Польшадағы демократиялық әрекет қозғалысы және Тадеуш Мазовецки саясаты
Citizens' Movement for Democratic Action
Польшадағы "Демократиялық әрекет азаматтық қозғалысы" (ROAD) партиясы, Тадеуш Мазовецки бастаған үкімет құруы, реформалар мен саяси күрестер туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшадағы саяси партия.
Political party in Poland
Азаматтардың Демократиялық Әрекет Қозғалысы (Ruch Obywatelski Akcja Demokratyczna, ROAD) – «Солидарлық» азаматтық комитетінің бірнеше мүшелерін біріктірген Польшадағы саяси күш.
The Citizens' Movement for Democratic Action (Ruch Obywatelski Akcja Demokratyczna, ROAD) was a political faction in Poland coalescing several members of the Solidarity Citizens' Committee.
Өмірбаян
1989 жылғы 24 тамызда Тадеуш Мазовецки екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңдегі Польшаның алғашқы коммунистік емес премьер-министрі болды, бұрынғы премьер-министр Фелициан Славой Складковскийден бері осындай жағдай болмаған. Мазовецкинің премьер-министр болып тағайындалуы "Солидарность" ішіндегі екі саяси топ – Лех және Ярослав Качинский басқаратын болашақ Орталық келісім (PC) және кәсіподақ жетекшісі Лех Валенса арасындағы келісім нәтижесінде болды. Олар Польша Біріккен жұмысшы партиясын (PZPR) ығыстырып, "Солидарность", Демократтар одағы және Біріккен халық партиясы – бұрын PZPR-дің серік партиялары арасында коалиция құруды көздеді. Алайда, Мазовецки премьер-министр лауазымына кіріскеннен кейін Валенса мен Качинский ағайындыларымен келіспей, олардың ықпалын қабылдамай, Польша үшін либералдық және реформалық бағытты ұстанды.
In 24 August 1989, Tadeusz Mazowiecki became Poland's first non communist Prime Minister of Poland since Felicjan Sławoj Składkowski in the interwar era. Mazowiecki's coronation as Prime Minister came about as the result of an agreement between two of the political factions within Solidarność the future Centre Agreement (PC) led by Lech and Jarosław Kaczyński, and the trade union's leader, Lech Wałęsa, who saught to sideline the Polish United Workers' Party (PZPR) and create a coalition between Solidarność, the Alliance of Democrats and United People's Party formerly PZPR's satellite parties. However, Mazowiecki, soon after assuming the office of Prime Minister, fell out with Wałęsa and the Kaczyński brothers, rejecting their influence and pursuing a liberal and reformist course for Poland.
Негізін қалау
Бұл қозғалыс 1990 жылғы 16 шілдеде Мазовецкиді қолдаған реформатор мүшелері Азаматтар парламенттік клубының фракциясы ретінде құрылды. Ол "Solidarność" қозғалысының екі түрлі фракциясымен, Мазовецкидің Демократиялық одағымен (UD) және Александр Холлдың Демократиялық оңшылдар форумымен жиі ынтымақтастық жасады. Партия өзін Орталық келісімге қарсы күш деп жариялады, бастысы Сеймде PZPR мәселесі бойынша келіспеушіліктер туды. ПК коммунистерді, ал кейін посткоммунистерді ығыстыруды көздесе, ROAD ПЗПР-дегі реформаторлар мен либералдармен ынтымақтастыққа ашық болды. ROAD ресми түрде құрылуынан бұрын, оның болашақ мүшелері "Solidarność" пен PZPR-дің реформаторлық қанаты арасында коалиция құруға ұмтылды. Бірінші Сеймде өткен алғашқы тазарту (люстрация) процесінде Демократиялық одақ (UD) және Либералды-демократиялық конгресс (KLD) мүшелері, ROAD-тан туындаған посткоммунистермен бірге, тазартуға жалғыз қарсылық көрсетті.
The Movement was founded in 16 July 1990 as a faction within the lt=Citizens' Parliamentary Club by its reformist members, which supported Mazowiecki. It often collaborated with two different factions of Solidarność, Mazowiecki's Democratic Union (UD) and Aleksander Hall's Forum of the Democratic Right. The party declared itself as a counterforce to the Centre Agreement, primarily clashing on the issue of PZPR within the Sejm. While PC wanted to sideline the communists and later post communists, ROAD were open to cooperation with reformists and liberals within PZPR. Before ROAD's formal founding, its future members sought to establish a coalition between Solidarność and PZPR's reformist wing. During the first lustration proceedings in the first Sejm, members of the Democratic Union (UD) and Liberal Democratic Congress (KLD), which derived from ROAD, were, along the post communists, lustration's only opponents.
Валенсаға қарсы
Лех Валеса өзін Ұлттық жиналыстың (Сейм мен Сенаттың бірлескен отырысы) президенті етіп сайлауды жоспарлаған. Алайда, 1990 жылдың қыркүйегінде ROAD Валенсаның бастамасын тоқтатты және екі айдан кейін өткен жалпы президенттік сайлауды өткізуге мәжбүр етті. Өзін Мазовецкийдің саяси базасының бөлігі емес деп жариялағанына қарамастан, олар одақтас болды, ал оның басшылары премьер-министрдің Мазовецкий мен Валенса арасындағы қақтығыстағы саяси кеңесшілерінің қатарында болды, соңғысы бұл қақтығысты "Жоғарыдағы соғыс" (Wojna na górze) деп атады. 1990 жылғы Польша президенттік сайлауында ROAD ПК қолдаған Валенсаға қарсы Мазовецкийдің кандидатурасын қолдады. Әйгілі түрде харизмасы жоқ Мазовецкий мүлдем жеңіліске ұшырады, қара атты кандидат Станислав Тиминскийден кейін үшінші орынға шықты. Тиминский "Солидарность" құрылтайшыларына қауіпті деп есептелді, бұл Мазовецкийді Валенсаны екінші турда қолдауға мәжбүр етті, нәтижесінде Валенса тарихи 74,25% дауыспен жеңіске жетті. Мазовецкийдің бірінші турдағы жеңілісі 1991 жылдың 12 қаңтарында отставкаға кетуіне әкелді. 1991 жылдың қаңтар айында ROAD конгресс өткізді, онда олар топтың басшысы ретінде Владислав Фрасинюкті сайлады. Сондай-ақ, олар Азаматтардың Парламенттік клубынан бөлініп, "Парламенттік клуб – Демократиялық Одақ" (Klub Parlamentarny – Unia Demokratyczna) құруға шешім қабылдады.
Lech Wałesa planned to see himself elected President by the National Assembly (a joint sitting of the Sejm and Senate). However, in September 1990, ROAD blocked Wałęsa's initiative, and forced through a general presidential election, which occurred two months later. Despite declaring itself not to be part of Mazowiecki's political base, they were allies, and its leadership were among the Prime Minister's political advisors in the conflict between Mazowiecki and Wałęsa, which the latter would famously label the "lt=War at the top" (Wojna na górze). The 1990 Polish presidential election saw ROAD support Mazowiecki's candidacy against Wałęsa, who was backed by PC. The notoriously uncharismatic Mazowiecki was thoroughly humiliated, falling third, behind dark horse candidate Stanisław Tymiński. Tymiński was seen as a threat to the Solidarność establishment, which forced Mazowiecki to begrudgingly endorse Wałesa in the second round which Wałęsa won with a historic 74.25% of the vote. Mazowiecki's humiliation in the first round led to his resignation on 12 January 1991. In January 1991, ROAD held a Congress, where they elected Władysław Frasyniuk as the group's leader. It also decided to secede from the Citizens' Parliamentary Club, and form its own, the "Parliamentary Club Democratic Union" (Klub Parlamentarny Unia Demokratyczna).
Тарату
Мазовецки отставкаға кеткеннен кейін маңыздылығын көбінесе жоғалтқан бұл топ 1991 жылғы 11 мамырда ФПД-мен бірге Демократиялық одаққа бірігіп, 1991 жылғы Польша парламенттік сайлауына бір партия ретінде қатысты. Демократиялық одақ алғашқы Сеймдегі ең ірі партия болды, бірақ кейіннен ФПД одан қайта бөлініп шықты. Збигнев Буяк жетекшілігіндегі, Демократиялық одаққа қосылуға қарсы болған солшыл диссиденттер 1991 жылғы наурыз айында социал-демократиялық Демократиялық Әлеуметтік қозғалысын құрып, одан бөлінді.
Largely losing relevance following Mazowiecki's resignation, on 11 May 1991, the group merged, alongside FPD, into the Democratic Union, to contest the 1991 Polish parliamentary election as one party. The Democratic Union would be the first Sejm's largest party until FPD seceded from it again later. Left leaning dissidents led by Zbigniew Bujak, which were against joining UD, split off and formed the social democratic Democratic Social Movement in March 1991.
Идеология
Бұл қозғалыс парламенттік демократияны, саяси плюрализмді, құқық үстемдігін, биліктердің бөлінуін, сот тәуелсіздігін, мемлекеттік биліктің шектелуін және жергілікті басқарудың кеңеюін қолдады. Оның қолдауы Польшаның интеллигенциясы мен орта тапқа негізделген. «Либералды» деген белгіден алшақтауға тырысқанымен және әлеуметтік нарықтық экономиканы қалауына қарамастан, олар Лешек Бальцеровичтің батыл либералды, еркін нарықтық экономикалық реформаларын, сондай-ақ мемлекеттік кәсіпорындарды жаппай жекешелендіру бағдарламасын қолдады. Дегенмен, 1991 жылдың наурыз айында олар кәсіподақтар, жұмыс берушілер және үкімет арасында келісімге келуге ұмтылды. Көшбасшыларының бірі Збигнев Буяк ROAD-тың әлеуметтік демократия идеалдарын қабылдауын ұсынды. Коммунизм идеалдарын ұстанбаса да, ол сол кездегі Польшаның көптеген саяси топтары сияқты антикоммунистік болған жоқ. Ол «солшыл» немесе «оңшыл» деген белгілерді қабылдамай, «орталықтан батысқа қарай» жатқанын айтты.
The Movement supported parliamentary democracy, political pluralism, the rule of law, separation of powers, judicial independence, restricting the powers of the state, expanded local governance. Its support was rooted in Poland's intelligentsia and middle class. Despite attempts to distance itself from the "liberal" label, and calling for a social market economy, they supported the decisively liberal, free market economic reforms of Leszek Balcerowicz, along with his program of mass privatization of government enterprises. However, in March 1991, they also sought to forge an agreement between trade unions and employers and the government. One of the leaders, Zbigniew Bujak, called for ROAD to adopt ideals of social democracy. Despite not following the ideals of communism, it was also not anti communist like the majority of Poland's political groupings at the time. It rejected the labels of leftism or rightism, instead saying it fell "to the west of center".
Президенттік
Сайлау жылы Үміткер 1-турар 2-турар Дауыс саны Дауыс үлесі 1990 Тадеуш Мазовецкий 2,973,264 18,08 (#3) Лех Валенсаны қолдады.
Election yearCandidate1st round2nd round # of votes % of vote 1990 Tadeusz Mazowiecki 2,973,264 18.08 (#3) Supported Lech Wałęsa