarily a rural, agricultural and fishing municipality, but its residents are well known for their high standing standard of education obtained by a large number of professionals who hail from Cantilan. In more recent times, the logging and timber industry has had an impact in Cantilan, both logging and veneer manufacturing plant operating in this town. It has also a potential for mining, although no large scale operations have as yet been undertaken.
География
Кантилан – Карканмадкарланның екінші солтүстіктегі муниципалитеті, сонымен қатар провинцияның да екінші солтүстіктегі муниципалитеті. Іргелес муниципалитеттер: солтүстік-батыста Карраскаль, оңтүстік-шығыста Мадрид.
Климат
Кантилан тропикалық жаңбырлы орман климатына (Af) ие, жыл бойы мол жаңбыр жауады, ал желтоқсаннан ақпанға дейін өте ауыр жаңбыр жауады.
Демография
Кантиланның тұрғындары Кантилангнон деп аталады. Оның ерекше диалектісі Кантлангон, Суригаон тілінің бір түрі болып табылады.
Экономика
Негізгі бөлігі – ауыл шаруашылығы (күріш, кокос пальмалары), мал шаруашылығы (су бұқалары, шошқалар және тауықтар/қасқырлар) және жағалау балық аулау.
Сиронг фестивалі
Сиронг фестивалі – басқа қалалардан келген түрлі топтар қатысатын марди гра парады. Көше биі конкурсының және финалдық сайыстың жеңімпазына ақшалай жүлде мен кубок беріледі (2009 жылғы Сиронг фестивалінің чемпионы (СУРИГАО ҚАЛАСЫ, SDN тобы)).
Белгілі тұлғалар
Просперо Арреза Пичай, кіші (Бутч Пичай) – 1950 жылғы 20 маусымда Суригао-дель-Сур провинциясының Кантилан қаласында дүниеге келген. Ол провинциялық қазынашы Просперо Пичай ағаның ұлы. 1998 жылдан 2007 жылға дейін Суригао-дель-Сурдың 1-ші сайлау округінің конгрессмені болды. Генерал-лейтенант Уильям Хотчкисс III – 1943 жылғы 8 қаңтарда Суригао-дель-Сур провинциясының Кантилан қаласында туған. Ол танымал "Көк алмастар" тобының мүшесі, жауынгерлік дайындықтан өткен ұшқыш. 1996 жылғы 29 қарашада Филиппин Әуе Күштерінің 24-ші Бас қолбасшысы атанды. Бұдан өзге, қоршаған ортаны қорғау саласында Филиппин бүркіті қорының экс-официал мүшесі болып табылады. Қазіргі таңда CAAP (Филиппиннің Азаматтық авиация басқармасы) бас директоры қызметін атқарады. Генерал Эрнандо Дельфин Кармело Ареза Ириберри, ПМА "Матикас" түлегі, 1983 жылғы – Филиппин армиясының (56-шы) Бас қолбасшысы және Филиппин Қарулы Күштерінің 46-шы Бас штабы болды.