Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англияның Генри VIII патшасының сарай клоуны Уильям Сомерс (немесе Сомерс немесе Сомер; 15 маусым 1560 жылы қайтыс болды) – Англияның Генри VIII патшасының ең белгілі сарай клоуны (табиғи ақымақ деп есептеледі).
Court jester of Henry VIII of England
William Sommers (or Somers or Somer; died 15 June 1560) was the best known court jester (believed to be a ‘natural fool’) of Henry VIII of England.
Ерте өмір
Ол Шропширде туған деген әңгіме бар, және 1525 жылы оны Гринвичке әкелген Каледегі Staple саудагері Ричард Фермордың назарына ілікті, осылайша ол оны Падишаға таныстырды. Бұл мәлімет 18 ғасырлық жазбалардан алынған; оның жас өмірі туралы көп нәрсе белгілі емес. Ол алғаш рет патшалық есептерінде 1535 жылғы 28 маусымда тілге алынған.
He was said to have been born in Shropshire, and came to the attention of Richard Fermor, a merchant of the Staple at Calais, who brought him to Greenwich in 1525 to present to the King. This comes from an 18th century account; little is known for certain of his early life. He is first mentioned in the royal accounts on 28 June 1535.
Мансап
Соммерс Генридің өмірінің соңына дейін корольге қызмет етті. Патшаның соңғы жылдары, ауырған аяғының салдарынан қиын жағдайда болғанда, оның көңілін көтере алатыны Соммерс екені айтылды. Ол ақымақ ғана емес, адал да, сақтық танытқан адам болды. Томас Кромвель Сомерстің кейде әзіл арқылы патшаның назарын патшалық үйдің ысырапшылығы мен шалақыздығына аударғанын білген. Табиғи ақымақтар (кейде шумақтар деп те аталады, бірақ шумақ – бұл көбінесе «жасанды ақымақ») әдетте сарайларда және аристократтар отбасында «ұсталып» отыратын. Олар зиякерлік мүкіяттігі шектеулі адамдар деп есептелді. «Табиғи ақымақ» термині сол заманда қолданылған, және қазіргі оқу бойынша ұятты көрінсе де, Тюдор қоғамында зиякерлік мүкіяттігі шектеулі адамдарға орын болғанын көрсетеді. Сомерс сияқты ақымақтарға қоғамда қажетті қолдау мен мәртебе берілді. Мұндай адамдарға құрмет көрсетілмей, жақындыққа рұқсат етілді, ал Сомерс өткір зиялылығымен көзге түсті, тіпті кардинал Вулсиге де оны пайдаланды. Дегенмен, ол кейде шектен шығып кеткен. 1535 жылы король, сэр Николас Карев оны патшайым Аннаны «әдепсіз» деп атауға және ханшайым Елизаветаны «заңсыз туған» деп айтуға батылдық танытқаннан кейін, Сомерсті өз қолымен өлтіремін деп қорқытты. Роберт Армин (Foole upon Foole, 1600) Сомерстің патшаның жонглер Томасты қалай қорлағанын айтады. Ол Томастың өнерін сүт пен нанмен тоқтатты. Уилл патшадан қасық сұрады, патша оның жоқ екенін айтты. Томас оған қолын пайдалануды айтты. Сосын Уилл ән шырқады:
«Мынауыңды Гарриге беремін, ал келесісін өзім жеймін, екеуін де жылдам жеймін. Міне, мынауыңды саған, ханым, мен өзім жеймін, ал қалғанын бетіңе жағып аламын». Ол содан кейін сүтті бетіне лақтырып, қашып кетті. Томас содан кейін сарайға ешқашан келген жоқ. Сомерс өзінің ықпалын қолданып, жалпы жерді қоршау салдарынан қираған туысына өтемақы төлеуге көмектесті, бірақ Сомерстің Генриге өте сыпайы түрде жүгінуіне тура келді. Томас Уилсонның «Риторика өнері» (1553–60) еңбегінде Уиллдің қаржылық жағдайы нашар патшаға: «Сізде көптеген алдамшылар [аудиторлар], көптеген сарапшылар [өлшеушілер] және көптеген алаяқтар [жинаушылар] бар, олардың бәрін өзіне жинап алады» деген сөзі келтірілген.
Sommers remained in service to the King for the rest of Henry's life. In the King's later years, when he was troubled by a painful leg condition, it was said that only Sommers could lift his spirits. The jester or fool was also a man of integrity and discretion. Thomas Cromwell appreciated that Sommers sometimes drew the King's attention to extravagance and waste within the royal household by means of a joke. Natural fools (sometimes referred to as jesters, but a jester is more properly an ‘artificial fool’) were often ‘kept’ at court and in aristocratic families. They were people believed to have intellectual disabilities. The term ‘natural fool’ is contemporaneous, and whilst it might seem offensive under a modern reading, reflects Tudor society having a place for people with intellectual disabilities. Fools such as Sommers were given the support they needed and status within society. Such individuals were permitted familiarities without regard for deference, and Sommers possessed a shrewd wit, which he exercised even on Cardinal Wolsey. He did occasionally overstep the boundaries, however. In 1535, the King threatened to kill Sommers with his own hand, after Sir Nicholas Carew dared him to call Queen Anne "a ribald" and the Princess Elizabeth "a bastard". Robert Armin (writer of Foole upon Foole, 1600) tells how Sommers humiliated Thomas, the King's juggler. He interrupted one of Thomas's performances carrying milk and a bread roll. Will asked the King for a spoon; the King replied he had none. Thomas told him to use his hands. Will then sang:
This bit Harry I give to theeand this next bit must serve for me,Both which I'll eat apace. This bit Madam unto you,And this bit I my self eate now,And the rest upon thy face. He then threw the milk in his face and ran out. Thomas was never at court again. Sommers used his influence to compensate an uncle who had been ruined by an enclosure of common land, although it took a very subtle appeal by Sommers to Henry. In Thomas Wilson's Arte of Rhetorique (1553–60), Will is quoted telling the financially hard up King, "You have so many Frauditors [Auditors], so many Conveighers [Surveyors], and so many Deceivers [Receivers] that they get all to themselves."
Суреттер
Соммерс Генри VIII мен оның отбасының Уайтхолл сарайындағы суретінде бейнеленген деп саналады. Ол 1544–45 жылдары белгісіз суретші жасаған. Соммерс Генри VIII-мен бірге король үшін жасалған және қазір Британ кітапханасында сақталатын Генри VIII-нің псальтерінде де (MS Royal 2. A. XVI) кездеседі. 2008 жылы Нортгемптонширдегі Боттон Хауста Соммерстің бейнесі бар бұрын белгісіз сурет табылды. Бүгінде ойын-сауық шеберлері Ренессанс тақырыбындағы шараларда, мысалы, Ренессанс жәрмеңкелерінде кейде 'Уилл' рөлінде өнер көрсетеді.
Sommers is believed to be portrayed in a painting of Henry VIII and family at the Palace of Whitehall. It was completed around 1544–45 by an unknown artist. Sommers also appears with Henry VIII in the Psalter of Henry VIII that was made for the King and is now in the British Library (MS Royal 2. A. XVI). A previously unknown picture in which Sommers appears was discovered in 2008 at Boughton House, Northamptonshire. Today, entertainers sometimes perform as 'Will' in Renaissance themed entertainments such as Renaissance faires.
Киім
Генрих VIII мен Мэри I билік құрған кезде Уилл Сомерске берілген киімдер туралы бірнеше жазбалар сақталған. Ең ерте жазба 1535 жылғы 28 маусымда жасалған, онда оған екі зығыр матадан тігілген дублет, қызыл кревель жүнімен безендірілген жасыл пальто мен шапка, ақ түсті тағы бір жасыл пальто мен капот, сондай-ақ капотты жасыл жапқыш берілген. Оның шалбары қызыл және қара жиектелген көк түсті болған. Генрих VIII-нің Забур кітабындағы (Британ кітапханасы, Корольдік MS 2A XVI) Уилл Сомерстің суреті оны қысқа жасыл пальто және капот киген күйінде көрсетеді. Джейн Фул да осыған ұқсас көйлек алған. 1555 жылғы қазан айында Уилл Сомерске екі жасыл пальто берілді, біреуі барқытпен жиектелген, екіншісі мақтамен астарланған.
A number of records detailing clothes given to Will Sommers during the reign of Henry VIII and Mary I survive. The earliest record dates from 28 June 1535, when he was given two worsted linen doublets, a green coat and cap fringed with red crewel wool, another green coat and hood fringed with white, and a demi coat of green with a hood. His hose were blue trimmed with red and black. The image of Will Somers in Henry VIII's Psalter, British Library, Royal MS 2A XVI, shows him wearing a short green coat with a hood. In April 1555, Will Sommers received a gown furred with lamb skins, and with grey jennet's tails, with a cope or hood, and a gown of and a jerkin green figured velvet furred with white hare skins. Jane Foole received a similar gown. In October 1555, Will Sommers received two green coats, one guarded with the velvet, the oyher plain lined with cotton.
Генриден кейін
Генрихтің қайтысынан кейін Сомерс сарайда қалды және Елизавета I патшалығы кезінде зейнетке шықты. 1551 жылғы Рождествода Эдуард VI «Уильям Сомермен шайқасу» үшін қойылымдық айқас жоспарлады. Мэри I тұсында Уиллдің рөлі көбінесе рәсімдік болды және Мэридің жеке қызықшылығын қамтаған Джейн Фулдың серігі болды. Уиллді Мэриді Джон Хейвудтан басқа күлдірген жалғыз адам деп есептеді. Уиллдің соңғы қоғамдық шарасы Елизавета I-нің тәж кию рәсімі болды.
After Henry's death, Sommers remained at court, eventually retiring during the reign of Elizabeth I. At Christmas 1551, Edward VI planned a staged combat to "be foughte with Wylliam Somer". Under Mary I, Will's role was mainly ceremonial, and as a sidekick to Mary's personal fool, Jane Foole. Will was reputed to be the only man who made Mary laugh, apart from John Heywood. Will's last public event was the coronation of Elizabeth I.
Өлім
Ол, әлде кемі, 15 маусымда 1560 жылы Сент-Леонардс, Шордич қауымында қайтыс болған Уильям Сомерс болған шығар. Қазіргі заманғы ескерткіш тақта шіркеуде оның жерленген жерін көрсетеді.
He was probably the William Sommers whose death is recorded in the parish of St. Leonards, Shoreditch, on 15 June 1560. A modern plaque in the church commemorates his burial there.
Мәдениетте
Уильям Сомерс XVI және XVII ғасырлардағы драма мен әдебиетте бірнеше рет көзге түсті: мысалы, Томас Нашидің «Жағымды комедия – Сомерстің соңғы өсиеті» (пьеса алғаш рет 1592 жылы қойылды, 1600 жылы жарияланды), Сэмюэл Роулендстің «Жақсы жаңалық және жаман жаңалық» (1622) және танымал еңбек – «Уильям Сомерстің өмірі мен өлімі туралы жағымды тарих» (1794 жылы қайта басылды). Сондай-ақ, Джон Доранның «Сот ақымақтарының тарихы» (1858) еңбегін қараңыз. Говард Горни 1970 жылы BBC-нің «Генрих VIII-нің алты әйелі» атты мини-сериалының екі эпизодында Уилл Сомерстің рөлін ойнады. Маргарет Джордждың 1986 жылғы «Генрих VIII-нің өмірбаяны» романында Уилл Сомерс қолжазбаны жоя қоюға дайын тұрған Мэри патшайымынан қорғайды. «Сомерс» өзінің жеке жазбаларында ескі патшаның екіжүзділігі мен кемшіліктерін ашады. 1995 жылдың 14 тамызында комедиялық актер Рой Хадд BBC Radio 2-нің «Crowned Hudds» сериясының екінші эпизоды – «Төртінші той және кейбір жерлеу рәсімдері» фильмінде Уилл Сомерстің рөлін ойнады; эпизод пен серия содан бері BBC Radio 7 және BBC Radio 4 Extra арналарында қайта көрсетілді. Уилл Сомерс Филиппа Грегоридің 2004 жылғы «Патшаның ақымағы» тарихи романының маңызды кейіпкері. Бұл кітаптағы басты кейіпкер – Англия королевасы Мэридің сарайындағы ойдан шығарылған шумақ Ханна Грин. Сомерс Ханнаның ыстыққан кеңесшісі ретінде бейнеленеді, оны шумақ болу өнерін үйретеді және кәсіби құпияларын аямай бөліседі. Дэвид Брэдли «The Tudors» сериалының үшінші маусымының бесінші эпизодында Уилл Сомерстің рөлін ойнады (2009). Шын Сомерс Генрих VIII-ден жас болған, бірақ бұл серияда ол Джейн Сеймурдың қайтысынан кейін қайғыға батқан патшаға демеу танытатын қарт және саркастикалық қызметші ретінде көрсетілген. 2016 жылдың сәуір айында Оттава актері және драматург Пьер Брауль өзінің жеке көрсетілімін – «Уилл Сомерс: Басыңды сақта» деп атады, ол Сомерстің өмірі және комедияның билікке қатысты сөйлеудегі рөлі туралы ойлармен бөліседі. Уилл Сомерс Маргарет Кэмпбелл Барнстың «Патшаның ақымағы» (1959) тарихи романының басты кейіпкері және баяндаушысы, Пол С. Доэртидің «Соңғы күндер» (2013) және Шели Талкоттың «Квинс үйінің құлдырауы: «Жыртылған роза» сериясының бірінші кітабы» (2017) (бұл ойдан шығарылған автобиографиялық еңбекте ол дөңес адам ретінде бейнеленгенімен, Генрихтің өзіне ғана емес, сонымен қатар сарайдағы маңызды тұлғалардың көпшілігіне және Генрих VIII-нің барлық әйелдерінен біреуіне сенімді серігіне айналады).
William Sommers made a number of appearances in sixteenth and seventeenth century drama and literature: for example, Thomas Nashe's Pleesant Comedie called Summers last Will and Testament (play first performed in 1592, published in 1600), Samuel Rowlands's Good Newes and Bad Newes (1622), and a popular account, A Pleasant Historie of the Life and Death of William Sommers (reprinted 1794). See also John Doran's History of Court Fools (1858). Howard Goorney played Will Sommers in two episodes of the 1970 BBC mini series The Six Wives of Henry VIII. In Margaret George's 1986 fictional The Autobiography of Henry VIII, Will Somers protects the manuscript from Queen Mary, who would destroy it. "Somers" adds observations in his own hand that throw light on the old King's hypocrisies and failings. On 14 August 1995, comedian Roy Hudd played Will Sommers in "Fourth Wedding and Some Funerals", the second episode of the BBC Radio 2 series Crowned Hudds; the episode and series have since been re broadcast on BBC Radio 7 and BBC Radio 4 Extra. Will Sommers has a major part in the plot of The Queen's Fool, a 2004 historical fiction novel by Philippa Gregory. That book's protagonist is Hannah Green, a fictional jester at the court of Mary I of England. Sommers is shown as Hannah's very sympathetic mentor, training her in the art of being a jester and unstintingly sharing his professional secrets with her. David Bradley played Will Sommers in the fifth episode of the third season of the Showtime series The Tudors (2009). The real Sommers was younger than Henry VIII but in this series he is portrayed as an elderly and sardonic attendant who provides the grieving king with consolation following the death of Jane Seymour. In April 2016, Ottawa actor and playwright Pierre Brault premiered his solo show entitled Will Somers: Keeping Your Head, speculating on Sommer's life and the role of comedy has in speaking to power. Will Somers is the main character and narrator of the historical novels King's Fool (1959, ) by Margaret Campbell Barnes, The Last of Days (2013, ) by Paul C. Doherty and Fall of the House of Queens: Book One of The Shattered Rose Series (2017, ) by Shelly Talcott (in this fictional autobiographical account, while he is depicted as a hunchback [which historically he was not], he becomes a trusted confidant of not only Henry himself but also many of the important personages at court and all but one of Henry VIII's wives).