Кіріспе

1965 жылы Пол Зинделдің пьесасы. "Айдағы адамға гамма сәулелерінің әсері" - драматург және ғылым мұғалімі Пол Зинделдің пьесасы. Зиндел бұл пьесасы үшін 1971 жылы Пулитцер сыйлығына және Нью-Йорк драма сыншыларының сыйлығына ие болды. Пьеса жәрмеңкеге дайындалған ғылыми жоба мен басты кейіпкердің отбасылық өміріне арналған. Ол 20 ғасыр бойы сахналанып, содан кейін фильмге түсірілді.

Өндірістер

Әлемдік премьерасы 1964/1965 жылғы маусымда Хьюстон қаласындағы Алли театрында өтті. Ойынның Бродвейден тыс премьерасы 1970 жылдың 7 сәуірінде Мерсер өнер орталығында болды және 819 қойылымнан кейін 1972 жылдың 14 мамырында жабылды. Режиссері – Мелвин Бернхардт, актерлік құрамында Свузи Курц (Дженсис Викри), Эми Левитт (Рут), Джудит Лоури (Нэнни), Памела Пейтон Райт (Тилли) және Сада Томпсон (Беатрис) болды. Театр Now өндірген және Лиланд Болл режиссерлік еткен, Тереза Райт (Беатрис), Александра Стоддарт (Тилли), Робин Нолан (Рут), Хелен Росс (Нэнни) және Кэрол Поттер (Дженсис Викри) бас рөлдерде ойнаған гастрольдік қойылым 1972 жылдың 13 қазанынан 1973 жылдың 8 ақпанына дейін гастрольдік сапарда болды. Спектакль Бродвейдегі Билтмор театрында 1978 жылдың 9 наурызынан 26 наурызына дейін (алдын ала көрсетілімдер) қойылды. А. Дж. Антонның режиссерлік етуімен, актерлік құрамында Шелли Винтерс (Беатрис), Кэрол Кейн (Тилли), Лолли Борофф (Дженсис Викри), Изабелла Хупс (Нэнни) және Лори Шелл (Рут) болды. Орегон Шекспир фестивалі де 1978 жылы Уильям Гловердің режиссерлігімен өзінің Black Swan театрында осы спектакльді қойды.

Сюжет

Пьеса жалғыз ана Беатрис және оның екі қызы – Рут пен Тиллиден тұратын, өмірдегі қиындықтармен күресуге тырысатын дисфункционалдық отбасының тағдырына арналған. Пьеса – Теннеси Уильямс стилін еске түсіретін лирикалық драма. Ұялшақ Матильда Хунсдорфер, Тилли лақап атымен танымал, радиоактивті сәулеленген тұқымнан өсірген барқыт гүлдерімен ғылыми жәрмеңкеге тәжірибе дайындап жатыр. Бірақ, оған өзіне бейім және қатыгез анасы Беатрис, сондай-ақ анасының ықпалына бағынатын, көңілді және тұрақсыз әпкесі Рут үнемі кедергі келтіреді. Пьеса барысында Беатрис өзінің өміріндегі жетіспеушіліктеріне байланысты Тиллидің сәттілікке жетуінің кез келген мүмкіндігін жоюға тырысады. Пьеса дами келе үш кейіпкердің жолдары айырылады: Рут Беатриске қарсы тұруға тырысқанда нервтік ауруға шалдығады, ал Беатрис, өзінің терең тамырданған жек көрушілігінен ақыл-есінен айырылып, қыздардың үй жануары – Питерді импульсивті түрде өлтіріп, өзінің маңызды еместігіне көнеді. Ал Тилли (оның жобасындағы деформацияланған, бірақ әдемі және мықты барқыт гүлдері сияқты) табандылығының арқасында ғылыми жәрмеңкеде жеңіске жетеді.

Кейіпкерлер

Матильда "Тилли" Хансдорфер – пьесаның басты кейіпкері. Мектепте келеке-шөлекеге ұшыраған, тыныш және ішке қарайтын мінезді қыз. Ол өмірін ғылыммен айналысу арқылы, философиялық аянға жету үмітімен күреседі. Жеке басына деген талмай ізденісі анасының отбасына толық бақылау орнату ниетіне ашық қарсы келеді. Осының салдарынан, ол зорлық-зомбылықтың ең ауыр соққысын алады. Тиллидің Питер есімді қояны бар, оны ғылым мұғалімі Гудман мырза сыйлаған.

Рут Хунсдорфер – Тиллидің үлкен әпкесі. Дүркіреп, бірақ санасыз жасөспірім, ол кеңес іздеу үшін басқаларға жүгінеді, бірақ көбінесе Беатристен осы түсінікті алады, оны бірнеше жағынан артық көреді. Көп жағдайда ол Тиллиді естен танғандай көрсетеді, сонымен қатар эпилепсия мен түнгі қорқыныштардан зардап шегеді. Ол сондай-ақ Тиллидің қоянына қызығушылық танытады, тіпті Тиллиді қоянды беру үшін шантаж жасайды, мектептегі ересектер оны "Бетти Луон" деп атайтынын айтумен қорқытады.

Беатрис Хунсдорфер – Тилли мен Руттың анасы. Өмірі дұрыс бағытта болмаған жалғыз ана, ол өзін жек көру, цинизм, есірткіге тәуелділік және екі қызын сөзбен (кейде физикалық) қорлау арқылы күреседі, бірақ бұл фильмде көрсетілмейді. Пьесаның басты антагонисті ретінде Беатрис негізінен нарциссистік, үстемдік танытады және қатты ашуға бейім, бұл есірткілердің әсерінен одан да нашарлайды. Дегенмен, оның жағдайы түсінікті, өйткені оның өткені өмірінің құлдырауынан тұрақты түрде төмендегенін көрсетеді, бұл өзін-өзі жоюға әкеледі. Басты рөлді ойнаған есте қаларлық актрисалар: Эйлин Хеккарт, Сада Томпсон, Шелли Винтерс, Хелена Кэрролл, Джоан Блонделл және Джоан Вудвард.

Гудман мырза – Тиллидің ғылым мұғалімі. Ол Тиллиге кеңесші болады. Гудман мырза туралы пьесада көп айтылады, бірақ оны ешқашан көруге болмайды, алайда диалог көбінесе оның Тиллидің өміріндегі жалғыз оң үлгі екенін көрсетеді.

Нанни – Хансдорферлер отбасындағы қарт қонақ. Ол үндемейді, тек Беатриске, қыздарын қорлайтын Беатриске тағы бір ауыртпалық болады. Көп жылдар бойы Джудит Лоури "Нанни" рөлін пьесаның барлық қойылымдарында ойнады, соның ішінде теледидарда, Бродвейден тыс және кинода. Бродвейден тыс қойылымдар кезінде, оның кейіпкері пьесада ешқашан сөйлемегеніне қарамастан, ол Джонни Карсонның "Tonight Show" бағдарламасында танымал қонаққа айналды, бұл Филис Клорис Личманмен бірге серияның тұрақты мүшесі ретінде кеш жұлдыздылыққа жеткізді.

Фрэнк мырза – Беатристің әкесі. Қайтыс болған көкөніс сатушы. Әйелі (Беатристің анасы) қайтыс болғаннан кейін, ол Беатристі жалғыз өзі тәрбиеледі. Ол төмен мәртебелі болғанымен, Беатрис оны жоғары бағалайды: "Ол әлемдегі барлық еркектердің орнын толтырады" және қыздары онымен кездесетінін елестетіп, күлімсірейді.

Дженнис Викерри – Тиллидің ғылым жәрмеңкесіндегі қарсыласы. Оның тәжірибесі өлі мысықтың терісін қайнатып, оның қаңқасын пайдалануды қамтиды. Ол келесі ғылыми жобасында итті пайдалануды жоспарлап отыр.

Фильмге бейімделу

Ол 1972 жылы Пол Ньюман режиссерлік еткен және оның әйелі Джоан Вудвард, қызы Нелл Поттс пен Эли Уоллаштың қызы Роберта Уоллах қатысқан фильм ретінде экранға шықты. Вудворд 1973 жылғы Канн кинофестивалінде «Үздік әйел актер» сыйлығын жеңіп алды.