Кіріспе

Өсімдік түрі Анд тауларының тау папаясы немесе тау-қанаты (Vasconcellea pubescens). Тау папаясы (Vasconcellea pubescens), сондай-ақ тау папаясы, папаюэло, шамбуро немесе жай ғана "папая" деп те аталады. Бұл Vasconcellea туысының түрі, Оңтүстік Американың солтүстік-батысындағы Анд тауларында Колумбиядан бастап Чилидің орталық бөлігіне дейін табиғи түрде өседі. Бұрын Carica pubescens деп белгіленген болатын.

Сипаттама

Vasconcellea pubescens – орташа биіктігі шамамен 5 метр болатын, мәңгі жасыл, қалың сабақты бұта немесе кіші ағаш. Ол 5 метрге дейін өсе алады. Оның бір орталық сабағы және 5-7 бөлікті жапырақтары бар, жапырақтардың төменгі жағы мен жапырақ тісшесінде қалың түк жабыны болады. Жапырақ тісшелері ұзын, ал жапырақ беті түксіз. Оның өсу жылдамдығы жоғары, сондықтан кейбір аймақтарда инвазивті түр деп есептеледі (Инвазивтілік бөлімін қараңыз), сондай-ақ ол биік таулы жерлерді ұнатады. Бұл өсімдік көбінесе екі жынысты, бірақ бір жынысты немесе тіпті андромоноэциус болуы мүмкін. Әр түрлі жынысты гүлдердің пайда болуы маусымға байланысты. C. papaya-ға төзімділікті арттыру үшін V. pubescens-пен будандастыруға әрекеттер жасалды, нәтижесінде төзімді және күшті, бірақ тұқымсыз F1 гибридтері алынды. V. pubescens-тің суыққа төзімділігі C. papaya-ға интрогрессия үшін маңызды қасиет ретінде қарастырылады. Дегенмен, ол қарапайым папайядан суыққа төзімдірек. Тау папайясына жақсы дренаждалған топырақ қажет, ал жақсы қалыптасқан өсімдіктер ұзақ құрғақшылыққа төзе алады. Бірақ, жас немесе кішкентай өсімдіктер құрғақшылыққа төзімсіз. Топырақтың оптималды pH диапазоны 6.5-7, бірақ 4.5-8.4 pH диапазонын да қабылдай алады. Көбеюдің негізгі тәсілі – тұқым арқылы. Тұқымдар тек шашыраңқы жарық түсетін контейнерлерге себіледі. Ең жақсы өнімділік температурасы шамамен 20-25°C. Екі жынысты өсімдіктер болған жағдайда, аталық және аналық өсімдіктер бөлек отырғызылады. Тұқымнан өнім алу 2-6 аптаға созылады. Өсімдіктер 2 апталық болғанда, оларды күнге толы жерге ауыстырады. Өсімдіктер жеткілікті үлкен болғанда, оларды тұрақты жерге отырғызады. Тау папайясы – климактерик жеміс болғандықтан, этилен жемістің пісу процесін қамтамасыз етеді, ол қабықтың жасыл түсінің жоғалуымен басталады, содан кейін pH, титрленетін қышқылдық, ерігіш заттар мен қабықтың жұмсаруы өзгеріп, піседі.

Зиянкестер мен аурулар

Жалпы алғанда, бұл түр көптеген зиянкестер мен ауруларға төзімді немесе оларды қабылдай алады, сондықтан егін жақсарту мақсатындағы селекциялық бағдарламаларда танымал. Көбею әлеуеті және зиянкестер мен ауруларға осалдығы сорттар арасында өзгеше болады. Көрініс бере алатын зиянкестер мен аурулардың арасында күзгі армия құрты және папайя сақиналы вирусы бар.

Ас дайындауда

Тау папайясының жемісі көбінесе пісіріліп жейді, дегенмен кейбір адамдар оны шикі де жейді. Кәдімгі папаяға қарағанда 5-8 есе көп мөлшерде протеолиттік фермент – папаин өндіріледі, ол адамдардың тамақтануында бағалы ас қорыту ферменті болып табылады. 2010 жылы Чилидің Мауле аймағында болған жер сілкінісі мен цунами салдарынан тау папайясының егілген аумақтары дерлік жойылды, себебі оның табиғи өсетін жерлері тұзданып, теңіз суымен зақымдалды.