Габилей: Сомалилендтің тарихы мен ауылшаруашылық орталығы
Gabiley
Габилей – Сомалилендтегі ежелгі қалалардың бірі. Географиясы, маңыздағы аймақтармен шекарасы, тарихи ескерткіштері туралы ақпарат. Сомалиленд туралы көбірек біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Габили (, غابيلي), сондай-ақ Гебили деп те аталады, Сомалилендтің Маруди Джекс аймағындағы қала. Габилей Сомалилендтің астанасы Харгейсадан батысқа қарай 58 шақырым жерде орналасқан. Ол Габилей ауданының орталығында, солтүстігінде Аден шығанағымен, батысында Аудал аймағымен, шығысында Харгейса ауданымен және оңтүстігінде Эфиопияның Сомали аймағымен шектеседі.
Gabiley (, غابيلي), also known as Gebiley, is a city in the Maroodi Jeex region of Somaliland. Gabiley is located 58 km west of Hargeisa, the capital of Somaliland. It is in the center of the Gabiley district, bounded on the north by the Gulf of Aden, on the west by the Awdal region, on the east by the Hargeisa district, and on the south by the Somali Region of Ethiopia.
Тарих
Габилей – Сомалилендтегі Зейла, Бербера және Амуд қалаларынан кейінгі ең көне қалалардың бірі. Аймақта қалған кейбір тастар пирамидалар салу үшін белгіленген деген сенім бар. Мысалы, Габилейден солтүстік-шығысқа қарай 45 шақырым жерде орналасқан Дагакс Гурре, Харгейсадан шамамен екі сағаттық жерде жатыр. Ол жартасты төбеде шашыраңқы орналасқан бірнеше суреттер салынған үңгірлерден тұрады. Басты үңгірдің еңіс жамылғысы ірі қара малдың суреттерімен, сондай-ақ бір жираф пен бір адам бейнесімен әсемделген. Гранитті таудың төменгі бөлігінде орналасқан екінші маңызды үңгір қойлар (немесе ешкілер) және садақ ұстаған бірнеше адам бейнеленген суреттермен безендірілген. Суреттердің түсі мен күрделілігі Лас-Геелдегі суреттерге қарағанда әлдеқайда әсерлі емес, бірақ олар да қызығушылық тудырады.
Gabiley is one of the oldest towns in Somaliland after Zeila, Berbera and Amud. Some stones left behind in the area were believed to have been earmarked for the construction of pyramids. For example Dhagax Gurre situated around 45km northeast of Gabiley and lies about two Hours drive from Hargeisa the paintings are more than 5000 years old. It comprises several individual painted shelters scattered on a rocky hill. The main shelter has an inclined ceiling which is decorated with an assemblage of bovid figures as well as one giraffe and one anthropomorphic figure. The second most important shelter, which lies at the base of the granite outcrop, is adorned with panels representing sheep (or goats) and a few human figures holding a bow. The colours and the complexity of the paintings are much less striking than those at Las Geel, but they’re interesting nonetheless.
Демография
Габили қаласының халқы шамамен 141 000 адамды құрайды. Қала орналасқан Габилей ауданында тек сомали ұлтының өкілдері тұрады, олар Хабар Авал Исаак тайпасының Саад Муса тармағының Джибрил Абокор және Абдалла Абокор бөлімшелерінен шыққан.
The town of Gabiley has a population of around 141,000. The Gabiley District in which the city is situated is exclusively dominated by people from the Somali ethnic group, with the Jibril Abokor and Abdalla Abokor sub divisions of the Sa'ad Musa subclan of the Habar Awal Isaaq.
Білім
Аудан бойынша бастауыш, орта және жоғары білім алу мүмкіндігі бар. Кіші елді мекендерде өз бастауыш мектептері бар. Орта білімнен кейінгі білім беру үшін 1999 жылы қала студенттерінің қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында Тимакад университеті ашылды. Ғабилей аймағындағы білім беру жүйесі Сомалилендтің көп бөлігінен қарқынырақ дамып келеді. Ғабилей ауданында Қалақ орта мектебі, Сигал мектептері және Әл-Иршад орта мектебі сияқты көптеген орта мектептер бар. Ғабилей ұлттық кітапханасы 2021 жылдың сәуір айында барлық Ғабилей тұрғындары мен студенттеріне көптеген кітаптарды оқуға мүмкіндік беретін орын ретінде ашылды.
Primary schools, Secondary schools and University education is available throughout the district. The smaller communities have their own primary schools. For post secondary education, Timacade University was opened in 1999 to serve the needs of the town's students. The education system in Gabiley region is growing in a faster pace than most of Somaliland. Gabiley district has many secondary Schools such as Qalax Secondary, Cigaal Schools, and Al Irshaad Secondary. The Gabiley National Library opened in April 2021 to provide a suitable space for all Gabiley residents and students students to be able to read from the numerous books available.
Денсаулық сақтау
Габилиде 6 жұмыс істейтін жалпы аурухана бар. 2010 жылы салынған ірі аурухана кеңірдегі аймаққа медициналық қызметтер көрсетеді. Габилей орташа өлшемді аудан болып саналады, онда халықтың пайдасына ашық, кең медициналық орталықтар жеткілікті, сондай-ақ соңғы екі онжылдықта жеке ауруханалар мен клиникалардың тұрақты дамуы байқалады. 2016 жылы Габилей қаласының қазіргі мэрі және Габилей облысының әкімі Махамед Амиин Омер Абди муниципалдық үкіметке жетекшілік етті.
Gabiley has 6 operating general hospitals. One massive hospital opened in 2010, it provides medical services to the larger region. Gabiley is considered one of the medium sized district that has a very sufficient medical spacious centers that the population of Gabiley benefits from them and the sustainability of ongoing small private hospitals and clinics have been growing for the last two decades. In 2016 the municipal government was led by Mahamed Amiin Omer Abdi who is the current mayor of Gabiley city and the governor of Gabiley region.
Ауыл шаруашылығы
Габилей – Сомалилендтің басты егістік алқабы және Сомалилендтің азық-түлік тауарын 85%-ға дейін қамтамасыз етеді. Ол ауыл шаруашылығы және фермерлік өнеркәсібімен әйгілі, Сомалилендтің көптеген өнімдері осы жерде өндіріледі. Аймақта алма, апельсин, банан, жүгері, алмұрт, қара бидай, бидай, арпа, бұршақ, лимон, жасыл бұршақ, жер жаңғағы, картоп, помидор, пияз, сарымсақ, салат, капуста, брокколи, қарбыз, папайя және көптеген басқа жеміс-жидектер мен көкөністер өсіріледі. Габилей Сомалилендтің ең құнарлы айманы деп есептеледі.
Gabiley is the main farm land for Somaliland and produces up to 85% of Somaliland's food supplies. It is known for its agricultural and farming industry, and is where most of Somaliland's crops are produced. Crops grown in the area include apples, oranges, bananas, corn, pears, maize, wheat, barley, beans, lemon, peas, groundnuts, potatoes, tomatoes, onions, garlic, salad and cabbages, broccoli, watermelon, papaya and many other types of fruits and vegetables. Gabiley is considered to be the most fertile region in Somaliland.
Климат
Кеппен-Гейгер жүйесі бойынша, Габилейде ыстық, жартылай шөлейтті климат (BSh) басым, бірақ биіктігі салқындатады. Жылдық орташа температурасы – , ал жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – . Маусым – жылдың ең ыстық айы, орташа температурасы – , ал қаңтар – ең суық ай, орташа температурасы – . Ең құрғақ ай – желтоқсан, жауын-шашын мөлшері – , ал ең ылғалды ай – тамыз, жауын-шашын мөлшері – . Ең құрғақ және ылғалды айлар арасындағы жауын-шашын мөлшерінің айырмашылығы – . Жылдық температураның ауытқуы шамамен – .
According to Köppen Geiger system, Gabiley has a hot semi arid climate (BSh), although it is moderated by altitude. The average annual temperature is , and the average annual rainfall June is the hottest month of the year with an average of , whilst January is the coolest with an average of The driest month is December, with of rain, and the wettest August with There is a difference of of rainfall between the driest and wettest months. The variation in annual temperature is around .
Атақты тұрғындар
Ғабдилла Сульдан Мохаммед Тимакаде, Галулейден шыққан, отарлық алдындағы және отарлықтан кейінгі кезеңдегі көрнекті сомали ақыны, ол аймақта көптеген қоғамдық оқылымдар өткізген. Ол Джибрил Абокор руының Әли Джибрил (Реер Харид) тармағына жатады. Мохамед Хасан Абдуллахи, Сомалиленд қарулы күштерінің бұрынғы штаб бастығы және SNM генералы. Ол Джибрил Абокор руының Әли Джибрил (Реер Далал) тармағына жатады. Мо Фарах, британдық төрт дүркін Олимпиада чемпионы және британдық жеңіл атлетика тарихындағы ең көп марапатталған спортшы; Джибрил Абокор руының Мұхаммед Джибрил (Дерияхан) тармағына жатады. Нух Исмаил Тани, қазіргі Сомалиленд қарулы күштерінің штаб бастығы. Ол Джибрил Абокор руынан шыққан Әли Джибрил (Реер Харид) тармағына жатады. Джон Драйсдейл, сондай-ақ Аббас Идрис деп те белгілі, британдық туған әскери офицер, дипломат, жазушы, тарихшы, баспагер және өмірінің соңғы жылдарын осы қалада өткізген кәсіпкер. Ең бастысы, сомали тарихы мен мәдениеті туралы біліміне байланысты ол UNOSOM II кеңесшісі болып қызмет етті және 1993 жылы UNOSOM II мен Мохаммед Фарах Айдид арасындағы соғысты дипломатиялық жолмен шешуді жақтады. Ол сондай-ақ Сомалиленд сайлауында дауыс берген алғашқы еуропалық болды.
Abdillahi Suldaan Mohammed Timacade, prominent Somali poet during the pre and post colonial period from Galooley who conducted public readings in the area. He belongs to the Ali Jibril (Reer Hareed) sub clan of the Jibril Abokor clan. Mohamed Hasan Abdullahi, former Chief of Staff of Somaliland Armed Forces and SNM General. He belongs to the Ali Jibril (Reer Dalal) sub clan of the Jibril Abokor clan. Mo Farah, British four time Olympic gold medalist and the most decorated athlete in British athletics history; belongs to the Muhammed Jibril (Deriyahan) sub clan of the Jibril Abokor clan. Nuh Ismail Tani, current Chief of Staff of Somaliland Armed Forces. He belongs to the Ali Jibril (Reer Hareed) of the Jibril Abokor clan. John Drysdale, also known as Abbas Idriss, a British born army officer, diplomat, writer, historian, publisher, and businessman who spent the last years of his life in the city. Most notably, due to his expertise on Somali history and culture, he served as an advisor to UNOSOM II and advocated for a diplomatic resolution to the war raging between UNOSOM II and Mohammed Farah Aidid in 1993. He was also the first ever Caucasian to vote in Somaliland elections.